Wyrok III ARN 78/95

Wyrok z dnia 21 marca 1996 r. III ARN 78/95 Oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa musi być złożone osobiście przed kierow- nikiem urzędu stanu cywilnego (art. 59 K.r.o.). Przewodniczący SSN: Janusz Łętowski, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski, Adam Józefowicz, Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Andrzej Wróbel, Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po roz- poznaniu w dniu 21 marca 1996 r. sprawy ze skargi Dobrosławy K. na decyzję Woje- wody W. z dnia 23 sierpnia 1994 r. [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...] od wyroku Naczelnego Sądu Admi- nistracyjnego-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 26 kwietnia 1995 r. [...]. 1) u c h y l i ł zaskarżony wyrok, 2) o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Dobrosława Kl. przez oświadczenie złożone w dniu 26 listopada 1977 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w W. przy zawarciu małżeństwa ze Zbigniewem K. przybrała nazwisko męża. Małżeństwo to wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 19 kwietnia 1994 r. zostało rozwiązane przez rozwód. W dniu 25 lipca 1994 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. wpłynął wniosek Dobrosławy K. o przyjęcie jej pisemnego oświadczenia z dnia 13 czerwca 1994 r. o powrocie do nazwiska "Kl.", które nosiła przed zawarciem małżeństwa. Oświadczenie to zostało sporządzone w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w M. z poświadczeniem własnoręczności podpisu Dobrosławy K. gdyż - jak podano we wniosku - obecnie mieszka ona w Meksyku i nie może w wymaganym terminie tj. do dnia 11 sierpnia 1994 r. przyjechać do Polski. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w W. decyzją z dnia 27 lipca 1994 r. - odmówił wpisania do aktu małżeństwa [...] oświadczenia wnioskodawczyni o powrocie do nazwiska Kl., noszonego przed zawarciem małżeństwa. W uzasadnieniu tej decyzji wyrażony został pogląd, że - zgodnie z art. 59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - aby można było uznać, iż oświadczenie małżonka rozwiedzionego złożone zostało przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, powinien on być obecny przy złożeniu tego oświadczenia i jego przyjęcie potwierdzić podpisem. Kierownik Wydziału Konsularnego Ambasady RP nie ma uprawnień do przyjęcia takiego oświadczenia i dokument taki nie może stanowić podstawy do uczynienia adnotacji w akcie małżeństwa. Wojewoda W. decyzją z dnia 23 sierpnia 1994 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, dodając, że przepis art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów PRL (Dz. U. Nr 9, poz. 34) określa jakie czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, spośród czynności należących do właściwości kierowników USC, dokonuje konsul. Przyjęcie oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa nie należy do kompetencji konsula. Po rozpoznaniu skargi Dobrosławy K. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 1995 r. uchylił decyzje Wojewody W. i Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w W. Wyrok ten wynika z przyjętego przez NSA założenia, iż mający w sprawie zastosowanie przepis art. 59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie wymaga, aby oświadczenie rozwiedzionego małżonka o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa, musiało być, dla jego skuteczności złożone osobiście przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cy- wilnego. Oświadczenie takie Dobrosława K., sporządziła na piśmie i osobiście podpi- sała, co nie może nasuwać wątpliwości wobec potwierdzenia własnoręczności tego podpisu przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w M. Tak sporządzone oświadczenie zostało przedstawione, z zachowaniem przewidzianego terminu Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego przez właściwie umo- cowanego pełnomocnika. W tych okolicznościach NSA uznał, że Dobrosława K. dopeł- niła warunków określonych w powołanym art. 59 k.r.i o. oraz w art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 190 ze zm.) dla przyjęcia i zarejestrowania oświadczenia o powrocie do nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa. Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzucił rażące naruszenie art. 207 § 5 k.p.a. w związku z art. 59 k.r. i o., z którego - zdaniem Ministra - jednoznacznie wynika, że osoba składająca przedmiotowe oświadczenie obowiązana jest uczynić to osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Brak jest bowiem regulacji odmiennej, z której - jak to ma miejsce w zakresie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński (art. 6 k.r. i o.) - wynikałaby możliwość działania przez pełnomocnika. Wniosek rewizji nadzwyczajnej dotyczył uchylenia zaskarżonego wyroku i od- dalenie skargi Dobrosławy K. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do wynikającej z art. 95 § 1 k.c. ogólnej zasady czynności prawne mogą być dokonywane przez przedstawiciela. Jednakże w tym samym przepisie znaj- duje się zastrzeżenie wyjątków przewidzianych w ustawie albo wynikających z właściwości czynności prawnej. Sąd Najwyższy podziela wyrażony przez Ministra Sprawiedliwości pogląd, że przewidziane w art. 59 k.r.i o. oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa nie może być dokonane przez pełnomocnika. Z regulacji tej wynika bowiem, że czynności zainteresowanego małżon- ka, które muszą być podjęte dla spowodowania zmiany nazwiska, zostały określone w sposób wskazujący na osobiste działanie przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Chodzi tu o wypadek zmiany nazwiska, ściśle związany z ustaniem małżeństwa. Jest to szczególna procedura umożliwiająca restytucję tego stanu rzeczy, który istniał - w zakresie nazwiska - przed zawarciem małżeństwa. Zgodnie z art. 25 k.r. i o. małżonkowie mogą przy zawarciu małżeństwa w określony sposób zmienić swoje dotychczasowe nazwisko i tak ustalone nowe nazwisko podlega na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180) wpisaniu do aktu małżeństwa. Z kolei po ustaniu małżeństwa na skutek orzeczonego rozwodu ustawodawca przewidział ściśle sformalizowaną i połączoną z prowadzeniem czynności stanu cywilnego, procedurę umożliwiającą małżonkowi rozwiedzionemu powrót do poprzedniego nazwiska. Jest to procedura swoista zmiany nazwiska w porównaniu z ogólnymi regułami, które w sprawie zmiany nazwiska zostały określone w ustawie z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r., Nr 59, poz. 328). Zgodnie z art. 59 k.r. i o. w ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się orzeczenia rozwodu małżonek rozwiedziony, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może przez oświadczenie złożone przed kie- rownikiem urzędu stanu cywilnego powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Ma to więc być "oświadczenie" którego elementem formalnym jest złożenie go przed określonym organem. Z tego względu nie jest wystarczająca prze- prowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza oświadczenia Dobrosławy K. co do zachowania warunków przewidzianych dla formy pisemnej. Zwrócić przy tym należy uwagę na to, że ustawodawca w art. 59 k.r. i o. zamieścił wymaganie, ażeby oświadczenie, o którym mowa zostało złożone "przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego", a więc nie chodzi tu o sytuacje, w których wystarcza złożenie określonego dokumentu "do" określonego organu. Wobec odrębności omawianej regulacji i jej ścisłego związania z instytucjami prawnymi z zakresu prawa rodzinnego słusznie zauważono w rewizji nadzwyczajnej, że w obrębie tego prawa przewidziane zostały szczególne uprawnienia ustawowe, np. w art. 6 k.r. i o., do złożenia określonego oświadczenia przez pełnomocnika. Natomiast konsekwentnie takiego upoważnienia nie przewiduje regulacja procedury powrotu do poprzedniego nazwiska małżonka rozwiedzionego. Z powyższych przyczyn uznając, że wykazane zostały podstawy rewizji nadz- wyczajnej, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku (art. 422 § 1 k.p.c.). ========================================