Wyrok III SK 7/07

Wyrok z dnia 5 czerwca 2007 r. III SK 7/07 Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1504 ze zm.), w wersji obowiązującej do 3 maja 2005 r., nie przewidywały zasady obowiązywania taryfy dla energii elek- trycznej do momentu zakończenia postępowania z odwołania od decyzji Pre- zesa Urzędu Regulacji Energetyki; dlatego postępowanie sądowe z odwołania od takiej decyzji jest zbędne po jej wygaśnięciu wskutek upływu okresu, na jaki taryfa została ustalona. Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Jolanta Strusińska-Żukowska, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawie z odwołania „E.” SA w K. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki o zmianę taryfy, na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2006 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Okręgo- wego w Warszawie-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21 lipca 2005 r. [...] i umorzył postępowanie. U z a s a d n i e n i e Zakład Energetyczny T. SA w T. (obecnie E. SA), zwany dalej powodem, wniósł 17 lipca 2001 o zatwierdzenie zmiany taryfy dla energii elektrycznej ze względu na wzrost - w stosunku do założeń przyjętych dla taryfy zatwierdzonej 20 czerwca 2001 r. - kosztów zakupu energii wskutek zatwierdzenia przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego dalej pozwanym, nowej taryfy dla Polskich Sieci Energetycznych SA w Warszawie, zwanych dalej PSE (dostawcy w zakresie energii elektrycznej i usług przesyłowych dla powoda) w dniu 6 lipca 2001 r. Pozwa- ny decyzją z 31 sierpnia 2001 r. odmówił zatwierdzenia zmiany taryfy dla energii 2 elektrycznej zatwierdzonej decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. Powód wniósł odwoła- nie od decyzji pozwanego z dnia 31 sierpnia 2001 r. Sąd Okręgowy-Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie wyro- kiem z 2 października 2002 r. oddalił odwołanie, uznając, że nie zostały spełnione przesłanki art. 155 k.p.a. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04, uchylił zaskar- żony kasacją powoda wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 21 lipca 2005 r. zmienił decyzję pozwanego w całości w ten sposób, że zatwierdził zmianę taryfy dla energii elektrycznej obejmującą określone w sentencji ceny za energię elektryczną i stawki opłat za usługi przesyłowe. Sąd uznał między innymi, że zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 155 k.p.a. Stwierdził, iż w świetle art. 45 Prawa energe- tycznego niedopuszczalne jest ustalenie taryfy dla energii elektrycznej na poziomie poniżej uzasadnionych kosztów, zaś zmiana taryfy dla operatora systemu i stawek za przesył energii mieści się w zakresie pojęcia kosztów uzasadnionych, które powinny znaleźć pokrycie w zatwierdzonej taryfie. Sąd stwierdził, że skutkiem działań pozwa- nego było przerzucenie konsekwencji wzrostu cen hurtowych (cen i opłat PSE) wy- łącznie na spółkę dystrybucyjną, czyli powoda, co przyczyniło się istotnie do powięk- szenia straty w działalności operacyjnej dystrybutora energii. Sąd zwrócił również uwagę, iż przez fakt zatwierdzenia taryfy PSE, pozwany uznał koszt tej podwyżki za uzasadniony. Koszt taki powinien zostać przeniesiony w całości do kosztów działal- ności dystrybutora energii działającego na niższym poziomie obrotu. Powód jest cał- kowicie uzależniony od PSE w zakresie usług przesyłowych i zakupu energii elek- trycznej. Pozwany zaskarżył powyższy wyrok apelacją i wniósł o jego uchylenie w cało- ści i umorzenie postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 316 § 1 w związku z art. 233 § 1 k.p.c., poprzez wydanie wyroku niewykonalnego, naru- szenie art. 47 ust. 4 w związku z art. 3 pkt. 17 Prawa energetycznego, poprzez ich wadliwe zastosowanie polegające na reaktywowaniu taryfy, która wygasła z dniem 1 lipca 2002 r., naruszenie § 6 ust. 1 rozporządzenia taryfowego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2006 r. zmienił za- skarżony wyrok w ten sposób, że uchylił decyzję pozwanego. W uzasadnieniu wska- zano, iż apelacja pozwanego zasługuje na uwzględnienie, ponieważ wprowadzenie i zatwierdzenie zmian do taryfy zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. po upływie 3 terminu obowiązywania taryfy, jest bezprzedmiotowe. Dlatego zdaniem tego Sądu nie można było rozstrzygać sprawy co do istoty i należało stwierdzić bezprzedmioto- wość postępowania administracyjnego. W skardze kasacyjnej powoda podniesiono zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 479 53 § 2 k.p.c., przez przyjęcie, że nie może być zmie- niona decyzja pozwanego po zakończeniu roku taryfowego, którego dotyczyła; art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c., poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku; art. 386 § 1 k.p.c., przez jego zastosowanie, mimo iż apelacja pozwanego była nieuzasadniona; art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie, mimo iż apelacja była bezzasadna oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 47 ust. 4 Prawa ener- getycznego, przez przyjęcie, że zmieniona wyrokiem Sądu taryfa dla energii elek- trycznej musi wejść w życie, a tym samym niedopuszczalne jest zatwierdzenie taryfy na rok taryfowy, który zakończył się; art. 45 ust. 1 Prawa energetycznego, przez jego niezastosowanie. Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżone- go wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i jego zmianę poprzez oddalenie apelacji pozwanego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że decyzją pozwanego z dnia 20 czerwca 2001 r. zatwierdzono taryfę dla powodowego przedsiębiorstwa energetycz- nego na okres do 30 czerwca 2002 r. Zgodnie z obowiązującym wówczas § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegóło- wych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. z 2001 r. Nr 1 poz. 7) „taryfę ustala się na okres 12 miesięcy ka- lendarzowych, z zastrzeżeniem ust. 2, zwany dalej „rokiem obowiązywania taryfy”, który rozpoczyna się od dnia 1 lipca każdego roku.” Stosownie zaś z ust. 2 tego przepisu „w przypadku nieprzewidzianej, istotnej zmiany warunków prowadzenia przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności gospodarczej lub podjęcia przez przedsiębiorstwo nowego rodzaju działalności gospodarczej, taryfa może być ustalo- na na inny okres niż określony w ust. 1, nie dłuższy niż 24 miesiące.” Z przepisu tego wynika, że po pierwsze - decyzja o zatwierdzeniu taryfy dla przedsiębiorstwa ener- getycznego jest decyzją administracyjną „okresową”, która wygasa z ostatnim dniem 4 okresu, na jaki została zatwierdzona taryfa, po drugie - taryfa może być ustalona na inny okres niż 12 miesięcy, nie dłuższy wszakże niż 24 miesiące, gdy wystąpią oko- liczności określone w § 6 ust. 2 rozporządzenia. Jednakże w obu wypadkach decyzja o zatwierdzeniu taryfy wskazuje okres obowiązywania taryfy, który zarazem jest okresem obowiązywania decyzji administracyjnej zatwierdzającej taryfę. Przepisy Prawa energetycznego i wydane na jego podstawie przepisy wyko- nawcze nie przewidywały możliwości zmiany taryfy zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Jednakże biorąc pod rozwagę przepis art. 30 ust. 1 Prawa energetycznego, zgodnie z którym do postępowania Przed Prezesem URE stosuje się, z zastrzeżeniem ust. 2-4, przepisy Kodeksu postępowania administracyj- nego, należy przyjąć, że zmiana decyzji zatwierdzającej taryfę może nastąpić na podstawie art. 155 k.p.a. Sąd Najwyższy w niepublikowanym wyroku z dnia 26 lutego 2004 r., III SK 5/04, stanął na stanowisku, że wniosek przedsiębiorstwa energetycz- nego o zmianę (w trybie art. 155 k.p.a.) decyzji Prezesa URE w sprawie zatwierdza- nia na dany rok taryfy dla energii elektrycznej nie mógł być załatwiony pozytywnie, gdyż zmiana taka stanowiłaby naruszenie obowiązującej na gruncie prawa energe- tycznego zasady rocznego obowiązywania taryfy, bowiem nie zostały spełnione przesłanki prawne uzasadniające odstąpienie od tej zasady. W innych orzeczeniach Sądu Najwyższego eksponuje się zasadę „okresowości” (uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z 15 czerwca 2004 r., III SZP 2/04, OSNP 2005 nr 9, poz. 132; wyrok z dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04), co łącznie wskazuje na prawidłowość wyżej przedstawionej wykładni, zgodnie z którą decyzje o zatwierdzeniu taryfy mają charakter decyzji terminowych (okresowych) nie tylko dlatego, że zatwierdzone taryfy obowiązują w okresie wskazanym w decyzji, ale także dlatego, że same decyzje obowiązują do upływu tego okresu. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2004 r., III SZP 2/04, trafnie wskazano, że weryfikacja stawek taryfowych nie sprzeciwia się istocie okresowego charakteru tych stawek, co można zilustrować następującymi przykładami: a) zmienione ceny i opłaty będą obowiązywały w całym ustalonym po- przednio okresie (nowe stawki - stary okres); b) zmiana taryfy obejmuje tylko wyzna- czony poprzednio okres i polega na jego skróceniu na zasadach i w granicach okre- ślonych w § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego, c) zmianie ulegają ceny i opłaty od pewnego terminu (np. od dnia złożenia uzasadnionego wniosku o zmianę taryfy) bez naruszenia ustalonego poprzednio „roku obowiązywania taryfy”, d) zmianie ulega 5 wysokość ceny taryfowej z równoczesną modyfikacją okresu jej obowiązywania w granicach § 6 ust. 2 rozporządzenia taryfowego. W nawiązaniu do zasady okresowo- ści (rocznego obowiązywania) taryfy należy wskazać, że z istoty i funkcji taryfy wyni- ka, że jej zmiana może być skutecznie dokonana tylko w okresie jej obowiązywania, bowiem po upływie tego okresu decyzja wygasa. Obecnie odstępstwo od tej zasady przewiduje obowiązujący od 3 maja 2005 r. przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, zgodnie z którym dotychczaso- wa taryfa - a tym samym zatwierdzająca ją decyzja - obowiązuje do momentu za- twierdzenia nowej taryfy lub zakończenia postępowania sądowego z odwołania od decyzji Prezesa URE o zatwierdzeniu nowej taryfy („w przypadku upływu okresu, na jaki została ustalona taryfa, do dnia wejścia w życie nowej taryfy stosuje się taryfę dotychczasową, jeżeli toczy się postępowanie odwoławcze od decyzji Prezesa URE”). Przepis ten nie może stanowić bezpośrednio podstawy rozstrzygnięcia niniej- szej sprawy, ale dostarcza istotnej wskazówki interpretacyjnej w przedmiocie zarzu- tów naruszenia prawa podniesionych w skardze kasacyjnej. Wynika z niego, iż w przypadku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa URE, do dnia ostatecznego za- kończenia postępowania stosuje się taryfę dotychczasową. Nowa taryfa, uwzględ- niająca stawki za energię elektryczną w wysokości ustalonej wyrokiem sądu, wchodzi zatem w życie dopiero po upływie terminu określonego w art. 47 ust. 4 Prawa ener- getycznego, przy czym publikacja taryfy możliwa jest dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia. Z powyższego wynika, iż w świetle aktualnie obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne jest dokonywanie przez sądy powszechne zmian w treści decyzji o zatwierdzeniu nowej taryfy (lub decyzji o odmowie zmiany dotychczasowej taryfy), ponieważ taryfa taka obowiązuje do momentu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego. W dacie wniesienia przez powoda odwołania od decyzji Prezesa URE nie obowiązywał jeszcze przepis art. 47 ust. 2c pkt. 2 Prawa energetycznego, a przepis art. 47 ust. 1 tego Prawa stanowił jedynie o obowiązku zatwierdzenia taryfy przez Prezesa URE. W obowiązującym ówcześnie stanie prawnym nie było przepisu, który mógłby stanowić podstawę prawną obowiązywania taryfy do momentu zakończenia postępowania z odwołania od decyzji Prezesa URE. W konsekwencji, decyzja z 20 czerwca 2001 r. o zatwierdzeniu taryfy wygasła w dniu 30 czerwca 2002 r. Po tej da- cie odwołanie od decyzji Prezesa URE oddalającej wniosek o zmianę decyzji z 20 6 czerwca 2001 r. nie mogło zostać merytorycznie rozpoznane, ponieważ w obrocie prawnym nie funkcjonowała już decyzja, której zmiany domagał się powód. W niniejszej sprawie postępowanie sądowe zostało wszczęte wniesieniem odwołania od decyzji Prezesa URE z 31 sierpnia 2001 r. odmawiającej zmiany taryfy zatwierdzonej decyzją z 20 czerwca 2001 r. (oddalającej wniosek o zatwierdzenie nowej taryfy). Odwołanie to zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 2 października 2002 r., a więc po dacie wygaśnięcia decyzji, o której zmianę wnosił powód. O umorzenie postępowania Pre- zes URE wniósł jednak dopiero w apelacji od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia z dnia 21 lipca 2005 r., którym zmienio- no zaskarżoną decyzję z dnia 31 sierpnia 2001 r. w ten sposób, że zatwierdzono zmianę taryfy dla energii elektrycznej zatwierdzonej prawomocną decyzją z dnia 20 czerwca 2001 r. Stosownie do art. 39819 k.p.c., jeżeli istniała podstawa do umorzenia postępo- wania, Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz umarza postępowanie. Przepis art. 355 k.p.c. przewiduje umorzenie postępowania, jeżeli wydanie wyroku „stało się zbędne lub niedopuszczalne”. W niniejszej sprawie wydanie wyroku stało się „zbędne”, ponieważ wygasła decyzja Prezesa URE, która miałaby zostać zmie- niona orzeczeniem sądowym. Biorąc powyższe pod rozwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. ========================================