Odmowa przyjęcia

Odmowa przyjęcia to oświadczenie albo czynność polegająca na niezaakceptowaniu pisma, świadczenia, obowiązku, mandatu lub innej czynności prawnej albo procesowej. Jej skutki nie są jednolite, ponieważ zależą od rodzaju przyjęcia oraz przepisów regulujących daną sytuację. W polskim prawie termin ten występuje między innymi w prawie cywilnym, postępowaniu cywilnym, karnym i administracyjnym, prawie wykroczeń oraz w przepisach dotyczących doręczeń.

Najczęstsze znaczenia odmowy przyjęcia:

• Odmowa przyjęcia pisma przez adresata może zostać odnotowana przez doręczającego, a pismo zwrócone nadawcy. W postępowaniu administracyjnym i podatkowym pismo co do zasady uważa się wtedy za doręczone w dniu odmowy. Skutek ten ma zapobiegać uchylaniu się od odbioru korespondencji i może powodować rozpoczęcie biegu terminu procesowego. W postępowaniu cywilnym i karnym zastosowanie mają szczegółowe reguły dotyczące doręczeń, w tym przechowywania nieodebranego pisma oraz zawiadomienia adresata.

• Odmowa przyjęcia świadczenia dotyczy sytuacji, w której wierzyciel nie chce odebrać tego, co dłużnik ma spełnić. Co do zasady wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia częściowego, jeżeli nie narusza ono jego uzasadnionego interesu. Odmowa może mieć znaczenie dla oceny, czy dłużnik pozostaje w opóźnieniu, oraz dla skutków dokonania zapłaty przez osobę trzecią.

• Odmowa przyjęcia obowiązku wykonawcy testamentu jest szczególnym oświadczeniem składanym w określonej formie, między innymi przed sądem spadku albo notariuszem. Nie jest to zwykła rezygnacja z wykonywania już przyjętej funkcji, lecz odmowa jej podjęcia.

• Odmowa przyjęcia mandatu karnego oznacza, że sprawca nie wyraża zgody na zakończenie sprawy w drodze mandatu. W takim przypadku sprawa może zostać skierowana do rozpoznania przez sąd na zasadach przewidzianych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Wyrażenie „odmowa przyjęcia” może także oznaczać odmowę dokonania określonej czynności przez sąd, prokuratora lub inny organ, na przykład odmowę przyjęcia środka albo wniosku. Zawsze należy więc ustalić, czego dotyczy odmowa, kto jej dokonuje, w jakiej formie oraz jaki skutek ustawa wiąże z jej złożeniem lub odnotowaniem.