Sygn. akt
III AUa 1006/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2024 r.
Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska
Protokolant: Emilia Wielgus
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym
sprawy
(...) sp. z o.o. z siedzibą w Z.
przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.
przy udziale : D. W. (1) i J. M.
o podstawę wymiaru składek
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.
od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze
z dnia 21 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV U 1153/23
1.
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III i oddala odwołanie,
2.
zmienia zaskarżony wyrok w punkcie IV i zasądza od (...) sp. z o.o. z siedzibą w Z. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,
3.
zasądza od (...) sp. z o.o. w Z. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
4.
w pozostałym zakresie apelację oddala,
5.
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na rzecz (...) sp. z o.o. w Z. kwotę 675 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.
Marta Sawińska
UZASADNIENIE
Decyzją z 4 listopada 2022 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne D. W. (1) z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. w Z. wynosi kwoty szczegółowo określone w części rozstrzygającej decyzji za poszczególne miesiące: lipiec 2018 r., październik 2018 r. i maj 2021 r.
Zdaniem organu rentowego, D. W. (1), wykonując powierzone mu zadania w ramach zatrudnienia u płatnika składek, nie znajdował się w podróży służbowej w rozumieniu art. 77
5 k.p.
Odwołanie od tej decyzji złożył płatnik składek (...) sp. z o.o. w Z. wnosząc o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że wskazane w zaskarżonej decyzji należności, otrzymane przez ubezpieczonego w związku z rozliczeniem podróży służbowych w postaci zwrotu kosztów podróży, w tym kosztów noclegu, dojazdu oraz diet w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek, nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne, względnie – o zwrócenie sprawy organowi rentowemu celem jej rozpoznania przy uwzględnieniu wszystkich dowodów, w tym wskazanych w uzasadnieniu odwołania.
Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Decyzją z 4 listopada 2022 r. nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne J. M. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w Z. wynosi kwoty szczegółowo określone w części rozstrzygającej decyzji za poszczególne miesiące: styczeń - maj 2018 r., lipiec 2018 r., listopad 2018 r., styczeń - październik 2019 r., grudzień 2019 r., kwiecień 2020 r., czerwiec - lipiec 2020 r. i listopad 2020 r.
Zdaniem organu rentowego, J. M., wykonując powierzone mu zadania w ramach zatrudnienia u płatnika składek, nie znajdował się w podróży służbowej w rozumieniu art. 77
5 k.p.
Odwołanie od tej decyzji złożył płatnik składek (...) sp. z o.o. w Z. wnosząc o zmianę w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że wskazane w zaskarżonej decyzji należności, otrzymane przez ubezpieczonego w związku z rozliczeniem podróży służbowych w postaci zwrotu kosztów podróży, w tym kosztów noclegu, dojazdu oraz diet w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek, nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne, względnie – o zwrócenie sprawy organowi rentowemu celem jej rozpoznania przy uwzględnieniu wszystkich dowodów, w tym wskazanych w uzasadnieniu odwołania.
Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz od organu rentowego kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w sprawie IV U 1153/23:
- zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 4 listopada 2022r. Znak (...) i ustalił, że wskazane w zaskarżonej decyzji należności otrzymane przez D. W. (1) w związku z rozliczeniem podróży służbowych, w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika (...) Sp. z o. o. z siedzibą w Z., w okresach i w wysokości szczegółowo opisanej w decyzji – nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne (pkt I wyroku);
- zasądził od pozwanego na rzecz odwołującego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt II wyroku),
- zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 4 listopada 2022r. Znak (...) i ustalił, że wskazane w zaskarżonej decyzji należności otrzymane przez J. M. w związku z rozliczeniem podróży służbowych, w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika (...) Sp. z o. o. z siedzibą w Z., w okresach i w wysokości szczegółowo opisanej w decyzji – nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne (pkt III wyroku),
- zasądził od pozwanego na rzecz odwołującego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt IV wyroku).
Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:
Płatnik składek – (...) sp. z o.o. z siedzibą w Z. (al. (...) M. nr (...)), zarejestrowana od 2 lutego 2004 r., wykonuje działalność gospodarczą, której przeważającym przedmiotem jest sprzedaż hurtowa komputerów, urządzeń peryferyjnych i oprogramowania oraz instalacji sieci komputerowych.
W miesiącach wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji D. W. (1) był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek.
Płatnik składek nie uwzględnił w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne kwot uzyskanych przez ubezpieczonego w postaci:
– „diety” wypłaconej przez pracodawcę oraz z tytułu sfinansowania kosztów noclegu i dojazdu na podstawie wystawionych druków „rozliczenia wyjazdu służbowego” – podróże krajowe;
– kwot nazwanych dietą, kosztem biletów lotniczych/autokarów, kosztem wynajmu hotelu, ryczałtem za dojazdy i przejazdy, wypłatami na dojazdy i przejazdy komunikacją miejską, kosztem zakupu usług turystycznych wraz z innymi kosztami na podstawie wystawionego druku „rozliczenia kosztów podróży zagranicznej” – praca na rzecz pracodawcy poza granicami kraju.
Płatnik potraktował ww. świadczenia jako należności i zwrot kosztów związanych z odbywaniem przez ubezpieczonego podróży służbowej.
W miesiącach wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji J. M. był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek. Płatnik składek nie uwzględnił w podstawie składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne kwotę uzyskanych przez ubezpieczonego wy postaci: „diety” wypłaconej przez pracodawcę oraz z tytułu sfinansowania kosztów noclegów i dojazdów, na podstawie wystawionych druków „rozliczenia wyjazdu służbowego”. Płatnik potraktował ww. świadczenia jako należności i zwrot kosztów związanych z odbywaniem przez ubezpieczonego podróży służbowej.
Na podstawie umowy o pracę z 24 stycznia 2017 r., ubezpieczony
D. W. (2)
został zatrudniony u płatnika składek na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku kierownika działu projektowego, za wynagrodzeniem w stawce miesięcznej 4 900 zł brutto, premia uznaniowa. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano siedzibę pracodawcy oraz każde miejsce – w szczególności siedzibę klientów pracodawcy – w którym pracownik wykonuje obowiązki pracownicze.
Zakres czynności ubezpieczonego przewiduje m.in. przewodniczenie w spotkaniach koordynacyjnych (...) nadzór nad prawidłową realizacją (...) realizowanych przez D., udział w spotkaniach koordynacyjnych, inne prace zlecone przez Zarząd Spółki. Nie przewiduje zaś udziału w prezentacjach, negocjacjach i rozmowach dotyczących prac programistycznych na wyjeździe.
Ubezpieczony otrzymał od pracodawcy polecenie wyjazdu służbowego nr (...) z 20 czerwca 2018 r., na 28 czerwca 2018 r., w celu „(...) w Z.”.
W ramach tej delegacji odbył podróż z Z. do Z. i z powrotem 28 czerwca 2018 r.
Ubezpieczony otrzymał od pracodawcy polecenie wyjazdu służbowego nr (...) z 24 września 2018 r., na okres od 3 października 2018 r. do 4 października 2018 r., w celu „(...)
A. dot. (...)
W ramach tej delegacji odbył podróż z Z. do M. 3 października 2018 r. i z powrotem 4 października 2018 r.
Na okres od 24 maja 2021 r. do 29 maja 2021 r. ubezpieczony otrzymał od pracodawcy pisemne polecenie wyjazdu służbowego nr (...)
(...) z 4 maja 2021 r. do E. – A., w celu rozmów dotyczących prac programistycznych:
a) omówienie zmian dla wersji (...).0 dla Modułu S..(...)
b) konfiguracja (...) dla rozwiązania S..(...)
c) omówienie kodu oprogramowania S..(...)
d) omówienie otwartych zgłoszeń w (...).(...)
Jako środek transportu wskazano: samochód służbowy, samolot.
Ubezpieczony odbył ww. podróż z Z. do A. (poprzez B. i I.) oraz z powrotem do Z. (poprzez I. i B.). Rozliczenie odbyło się na podstawie dokumentu rozliczenia kosztów podróży zagranicznej z 31 maja 2021 r.
Ubezpieczony otrzymał od płatnika następujące świadczenia:
– w ramach numeru delegacji (...)
(...) cel podróży: Z. – 101,97 zł z tytułu kosztów dojazdów (miesiąc uzyskania przychodu: lipiec 2018 r.);
– w ramach numeru delegacji (...)
(...) cel podróży: M. – 30 zł z tytułu diety, 115,50 zł z tytułu kosztów noclegów (miesiąc uzyskania przychodu: październik 2018 r.).
Za pracę wykonaną poza granicami kraju – na terenie A. – w okresie od 24 maja 2021 r. do 29 maja 2021 r. – płatnik wypłacił ubezpieczonemu m.in. następujące świadczenia:
– dieta zagraniczna: 889,73 zł;
– świadczenie w naturze – hotel: 1 465,24 zł;
– świadczenie w naturze – przelot, przejazd: 1 878,37 zł;
– ryczałt na dojazdy i przejazdy: 404,43 zł;
– kwota na dojazdy i przejazdy komunikacją miejską: 101,11 zł;
– świadczenie w naturze – zakup usługi turystycznej, pozostałe koszty: 641,68 zł.
Na podstawie umowy o pracę z 31 października 2017 r., ubezpieczony
J. M.
został zatrudniony u płatnika składek na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku instalatora - serwisanta, za wynagrodzeniem w stawce miesięcznej 3 600 zł brutto, premia uznaniowa. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano siedzibę pracodawcy oraz każde miejsce – w szczególności siedzibę klientów pracodawcy - w którym pracownik wykonuje obowiązki pracownicze. Zakres czynności ubezpieczonego przewiduje m.in.:
- montaż instalacji technicznych, elektrycznych,
- serwisowanie i obsługę montowanych systemów,
- wykonywanie usług serwisowych i konserwacyjnych.
Każdorazowo J. M. ustalał z przełożonym zakres prac. Nie spotykał się z inwestorami.
Ubezpieczony otrzymał od pracodawcy polecenia wyjazdu służbowego na delegacje, w okresie objętym sporem w 2018, 2019 i 2020 r. J. M. wykonywał wówczas prace instalacyjne w M., w S. i w O.. Celem wyjazdów wskazanych na drukach „polecenie wyjazdu służbowego” J. M. były prace serwisowe, prace instalacyjne, prace montażowe. Ubezpieczony otrzymał od płatnika, w ramach delegacji służbowych świadczenia w postaci: diet, kosztów noclegów i kosztów dojazdu, szczegółowo wymienione w tabeli zaskarżonej decyzji z dnia 4 listopada 2022 r.
Płatnik składek wykonuje działalność głównie na terenie województwa (...). Sporadycznie działalność wykonywana jest w kraju poza województwem, a także za granicą.
Do zakresu obowiązków ubezpieczonego należało zwłaszcza projektowanie instalacji niskoprądowych.
Ubezpieczeni wykonywali pracę głównie w siedzibie spółki. Sporadycznie wyjeżdżali w inne miejsca.
Od 2019 r. spółka dążyła do utworzenia oddziału w Egipcie, który miał wytwarzać oprogramowanie. W praktyce forma oddziału spółki polskiej była zbyt skomplikowana do zarejestrowania, tym samym działalność została zalegalizowana jako spółka kapitałowa, w której udziały mają P. G. i A. Z. I.. Spółka w E. wykonuje oprogramowanie jedynie na rzecz spółki polskiej.
Cel wyjazdów ubezpieczonego D. W. (1) był zawsze wskazany przez pracodawcę. Pracodawca decydował o konieczności podróży.
Podobnie było w przypadku ubezpieczonego J. M.. Cel jego wyjazdów służbowych był zawsze wskazany przez pracodawcę. Pracodawca decydował o konieczności podróży.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy wydał zaskarżony wyrok, w którym uznał oba odwołania za uzasadnione.
Na wstępie rozważań prawnych Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie kwestionował ustaleń organu rentowego w zakresie rodzajów i wysokości świadczeń pokrytych przez płatnika składek z tytułu zleconych ubezpieczonym wyjazdów w ramach realizacji stosunku pracy, jak i celów oraz miejsc, do których wyjazdy te się odbywały. Z kolei spór sprowadzał się wyłącznie do prawnej oceny charakteru tych podróży, a w konsekwencji tego, czy świadczenia pokryte przez pracodawcę na ich realizację, wchodzą do podstawy wymiaru składek z tytułu zatrudnienia ubezpieczonych.
Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a ustawy stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12 ustawy.
Podkreślił, że zgodnie zaś z art. 20 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Generalnie więc, podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracownika i zleceniobiorcy jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyłączeniami ujętymi w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania postawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 728).
Przytoczył również treść art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Otrzymanie świadczenia, jako realne przysporzenie, przejawia się w przyroście majątku podatnika.
Podstawy wymiaru składek nie stanowią pewne rodzaje przychodów, które – na podstawie upoważnienia z art. 21 ustawy systemowej – określa w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw zaopatrzenia społecznego.
Wydane na podstawie tej delegacji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyłącza w § 2 ust. 1 pkt 15 z podstawy wymiaru składek przychody w postaci diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika – do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju.
Zaakcentował, że kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia sporu jest wyłącznie dokonanie kwalifikacji prawnej – przez pryzmat regulacji art. 77
5 § 1 k.p. – wykonanych przez ubezpieczonych na polecenie pracodawcy wyjazdów krajowych i zagranicznego, a ujawnionych przez pozwanego w toku kontroli. To zaś pozwoli na wyprowadzenie wniosku co do zasadności wyłączenia świadczeń poniesionych na realizację tych wyjazdów z podstawy wymiaru składek, jako diet i innych należności z tytułu podróży służbowej pracownika.
Według art. 77
5 § 1 k.p., pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.
Utrwalona na tle tego przepisu linia orzecznicza wskazuje, że podróż służbowa ma charakter wyjątkowy, incydentalny w procesie pracy pracownika, który podróż taką odbywa. Wykonywanie pracy poza siedzibą przedsiębiorstwa lub poza stałym miejscem pracy jest incydentem, a nie regułą. Na pewno zaś nie jest w podróży służbowej pracownik stale lub w znacznej mierze pracujący w terenie, w obszarze szerszym, niż jedno stałe miejsce świadczenia pracy lub siedziba pracodawcy. Może być też tak, że faktyczne miejsce świadczenia pracy okresowo się zmienia, ale w takim przypadku podróż do tego miejsca też nie ma charakteru podróży służbowej w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p., a jest zwykłym dojazdem do pracy.
Dla zakwalifikowania podróży jako tej, do której odnosi się powołany przepis, koniecznym jest polecenie pracodawcy, które określa konkretne, jednostkowe zadanie służbowe oraz termin i miejsce jego realizacji. Dlatego też za podróż służbową nie można uznać stałego i regularnego wykonywania pracy w różnych miejscowościach, gdy wynika ono z samej umowy o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10.10.2013 r., sygn. akt II UK 104/13)
. Nie jest bowiem wystarczające wykonywanie pracy poza siedzibą pracodawcy, by wyjazdy zakwalifikować jako podróż służbową. Wielu pracowników świadczy pracę poza siedzibą pracodawcy, gdyż przemieszczanie się należy do istoty wykonywanych przez nich obowiązków (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28.06.2012 r., sygn. akt II UK 284/11).
Podzielając w całości pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 28.06.2012 r. (II UK 284/11) przyjąć należy, że podróż służbowa charakteryzuje się tym, że jest odbywana poza obszar miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy pracownika, na polecenie pracodawcy, w celu wykonania określonego przez pracodawcę zadania oraz jest ograniczona zakładanym z góry terminem. Wszystkie te cechy muszą wystąpić łącznie (por. wyrok SN z 22.02.2008 r., sygn. akt I PK 208/07).
W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe prowadzi do wniosku, że podróże ubezpieczonych, wyszczególnione przez organ rentowy w zaskarżonych decyzjach, spełniały wszystkie wskazane wyżej wymogi uznania ich za podróże służbowe w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p.
Stan faktyczny sprawy ustalono na podstawie zgromadzonej dokumentacji, zwłaszcza tej obrazującej wydawanie na piśmie poleceń dotyczących odbycia przez ubezpieczonych podróży i późniejszych rozliczeń, a także przesłuchania stron. Materiał dowodowy tworzy spójną i logiczną całość, żaden dowód nie został zakwestionowany przez którąkolwiek ze stron pod kątem wiarygodności, zatem sąd w całości oparł na tym materiale swoje ustalenia.
Przechodząc do prawnej oceny spornych podróży, Sad I instancji stwierdził, że były to wyjazdy poza siedzibę płatnika i poza stałe miejsce pracy ubezpieczonych, o charakterze incydentalnym, w ramach których wykonywane zadania odróżniały się swoim charakterem na tle codziennej pracy ubezpieczonych. Wyjazdy każdorazowo poprzedzone były poleceniem pracodawcy, wskazującym ściśle określony cel i termin.
Porównanie pisemnego – a zarazem stałego i rzeczywistego – zakresu czynności ubezpieczonych z celami podróży wpisanymi w poleceniach pracodawcy prowadzi do wniosku, że są to różne zakresy obowiązków. Nie można – w ocenie Sądu Okręgowego - utożsamiać takich czynności, jak przewodniczenie przez D. W. (1) w spotkaniach koordynacyjnych D. (...), nadzór nad prawidłową realizacją (...) realizowanych przez D., udział w spotkaniach koordynacyjnych, z udziałem w prezentacjach, negocjacjach i rozmowach dotyczących prac programistycznych w E. Również prace wykonywane przez J. M., wykonywana poza miejscem pracy, określonym w umowie, nie były typowymi czynnościami, jakie wynikały z umowy o pracę.
Nie można też wyciągać zbyt dalekich konsekwencji z zapisu w zakresie czynności: „inne prace zlecone przez Zarząd Spółki”. Oczywiste jest, że nie daje to uprawnienia pracodawcy do całkowicie arbitralnego, oderwanego od charakteru umówionego stanowiska, wydawania poleceń. W związku z tym każde polecenie wykonywania czynności innych niż wymienione w zakresie czynności stanowi wyjątek, uzasadniający uznanie takiej pracy za pracę wykonywaną w ramach podróży służbowej.
Tak samo nie można przyjąć, że miejsce pracy wpisane w umowie („każde miejsce”) jest w pełni wiążące w niniejszej sprawie. W praktyce stałe miejsce wykonywania pracy przez ubezpieczonych znajdowało się w siedzibie spółki, zatem wyjazdy do innych miejscowości, a nawet do innego kraju, z pewnością pod tym względem spełniają kryterium podróży służbowych, zresztą pracodawca nie może polecić pracownikowi wykonywania w podróży służbowej zadań innych niż wchodzących w zakres rodzaju pracy, do której pracownik zobowiązał się umową o pracę. Chodzi jedynie o to, by zadania te nie były wykonywane wyłącznie lub w przeważającej mierze w miejscowościach innych niż siedziba pracodawcy lub w podróży. Tylko w takich przypadkach nie mamy do czynienia z podróżą służbową w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p., czym innym jest bowiem zagadnienie rodzaju zwykłych obowiązków obciążających pracownika, a czym innym zagadnienie normalnego procesu ich wykonywania. Z podróżą służbową mamy do czynienia wtedy, gdy pracownik swoje zwykłe zadania wykonuje co do zasady w jednym miejscu, a konieczność ich realizacji w terenie pojawia się incydentalnie.
O incydentalności spornych podróży dobitnie świadczy też ich częstotliwość i okres.
W ocenie Sądu Okręgowego nie ma wątpliwości, że frekwencyjnie, czasowo i przedmiotowo, sporne podróże stanowiły wyłom w zwykłym toku pracy ubezpieczonych. Należy przypisać im takie cechy, jak odrębność, incydentalność i rzadkość.
Ponadto każdorazowo odbywały się na polecenie płatnika, z wyraźnie określonym miejscem i czasem trwania – choć nie były planowane długoterminowo, a raczej organizowane doraźnie, gdy pojawiła się potrzeba.
W konsekwencji, wyjazdy ubezpieczonych do pracy poza siedzibę firmy muszą być zakwalifikowane jako podróże służbowe w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p., a tym samym świadczenia przyznane pracownikowi z tytułu tych wyjazdów, tak diety, jak i zwrot kosztów, są świadczeniami należnymi z tytułu podróży służbowej pracownika, podlegającymi wyłączeniu z podstawy wymiaru składek.
Z tych względów, na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c., orzeczono jak w punkcie I i III sentencji wyroku.
O kosztach procesu w punkcie II i IV sentencji postanowiono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).
Apelację od wyroku Sądu I instancji wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
1.
naruszenie prawa materialnego, w szczególności:
a)
art. 77
5 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy ( Dz. U. z 2022r., poz. 1510 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że sporne wyjazdy ubezpieczonych miały charakter podróży służbowych,
b)
art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U z 2022r., poz. 1009 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że przychody uzyskane przez D. W. (1) w postaci „diet” wypłaconych przez pracodawcę oraz z tytułu sfinansowania kosztów noclegów i dojazdów na podstawie wystawionych druków „rozliczenie wyjazdu służbowego” oraz kwot nazwanych dietą, kosztem biletów lotniczych/autokarów, kosztem wynajmu hotelu, ryczałtem na dojazdy i przejazdy, wypłatami na dojazdy i przejazdy komunikacją miejską, kosztem zakupu usług turystycznych wraz z innymi kosztami na podstawie wystawionego druku „rozliczenia kosztów podróży zagranicznej” oraz uzyskane przez J. M. w postaci „diet” wypłaconych przez pracodawcę oraz z tytułu sfinansowania kosztów noclegów i dojazdów na podstawie wystawionych druków „rozliczenie wyjazdu służbowego” nie stanowią podstawy wymiaru składek,
2.
naruszenie prawa procesowego:
a)
tj. art. 233 § 1 ustawy z dnia z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1805) poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i uznanie, że wyjazdy D. W. (1) i J. M. do pracy poza województwo (...) należy zakwalifikować jako podróże służbowe podczas, gdy Zainteresowani w umowie o pracę mieli wskazane jako miejsce wykonywania pracy: siedzibę pracodawcy oraz każde miejsce - w szczególności siedziba klientów pracodawcy - w którym pracownik wykonuje obowiązki pracownicze, w trakcie wyjazdów wykonywał zwykłe pracownicze obowiązki wynikające z umowy o prace i zakresu obowiązków, a nadto podróże J. M. nie miały charakteru incydentalnego,
b)
art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 256) poprzez nieprawidłowe przyjęcie za podstawę orzeczenia o kosztach w pkt IV wyroku dot. J. M. stawki 900 zł z § 2 pkt 3 rozporządzenia, podczas gdy zgodnie z ustaloną wartością przedmiotu sporu zastosowanie znaleźć powinien § 2 pkt 2 omawianego rozporządzenia tj. kwota 270 zł.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o:
1.
zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołań
ewentualnie w razie nieuwzględnienia tego wniosku o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,
2.
zasądzenie od Odwołującego na rzecz organu pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
W przypadku nieuwzględnienia apelacji in meriti:
3.
wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt IV poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz Odwołującego kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 270 zł.
W odpowiedzi na apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. płatnik składek (...) sp. z o.o. w Z. wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz płatnika składek kosztów postępowania, według norm przepisanych wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się zasadna jedynie w części (w zakresie ubezpieczonego J. M.), co skutkowało zmianą orzeczenia Sądu I instancji w tym zakresie, natomiast w zakresie ubezpieczonego D. W. (1) jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy kwoty świadczenia wypłacone D. W. (1) i J. M. w wysokości i za okresy podane w zaskarżonej decyzji stanowią przychód, będący podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a jeżeli tak to czy podlega on wyłączeniu od oskładkowania na podstawie § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300) stanowi, że podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe pracowników, jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast art. 20 ust. 1 ustawy systemowej w zakresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe odsyła do unormowań odnoszących się do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Powyższe w myśl art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1510) odnosi się także do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych oraz wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 19 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. 1998 r. nr 161 poz. 1106).
Przychodem ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy zgodnie z art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.
Zważyć jednak należy, iż kwoty uzyskane przez pracowników z tytułu odbycia podróży służbowych, pomimo tego, że mieszczą się w ogólnej definicji przychodu, nie stanowią podstawy wymiaru składek na podstawie § 2 ust. 1 pkt 15 cyt. wyżej rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W myśl wskazanej normy podstawy wymiaru składek nie stanowią diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem pkt 17.
Odliczenie z podstawy wymiaru składek dokonywane jest według § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, tylko wtedy, gdy delegowanie pracownika ma cechy podróży służbowej, tzn.
zjawiska wśród obowiązków pracownika niecodziennego, okazjonalnego, w ramach pracowniczych powinności niezwyczajnego i nietypowego, stanowiącego pewien wyłom w zwykłym świadczeniu pracy. Pracę w ramach delegacji (podróży służbowej) wyróżnia z kolei sporadyczność i przemijający czas trwania wysłania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania (por. wyroki Sądu Najwyższego z 03.12.2009 r., II PK 138/09, Monitor Prawa Pracy 2010, nr 6, s. 312, z 09.02.2010 r., I PK 57/09, OSNP 2011, nr 15-16, poz. 200, z 03.04.2001 r., I PKN 765/00, OSNP 2003, Nr 1, poz. 17 i z 22.02.2008 r., I PK 208/07, OSNP 2009, nr 11-12, poz. 134).
Przepis art. 77
5 § 1 k.p. zawiera z kolei wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem podróży służbowej. Podróżą służbową jest każde udanie się pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy w celu wykonania zadania służbowego.
Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie kluczową kwestią było ustalenie, czy wyjazdy ubezpieczonych D. W. (1) i J. M. poza siedzibę spółki (Z.) stanowiły podróż służbową.
Jakkolwiek zgodzić się w ocenie Sądu Apelacyjnego należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wyjazdy ubezpieczonego D. W. (1) (Kierownik D. (...)) w spornym okresie po za stałe miejsce pracy należy uznać za podróż służbową, to nie sposób podzielić stanowiska Sądu Okręgowego jakoby również wyjazdy J. M. (serwisant - instalator) w spornym okresie stanowiły podróż służbową i w tym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił argumentację organu rentowego zawartą w apelacji.
Zaakcentować należy, że instytucja podróży służbowej została określona w art. 77
5 § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem, pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Zagadnienie pojęcia podróży służbowej - z uwagi na rozbieżności interpretacyjne w judykaturze - było wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. Aktualnie przeważa wykładnia przyjęta w Uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19.11.2008 r. II PZP 11/2008 (OSNP 2009/13-14 poz. 166), w której podkreślono,
że podróż służbowa nie jest tym samym co wykonywanie pracy. Polecone pracownikowi do wykonania w podróży służbowej zadanie służbowe różni się od pracy „określonego rodzaju”, do wykonywania której pracownik zobowiązuje się w stosunku pracy (art. 22 § 1 k.p.). Przepis art. 77
5 § 1 k.p. wskazuje na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej. Istotnym elementem oceny w sprawie jest zatem to, czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej (art. 77
5 § 1 k.p.), która to w kompleksie jego obowiązków stanowi
zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas w innym miejscu (nawet za granicą), niż zapisane w umowie o pracę lub innym dokumencie (wyroki Sądu Najwyższego: z 22.02.2008 r. I PK 208/2007 OSNP 2009/11-12 poz. 134; z dnia 03.12.2009 r. II PK 138/2009 Monitor Prawa Pracy 2010/6 str. 312-313, LexPolonica nr 2377287; z dnia 04.03.2009 r. II PK 210/2008 OSNP 2010/19-20 poz. 233). Zakres wyrażenia „miejsce wykonywania pracy” (art. 29 § 1 pkt 2 k.p.) jest szerszy niż zakres pojęciowy nazwy „stałe miejsce pracy” (art. 77
5 § 1 k.p.), czyli miejsca, w którym pracownik przez dłuższy czas systematycznie świadczy pracę. Spełnienie wymagania przewidzianego w art. 29 § 1 pkt 2 k.p. może polegać na wskazaniu „stałego miejsca pracy”, na wskazaniu obok stałego miejsca pracy także niestałego miejsca (miejsc) pracy albo na wskazaniu niestałych (zmiennych) miejsc pracy, byle w sposób dostatecznie określony (wyrok Sądu Najwyższego z 19.03.2008 r. I PK 230/2007 OSNP 2009/13-14 poz. 176). Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie dotyczącym zagadnienia podróży służbowej zwrócił uwagę, że w zmieniających się warunkach społeczno-ekonomicznych - w zatrudnieniu pracowniczym zmiana miejsca pracy coraz częściej nie jest sytuacją szczególną, zwłaszcza w firmach prowadzących działalność budowlano-remontową. Zdaniem Sądu Najwyższego, nie jest wykluczone porozumienie stron stosunku pracy, w ramach którego pracownik ma wykonywać pracę w innym miejscu niż określone w umowie o pracę (art. 29 § 1 pkt 2 k.p.). Jeżeli dochodzi do umownej zmiany miejsca wykonywania pracy, to nie jest to miejsce pracy niestałe (a contrario do stałego z art. 77
5 § 1 k.p.), w którym jest realizowane zadanie służbowe zgodnie z art. 77
5 § 1 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.02.2012 r. III UK 54/2011 LexPolonica nr 4133483). Podjęcie się przez pracownika podróży w celu wykonania określonej pracy na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą nie jest zatem podróżą służbową w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p., chyba że pracownik wykonuje na polecenie pracodawcy stricte zadania służbowe (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 04.03.2009 r. II PK 210/2008 OSNP 2010/19-20 poz. 233).
Istotnym elementem oceny w przedmiotowej sprawie było zatem ustalenie, czy ubezpieczeni mieli do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej (art. 77
5 § 1 k.p.), które to w kompleksie ich obowiązków stanowiło zjawisko
nietypowe, okazjonalne, czy też wykonywali swoją pracę przez dłuższy czas w innym miejscu, niż zapisane było to w umowie o pracę lub innym dokumencie (patrz: wyroki Sądu Najwyższego: z 22.02.2008 r. w sprawie I PK 208/07, z 03.12.2009 r., w sprawie II PK 138/09, z 04.03.2009 r., w sprawie II PK 210/08).
Przypomnieć należy, że D. W. (1) na podstawie umowy o pracę z 24 stycznia 2017 r. został zatrudniony u płatnika składek na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku Kierownika D.
(...) Zakres czynności ubezpieczonego przewidywał m.in. przewodniczenie w spotkaniach koordynacyjnych D. (...), nadzór nad prawidłową realizacją (...) realizowanych przez D., udział w spotkaniach koordynacyjnych, inne prace zlecone przez Zarząd Spółki. Na co dzień ubezpieczony pracował w siedzibie płatnika składek od 08:00 do 16:00 i zajmował się projektowaniem systemów teleinformatycznych (praca przy komputerze), czasem konsultował czy też doprecyzowywał telefonicznie bądź mailowo z klientem projekty.
W dniu 20 czerwca ubezpieczony otrzymał od pracodawcy polecenie wyjazdu służbowego nr (...)
(...)na 28 czerwca 2018 r., w celu „(...) w Z.”. W ramach tej delegacji odbył podróż z Z. do Z. i z powrotem 28 czerwca 2018 r. Kolejne polecenie wyjazdu służbowego od pracodawcy ubezpieczony otrzymał 24 września 2018 r. nr (...)
(...)na okres od 3 października 2018 r. do 4 października 2018 r., w celu (...) A. dot. (...).W ramach tej delegacji odbył podróż z Z. do M. 3 października 2018 r. i z powrotem 4 października 2018 r. Następne pisemne polecenie wyjazdu służbowego ubezpieczony otrzymał od pracodawcy na okres od 24 maja 2021 r. do 29 maja 2021 r. tj. nr (...)
(...) z 04.05.2021 r. do E.– A., w celu rozmów dotyczących prac programistycznych:
a) omówienie zmian dla wersji (...)dla Modułu S.
(...)
b) konfiguracja (...) dla rozwiązania S.
(...)
c) omówienie kodu oprogramowania S.
(...)
d) omówienie otwartych zgłoszeń w (...)
(...)
Jako środek transportu wskazano: samochód służbowy, samolot.
Ubezpieczony odbył ww. podróż z Z. do A. (poprzez B. i I.) oraz z powrotem do Z. (poprzez I. i B.). Rozliczenie odbyło się na podstawie dokumentu rozliczenia kosztów podróży zagranicznej z 31 maja 2021 r.,
Sąd Odwoławczy zwraca natomiast uwagę, że ubezpieczony na co dzień zajmował się projektowaniem systemów teleinformatycznych i swoją pracę wykonywał w siedzibie płatnika składek w godzinach od 08:00 do 16:00, z kolei zakres czynności ubezpieczonego nie przewidywał udziału w prezentacjach, negocjacjach i rozmowach dotyczących prac programistycznych na wyjeździe, dlatego też czynności wykonywane przez ubezpieczonego D. W. (1) w spornym okresie należy uznać za wyjazdy służbowe, gdyż były to czynności nietypowe, okazjonalne i incydentalne.
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 4 listopada 2022r. Znak (...) i ustalił, że wskazane w zaskarżonej decyzji należności otrzymane przez D. W. (1) w związku z rozliczeniem podróży służbowych, w ramach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika (...) Sp. z o. o. z siedzibą w Z., w okresach i w wysokości szczegółowo opisanej w decyzji – nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) i ubezpieczenie zdrowotne (pkt I wyroku), a apelacja organu rentowego w tym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. należało oddalić (pkt 4 wyroku).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1
1, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. - jako strony przegrywającej (dot. ubezpieczonego D. W. (1)) - na rzecz (...) sp. z o.o. w Z. kwotę 675 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (pkt 5 wyroku).
W ocenie Sądu Apelacyjnego na aprobatę natomiast zasługiwało stanowisko organu rentowego przedstawione w apelacji, że w trakcie spornych wyjazdów służbowych ubezpieczony J. M. wykonywał zwykłe czynności pracownicze wynikające z umowy o pracę, a zatem nie sposób tych wyjazdów uznać za podróże służbowe.
Zauważyć należy, że ubezpieczony J. M. był zatrudniony u płatnika składek na stanowisku serwisant-instalator i do jego zakresu obowiązków należało m. in.: montaż instalacji teletechnicznych, elektrycznych, niskoprądowych, serwisowanie i obsługa montowanych systemów, wykonanie usług serwisowych i konserwacyjnych w miejscach zleconych przez pracodawcę, a także inne prace zlecone przez Zarząd firmy. Ubezpieczony w spornym okresie wykonywał czynności instalacyjne w M., S. i O.. W M. układał światłowody i sieć teletechniczną w fabryce (praca w korytach), w ramach pracy w S. ubezpieczony zakładał kontrolę dostępu na halach produkcyjnych i magazynach. Z kolei w ramach pracy w O. ubezpieczony przez kilka dni przygotowywał w Szpitalu serwerownie. W ocenie Sądu Odwoławczego w trakcie wyjazdów do ww. miejscowości ubezpieczony J. M. wykonywał swoje standardowe obowiązki wynikające z umowy o pracę i zakresu obowiązków. Nie sposób uznać ww. czynności jako nietypowe i incydentalne, albowiem w spornym okresie ubezpieczony odbył 41 wyjazdów. Powyższe świadczy o tym, że ubezpieczony systematycznie wyjeżdżał służbowo, w celu wykonywania swoich zwykłych czynności pracowniczych tj. montażem, serwisowaniem czy konserwacją (nie zmienia tego fakt, iż miejscowości te mieściły się po za siedzibą płatnika składek oraz po za województwem (...)).
Należy zwrócić uwagę na to, iż z reguły, wobec braku uzgodnienia czy też tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, z braku odpowiedniego dostosowania miejsca pracy określonego w umowie o pracę do rzeczywistego miejsca wykonywania pracy, nie wynika, że pracownik jest w podróży służbowej tylko dlatego, iż wykonuje pracę
w innymi miejscu, niż określone lub uzgodnione w umowie o pracę. Jak już wskazano powyżej, punktem ciężkości branym pod uwagę jest to czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej, które w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko
nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas w innym miejscu, niż zapisano w umowie o pracę lub innym dokumencie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.02.2012 r., III UK 54/11).
Sąd II instancji wskazuje, iż niezrozumiałym jest, mając na uwadze zakres działalności prowadzonej przez płatnika, aby mógł on racjonalnie zakładać, że w długofalowej perspektywie specyfika branży pozwoli mu na realizację oferowanych usług tylko w zakresie województwa (...). Odwołujący musiał liczyć się z tym, że będzie zlecał swoim pracownikom zadania w różnych miejscowościach na terenie kraju (np. tam gdzie wygra przetarg). Założenie to powinno prowadzić odwołującego do wniosku, że w ramach wynagrodzenia za pracę, a dokładniej w ramach przychodu podlegającego oskładkowaniu, będzie musiał uwzględniać
także koszty związane z przemieszczaniem się pracowników (jak w przypadku ubezpieczonego J. M., który pracował u odwołującego jako serwisant-instalator).
Zaakcentować należy również, że na drukach „Polecenia wyjazdu służbowego” wystawianych dla ubezpieczonego J. M. jako cel wyjazdów wskazano: prace zlecone, prace serwisowe, prace instalacyjne/instalatorski oraz prace montażowe.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że odwołujący nie wyjeżdżał okazjonalnie w miejsca wskazane przez płatnika do wykonywania powierzonych mu zadań, tylko cały czas wyjeżdżał do wykonywania zadań będących przedmiotem działalności gospodarczej odwołującego. Podkreślenia wymaga, że J. M. nie wykonywał czynności nadzwyczajnych, innych niż określone w zawartej umowie o pracę. Sąd Apelacyjny nie podzielił oceny prawnej zasadności odwołania płatnika składek zaprezentowanej przez Sąd I instancji w zakresie ww. ubezpieczonego. Nie zasługuje na akceptację przyjęta przez ten Sąd I instancji w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy wykładnia art. 77
5 § 1 k.p., zawierająca definicję podróży służbowej (w zakresie ubezpieczonego J. M.). Poza tym ilość i częstotliwość tych wyjazdów świadczy
o braku incydentalności, wyjątkowości, która cechuje podróż służbową.
Sąd Odwoławczy podkreśla, że nie można utożsamiać wykonywania przez pracownika pracy określonej w umowie o pracę z konkretnym zadaniem służbowym w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p. Z kolei samo sporządzanie przez pracodawcę pisemnych poleceń wyjazdów służbowych oraz określenie miejsca pracy w umowie o pracę nie przesądza o odbywaniu przez pracownika podróży służbowych. Istotnym natomiast jest, jakie zadania ww. wykonywał w ramach wyjazdów oraz częstotliwość i czas trwania wyjazdów. Wykonywaniem zadania służbowego w rozumieniu art. 77
5 § 1 k.p. nie jest wykonywanie pracy określonego rodzaju, wynikającej z charakteru zatrudnienia, praca ta bowiem nigdy nie jest incydentalna.
W myśl art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 i pkt 18a (w tym pracowników - art. 6 ust. 1 pkt 1) stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. Wedle art. 4 pkt 9 powyższej ustawy, „przychód” - to przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia między innymi w ramach stosunku pracy. Powyższe odesłanie oznacza, że przychód pracownika ze stosunku pracy definiowany jest przepisami u.p.d.o.f. W tymże akcie prawnym art. 12 ust. 1 stanowi, że przychodem ze stosunku pracy są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Biorąc zaś po uwagę treść art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., warunkiem uznania tych świadczeń za przychód pracownika jest ich otrzymanie od pracodawcy. Z kolei z językowego brzmienia art. 21 ust. 1 u.p.d.o.f., zawierającego zwolnienia od podatku dochodowego, wynika, że ustawodawca nie wyłącza wymienionych w nim świadczeń z zakresu pojęciowego „przychód”, a jedynie „zwalnia” je od podatku dochodowego. Są one nadal przychodem, ale nie stanowią podstawy opodatkowania (nie wchodzą w skład kwoty podlegającej opodatkowaniu). Biorąc pod uwagę brzmienie przedstawionych wyżej przepisów i przyjmując, że: po pierwsze, na gruncie ustawy u.p.d.o.f. i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie „przychód” jest wspólne, pod drugie, art. 21 ust. 1 u.p.d.o.f. nie modyfikuje pojęć: „przychód” z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. czy „przychód ze stosunku pracy” (art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f.), należałoby przyjąć, że świadczenia pracodawcy tytułem zwrotu kosztów podróży służbowej pracownika stanowi przychód pracownika (art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f.), a więc, zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń, także podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Przepisy prawa ubezpieczeń zawierają autonomiczne unormowania dotyczące „wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów” (art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Na mocy delegacji zawartej w tym przepisie, wyłączeniu z podstawy wymiaru składek podlegają wymienione w § 2 rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, przychody ujęte w art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., a do nich nie należy zwrot kosztów podróży służbowej pracownika.
Konsekwencją przyjęcia, że odwołujący J. M. nie odbywał podróży służbowych jest brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie wyłączenia z podstawy wymiaru składek przychodu określonego w § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia w postaci kosztów należności z tytułu podróży służbowej pracownika.
Kierując się powyższymi względami, stwierdzić należy, że zaskarżony wyrok w punkcie III Sądu I instancji zapadł z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, wobec czego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie III i oddalił odwołanie (pkt 1 wyroku).
Z kolei zgodnie z § 2 Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:
1) do 500 zł - 90 zł;
2
) powyżej 500 zł do 1500 zł - 270 zł;
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł - 900 zł;
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł - 1800 zł;
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł - 3600 zł;
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł - 5400 zł;
7) powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł - 10 800 zł;
8) powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł - 15 000 zł;
9) powyżej 5 000 000 zł - 25 000 zł.
Wartość przedmiotu sporu w przypadku ubezpieczonego J. M. wynosi 679 zł, zatem należało zastosować w niniejszej sprawie § 2 pkt 2 cyt. Rozporządzenia, a nie jak błędnie uznał Sąd I instancji § 2 pkt 3.
Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie IV i zasądził od (...) sp. z o.o. z siedzibą w Z. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do zapłaty do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt 2 wyroku).
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1
1, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. i § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r., zasądzając od (...) sp. z o.o. w Z. - jako strony przegrywającej (dot. ubezpieczonego J. M.) - na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. kwotę 240 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (pkt 3 wyroku).
sędzia Marta Sawińska