Postanowienie III SW 21/06

Postanowienie z dnia 22 września 2006 r. III SW 21/06 Partia polityczna uzyskuje dochody z majątku w roku ich wpływu na ra- chunek bankowy i w tym roku finansowym podlegają one ujawnieniu w spra- wozdaniu o źródłach pozyskania środków finansowych (art. 38 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm.). Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN; Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski, Jerzy Kwaśniewski, Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Herbert Szurgacz, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 wrześ- nia 2006 r. sprawy ze skargi Stronnictwa Demokratycznego na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 24 lipca 2006 r. w przedmiocie odrzucenia sprawozdania finansowego, o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Uchwałą z dnia 24 lipca 2006 r. Państwowa Komisja Wyborcza odrzuciła sprawozdanie Stronnictwa Demokratycznego o źródłach pozyskiwania środków fi- nansowych, w tym o kredytach bankowych i warunkach ich uzyskiwania oraz o wy- datkach poniesionych ze środków Funduszu Wyborczego w 2005 r. z powodu naru- szenia art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 857 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o partiach politycznych). W uzasadnieniu uchwały Państwowa Komisja Wyborcza stwierdziła, że Partia Stronnictwo Demokratyczne w sprawozdaniu za rok 2005, w części dotyczącej źródeł pozyskania środków (z wyłączeniem Funduszu Wyborcze- go) wykazała przychody/wpływy w wysokości 4.500.115,00 zł, przy czym do przy- chodów zaliczono wykazane w pkt IV sprawozdania wpłaty z tytułu „refakturowania 2 podatków lokalnych i mediów” na łączną kwotę 51.143,00 zł oraz zaległych należno- ści za czynsz z lat 2000-2002 na łączną kwotę 10.946,00 zł. Państwowa Komisja Wyborcza zwróciła się do organu statutowego Stronnictwa Demokratycznego o na- desłanie dokumentów stanowiących podstawę przychodów partii z tytułu fakturowa- nia wydatków na podmioty określone w załączniku nr 3 do sprawozdania oraz z ty- tułu zaległych należności za czynsz z lat 2000-2002, wykazanych załączniku nr 2 do sprawozdania. W wyniku analizy nadesłanych dokumentów stwierdzono, że wśród przychodów uzyskanych z zaległych należności z tytułu czynszu za lata 2000-2002 Stronnictwo wykazało wpłatę Małgorzaty S. na kwotę 667,01 zł, ujętą na fakturze [...] z dnia 18 grudnia 2002 jako czynsz i opłaty za media za listopad i grudzień 2002 r., wpłatę firmy „E.” E.K. na kwotę 732,00 zł, ujętą na fakturze [...] z dnia 9 grudnia 2002 r. jako czynsz za grudzień 2002 r. oraz wpłaty firmy „D.” Przychodnia Stomatologicz- na w łącznej kwocie 3.141,08 zł ujęte na fakturach [...] z dnia 31 października 2002 r. jako czynsz i opłaty za media za listopad i grudzień 2002 r. Powyższe wpłaty uznano za niedozwolone, bowiem w świetle przepisu art. 24 ust. 4 ustawy o partiach poli- tycznych czerpanie korzyści z najmu lokali jest od dnia 1 listopada 2002 r. zabronio- ne. Rodzaje dochodów, jakie partia polityczna może uzyskiwać ze swojego majątku, określa w sposób wyczerpujący przepis art. 24 ust. 4 tej ustawy. Stronnictwo Demo- kratyczne w okresie sprawozdawczym posiadało Fundusz Wyborczy. Odrębny ra- chunek Funduszu był prowadzony przez Bank P. oraz Bank G. Stan środków na rachunku wynosił 2.068,65 zł (bilans otwarcia 2.064,18 zł + 4,47 zł odsetki bankowe). Opinia i raport biegłego rewidenta potwierdziła stan środków wykazanych w spra- wozdaniu. Zatem podstawę do odrzucenia sprawozdania finansowego partii w zgo- dzie z art.38 a ust. 2 pkt 4 stanowiło naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy o partiach poli- tycznych, niewywołujące skutków wynikających z art. 39 ust. 1 tej ustawy. Stronnictwo Demokratyczne wniosło skargę na tę uchwałę, powołując się na naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastoso- wanie, w szczególności art. 38 ust. 1 w związku z 24 ust. 4 art. ustawy o partiach politycznych, przez przyjęcie, że dopuściło się naruszenia przepisu art. 24 ust. 4 tej ustawy. Skarżący zarzucił także sprzeczność istotnych ustaleń Państwowej Komisji Wyborczej z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że wpłaty w łącznej kwocie 4.540,09 zł dokonane przez: Małgorzatę S., Firmę „E.” E.K. oraz Firmę „D,” Przychodnia Stomatologiczna są wpływami za rok 2005, a nie za rok 2002. Skarżący zarzucił Państwowej Komisji Wyborczej dokonanie błędnej interpre- 3 tacji przepisu art. 24 ust. 4 ustawy o partiach politycznych, a w szczególności przepi- su art. 38 ust. 1 tej ustawy, z którego wynika, że partia polityczna składa Państwowej Komisji Wyborczej, każdego roku, sprawozdanie ze swej gospodarki finansowej pro- wadzonej w poprzednim roku kalendarzowym. Skoro sporne wpłaty dotyczyły roku 2002, to zdaniem skarżącego nie mogły być przedmiotem badań Komisji oceniającej gospodarkę finansową partii za rok 2005. Ponadto Stronnictwo Demokratyczne zo- stało „ukarane” za prowadzenie nieprawidłowej gospodarki finansowej w listopadzie i grudniu 2002 r. odrzuceniem sprawozdania za rok 2002 przez Państwową Komisję Wyborczą postanowieniem z dnia 14 lipca 2003 r. Skarżący zaznaczył, iż nie miał wpływu „na fakt uiszczenia przez dłużników na jego rachunek bankowy zaległych należności sprzed blisko 4 lat”. Prezentowana przez Państwową Komisję Wyborczą interpretacja art. 38 ust. 1 ustawy o partiach politycznych prowadziłaby do wniosku, że „ustawodawca miał na celu wprowadzenie w życie niekonstytucyjnego zapisu do- tyczącego działania prawa wstecz oraz możliwości dwukrotnego karania za to samo przewinienie”. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały. W odpowiedzi na skargę Państwowa Komisja Wyborcza podtrzymała swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. Wywiodła, że naruszenie omawianego przepisu polegało na uzyskaniu przez partię dochodów z tytułu najmu lokali po dniu 31 października 2002 r., czego dowodem są wpływy pochodzące ze spornych wpłat. Podstawą oceny prawidłowości gospodarki finansowej partii za rok 2005 było spra- wozdanie o źródłach pozyskania środków przez Stronnictwo Demokratyczne za 2005 r., załączonych do niego dokumentów oraz wyjaśnień tej Partii z dnia 22 czerwca 2005 r. wraz z załącznikami, sprawozdanie za 2002 r. wraz z załącznikami oraz ko- respondencją dotyczącą tego sprawozdania. Państwowa Komisja Wyborcza podkre- śliła, że fakt przyjęcia przez Stronnictwo Demokratyczne spornych wpłat nie był w skardze kwestionowany, a skarżący podniósł jedynie, że wpłaty te są wpływami za 2002 r., z tytułu których poniósł konsekwencje prawne polegające na odrzuceniu jego sprawozdania za 2002 r. Tymczasem odrzucenie sprawozdania skarżącej Partii za 2002 r. nastąpiło na podstawie innych dowodów, ponieważ Państwowa Komisja Wy- borcza, badając w 2003 r. gospodarkę finansową partii za rok 2002, nie mogła mieć wiedzy o dochodach skarżącej z tytułu najmu lokali w 2002 r., które wykazała dopiero w sprawozdaniu za 2005 r. Jako państwowy organ nadzoru i kontroli nad gospodarką finansową partii politycznych Państwowa Komisja Wyborcza nie może być obojętna wobec ujawnionego w trakcie badania faktu naruszenia prawa. Przyjęcie założenia 4 przeciwnego oznaczałoby możliwość unikania odpowiedzialności za pozyskiwanie przychodów ze źródeł niedozwolonych przez nieujawnienie w sprawozdaniu należ- ności z tytułów niezgodnych z prawem i „ściągnięcie” ich po zbadaniu sprawozdania przez Państwową Komisję Wyborczą. Zasadę zaliczania należności uzyskanych w danym roku przychodów skarżący naruszył nie wykazując spornych przychodów z najmu w sprawozdaniu za 2002 r. Jedną z istotnych gwarancji mających zapewnić skuteczną realizację zasady jawności źródeł finansowania partii politycznych jest określony w art. 24 ust. 1 ustawy katalog źródeł finansowania partii politycznych. Uzyskanie dochodów z tytułu czynszu za najem posiadanych przez partię nierucho- mości po dniu 31 października 2002 r. stało się podstawą do stwierdzenia, iż Stron- nictwo Demokratyczne naruszyło wynikający z tego przepisu zakaz pozyskiwania przez partię polityczną dochodów z majątku, skoro jest oczywiste, że przedmiotowe dochody nie mogą być zaliczone do dochodów dozwolonych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. W rozpoznawanej sprawie było poza sporem, że wśród dochodów wykazanych za rok sprawozdawczy 2005 skarżący wskazał także wpływy z czynszów z tytułu najmu lokali za listopad i grudzień 2002 r. Były to do- chody niewymienione wśród legalnych tytułów pozyskiwania środków finansowych z majątku partyjnego, ponieważ art. 24 ust. 4 ustawy o partiach politycznych stanowi, że partia polityczna może pozyskiwać dochody z majątku pochodzące jedynie: 1) z oprocentowania środków zgromadzonych na rachunkach bankowych i lokatach, 2) z obrotu obligacjami Skarbu Państwa i bonami skarbowymi Skarbu Państwa, 3) ze zbycia należących do niej składników majątkowych, 4) z działalności, o której mowa w art. 27. Przepis art. 24 ust. 4 tej ustawy zawiera zamknięty katalog dochodów moż- liwych do zgodnego z prawem pozyskiwania z majątku partyjnego, a wskazane ustawowe ograniczenia reglamentujące takie wyłącznie legalne tytuły dochodów z majątku partii politycznych obowiązują już (z przedłużonym do niemal półtora roku dniem wejścia w życie tego przepisu) od 1 listopada 2002 r., co z pewnością było wystarczającym okresem na dostosowanie tego rodzaju działalności partii politycznej do restrykcyjnie ograniczonych możliwości legalnego pozyskiwania dochodów z ma- jątku partyjnego jedynie z ustawowo wymienionych źródeł. Przekreśla to zasadność twierdzenia skarżącego, że nie miał on wpływu „na fakt uiszczenia przez dłużników 5 na jego rachunek bankowy zaległych należności sprzed blisko 4 lat”, ponieważ tak długa vacatio legis umożliwiała mu dostosowanie majątkowej działalności partyjnej do tych imperatywnych wymagań ustawowych. W takich okolicznościach sprawy było oczywiste, że skarżące Stronnictwo po- zyskało w 2005 r. niedozwolone dochody z majątku partyjnego, które wprawdzie po- chodziły z wpłat dotyczących faktur wystawionych w 2002 r., ale środki te były w isto- cie rzeczy pozyskane w 2005 r. i dlatego zostały ujawnione jako dochody z majątku partyjnego w roku, w którym wpłynęły na rachunek bankowy. Oznaczało to, że Pań- stwowa Komisja Wyborcza prawidłowo potraktowała te środki jako niedozwolone do- chody z majątku partii politycznej za rok kalendarzowy, w którym środki te wpłynęły na rachunek bankowy i zostały ujawnione w sprawozdaniu finansowym za ten rok kalendarzowy, a nie za rok sprawozdawczy 2002, w którym skarżące Stronnictwo spornych środków nie uzyskało i z tej przyczyny nie wykazało ich jako dochodów z majątku partyjnego w sprawozdaniu finansowym za ów rok sprawozdawczy. Inaczej rzecz ujmując, partia polityczna uzyskuje dochody z majątku w roku ich wpływu na rachunek bankowy i w tym roku finansowym podlegają one ujawnieniu w sprawozda- niu o źródłach pozyskania środków finansowych (art. 38 ustawy o partiach politycz- nych). W tym stanie rzeczy Państwowa Komisja Wyborcza była zobligowana do od- rzucenia sprawozdania skarżącego Stronnictwa z powodu pozyskania w 2005 r. środków pochodzących ze źródeł niedozwolonych i ujawnionych w tym roku spra- wozdawczym (art. 38a ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 4 ustawy o partiach politycznych). Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji. ========================================