Osoba skazana

Osoba skazana to osoba, wobec której sąd wydał wyrok uznający ją za winną popełnienia przestępstwa i wymierzający karę. Określenie to odnosi się przede wszystkim do sprawcy, którego odpowiedzialność karna została stwierdzona w wyroku, niezależnie od tego, czy kara jest już wykonywana. W zależności od kontekstu przepisy mogą posługiwać się także określeniem „osoba prawomocnie skazana”, gdy wymagane jest, aby wyrok nie podlegał już zaskarżeniu w zwykłym trybie.

Status osoby skazanej nie oznacza automatycznie pobytu w zakładzie karnym. Osoba skazana może odbywać karę pozbawienia wolności, wykonywać karę ograniczenia wolności, uiszczać grzywnę albo podlegać dozorowi, w tym dozorowi elektronicznemu. Może także korzystać z warunkowego zwolnienia, pozostając w okresie próby i podlegając obowiązkom określonym przez sąd. Wykonywanie kary pozbawienia wolności może odbywać się w różnych warunkach, z uwzględnieniem praw i obowiązków skazanego, zasad kontaktu ze światem zewnętrznym oraz możliwości korzystania z praktyk religijnych.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie karnym, karnym wykonawczym i postępowaniu karnym. Ma znaczenie przy wykonywaniu orzeczonej kary, stosowaniu dozoru, ustalaniu właściwości sądu w sprawach o karę łączną oraz przy przekazywaniu wyroku do wykonania w innym państwie. Osoba skazana może być również adresatem zawiadomień i czynności związanych z wykonaniem orzeczenia.

W innych dziedzinach prawa określenie to może mieć szczególne znaczenie. W postępowaniu cywilnym prawomocne skazanie za fałszywe zeznania wpływa na zasady składania przyrzeczenia przez świadka. Konstytucyjne prawo łaski odnosi się do osób skazanych, z wyjątkami wskazanymi w Konstytucji. Szczególne przepisy mogą ponadto obejmować osoby skazane za określone czyny, jeżeli po odbyciu kary stwarzają poważne zagrożenie dla innych osób. Terminu tego nie należy utożsamiać z osobą tymczasowo aresztowaną, wobec której nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok skazujący.