Sygn. akt II C 328/25
UZASADNIENIE
Powód Towarzystwo (...) S.A. we S. w pozwie w postępowaniu nakazowym z 10-01-2019 r. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej C. O. kwoty 174.725,56 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7-04-2018 r. do dnia zapłaty
W uzasadnieniu żądania powód wskazał, że przysługuje mu wobec pozwanej roszczenie regresowe z art. 828 k.c., którego wysokość stanowi równowartość odszkodowania wypłaconego przez powoda na rzecz (...) S.A. z siedzibą w S. na podstawie (...) Umowy (...) Wkładu z dnia 24-07-2009 r., na podstawie której powód udzielił temu bankowi ochrony ubezpieczeniowej na wypadek braku spłaty przez kredytobiorców należności wynikających z umów kredytów hipotecznych zaciągniętych (...) S.A. (w rozpoznawanej sprawie - części kredytu hipotecznego zaciągniętego przez pozwaną).
Powód zawnioskował także o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej kosztów procesu, obejmujących koszty zastępstwa procesowego wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w łącznej kwocie 3.617 zł.
(pozew k. 4-7)
Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym dnia 15-04-2019 r. w sprawie oznaczonej sygn. II Nc 29/19 Sąd Okręgowy w Łodzi nakazał pozwanej C. O., aby zapłaciła na rzecz Towarzystwa (...) S.A. we S. kwotę 174.725,56 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 7.04.2018 r. do dnia zapłaty oraz kosztami sądowymi w kwocie 2.185 zł i kosztami zastępstwa procesowego w kwocie 3 617 zł.
(nakaz zapłaty k. 54)
W sprzeciwie od tego nakazu zapłaty pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów procesu według norm przepisanych.
Podniosła, że powód wypłacił odszkodowanie na rzecz (...) S.A., mimo iż w toku postępowania likwidacyjnego pozwana kwestionowała roszczenie banku (zarówno w banku, jak i w powodowym towarzystwie ubezpieczeniowym) co do wysokości, skuteczności warunkowego wypowiedzenia umowy oraz sposobu przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego.
(sprzeciw od nakazu zapłaty k. 58-59)
Sprawa toczyła się dalej pod sygn. II C 1016/19. W toku postępowania Sąd ustanowił dla pozwanej adwokata z urzędu, który w piśmie procesowym z dnia 5-08-2019 r. zakwestionował powództwo co do zasady i wysokości oraz wniósł o oddalenie żądań powoda w całości. Złożył też wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu, wskazując, że nie zostały one pokryte w całości lub w części.
W uzasadnieniu pisma pełnomocnik pozwanej podniósł, że powód nie wykazał okoliczności warunkujących zasadność powództwa, w tym: skutecznego zawarcia umowy ubezpieczenia, zaistnienia zdarzenia objętego umową ubezpieczenia oraz sposobu ustalenia wysokości odszkodowania. W szczególności zaś podniósł zarzut braku zaistnienia zdarzenia objętego umową ubezpieczenia, wskazując, że w dacie pisma obejmującego warunkowe wypowiedzenie umowy kredytu (tj. na 9-11-2017 r.) pozwana nie zalegała z płatnościami dwóch kolejnych pełnych rat kredytu, a zatem nie został spełniony warunek rozpoczęcia procedury związanej z wypowiedzeniem, o którym mowa w § 11 spornej umowy kredytu. Pełnomocnik pozwanej wskazał również na niezachowanie dwóch etapów związanych z wypowiedzeniem umowy kredytu, a nadto na złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu pod warunkiem (warunkowy charakter wynikał z zastrzeżenia, że jeżeli nastąpi pełna spłata kwoty wskazanej w wezwaniu do zapłaty to wypowiedzenie stanie się nieskuteczne, a umowa będzie kontynuowana na dotychczasowych warunkach).
W piśmie procesowym z dnia 8 listopada 2019 roku pełnomocnik pozwanej wskazał nadto na abuzywność postanowień dotyczących ubezpieczenia niskiego wkładu.
(pismo procesowe pełnomocnika pozwanej k. 89-95, k. 190-194)
W odpowiedzi na sprzeciw od nakazu zapłaty, powód podtrzymał żądanie pozwu.
(
odpowiedź na sprzeciw od nakazu zapłaty k. 126-133, pismo, k. 195-197)
Wyrokiem z dnia 9 września 2020 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wskazał na nieskuteczność wypowiedzenia umowy kredytu, które warunkowało wypłatę świadczenia ubezpieczeniowego, a w konsekwencji także regresu wobec pozwanej. Powodem nieskuteczności wypowiedzenia umowy było, zdaniem Sądu Okręgowego, niezachowanie warunków formalnych wskazanych w art. 75c ust. 1-6 ustawy Prawo bankowe, a w szczególności niepoinformowanie kredytobiorcy o możliwości restrukturyzacji zadłużenia, które powinno być poprzedzone wezwaniem do zapłaty w terminie 14 dni z informacją o możliwości złożenia w tym terminie wniosku o restrukturyzację zadłużenia.
(wyrok, k. 251, uzasadnienie, k. 260-263).
Na skutek apelacji (...). Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 20-12-2024 r. w sprawie o sygn. akt I (...) uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi sygn. II C 1016/19 i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał na spełnienie wymogów formalnych wypowiedzenia umowy kredytu oraz konieczność dokonania przez Sąd ponownie rozpoznający sprawę ustaleń faktycznych pozwalających na ocenę merytorycznych podstaw wypowiedzenia.
(wyrok k. 380, uzasadnienie k. 381-386)
W piśmie procesowym datowanym na 9-06-2025 r. pozwana podtrzymała żądanie oddalenia powództwa wraz z dotychczasową argumentacją. Pełnomocnik z urzędu pozwanej wniósł o przyznanie mu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości podwójnej stawki minimalnej z uwagi na zawiły charakter sprawy.
(
pismo procesowe pozwanej k. 398-400v.)
Na rozprawie w dniu 16-09-2026 r. strony poparły swoje stanowiska w sprawie.
(protokół z rozprawy k. 471-471v, CD k. 472)
Sąd Okręgowy ustalił w sprawie następujący stan faktyczny:
Dnia 24.07.2009 r. pomiędzy (...) S.A. w S. oraz (...) S.A. we S. została zawarta – na czas nieokreślony z możliwością rozwiązania z 3-miesięcznym okresem wypowiedzenia - (...) Umowa (...) wkładu.
Na podstawie tej umowy ubezpieczyciel udzielił Bankowi ochrony ubezpieczeniowej na wypadek powstania szkody wskutek zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego dla części kredytów stanowiących brakujący wymagany wkład własny kredytobiorców, w kredytach udzielanych osobom fizycznym.
Dla podlegających ochronie ubezpieczeniowej kredytów zastosowania miały wewnętrzne przepisy banku oraz postanowienie umowy (§1 ust. 2 (...) Umowy (...)).
Ochrona polegała na likwidowaniu szkód wywołanych przez kredytobiorców, a związanych z bezskutecznym – w zakresie w zakresie wykonania przez kredytobiorcę obowiązku spłaty kredytu z należnymi odsetkami i kosztami do końca okresu wypowiedzenia – upływem okresu wypowiedzenia kredytu przez bank (§1 ust. 3 pkt. 7 (...) Umowy (...)).
Wypowiedzenie umowy kredytu oznaczało oświadczenie Banku skutkujące rozwiązaniem umowy kredytu, nakładające na kredytobiorcę obowiązek zwrotu niespłaconej części kredytu wraz z należnymi odsetkami, opłatami i kosztami w terminie nie krótszym niż 30 dni, spowodowane zaległością w spłacie dłuższą niż 60 dni pod warunkiem, że wymagana należność stanowi równowartość co najmniej dwukrotności bieżącej raty z harmonogramu spłaty kredytu; doręczenie wypowiedzenia uznawane było przez strony za skuteczne jedynie w przypadku, gdy skierowane było na posiadany przez Bank aktualny, udokumentowany i potwierdzony pisemnie przez kredytobiorcę adres korespondencyjny, przy czym za datę doręczenia oświadczenia strony uznały również datę drugiego awizowania przesyłki poleconej w przypadku nieodebrania przesyłki (§1 ust. 3 pkt. 10 (...) Umowy (...)).
Zdarzenie ubezpieczeniowe oznaczało brak spłaty części kredytu w sytuacji, kiedy po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca ma wobec Banku zadłużenie z tytułu części kredytu objętej ubezpieczeniem (§1 ust. 3 pkt. 13 (...) Umowy (...)).
Przedmiotem ubezpieczenia była spłata części kredytu udzielonego przez Bank, stanowiąca różnicę pomiędzy wymaganym w Regulacjach Banku wkładem własnym a wkładem własnym wniesionym przez kredytobiorcę (nie więcej niż 30 % kwoty kredytu) - §1 ust. 1 pkt. 3 pkt. 9 (...) Umowy (...).
Za dzień powstania szkody strony uznały dzień, w którym upłynął okres wypowiedzenia umowy kredytu. W celu zachowania ochrony ubezpieczeniowej Bank zobowiązany był do wypowiedzenia umowy kredytu. Wypowiedzenie umowy Bank zobowiązany był doręczyć kredytobiorcy w okresie od 60 dnia do 90 dni, licząc od dnia, od którego wypowiedzenie umowy kredytu powinno było nastąpić. Bank zobowiązany był do wysłania do kredytobiorcy w przypadku wystąpienia opóźnienia w spłacie kredytu co najmniej jednego wezwania/upomnienia do zapłaty listem poleconym w terminie ustalonym w Regulacjach Banku (§8 (...) Umowy (...)).
Bank zgłaszał roszczenie o wypłatę odszkodowania w terminie do 30 dni od dnia zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego (§8 (...) Umowy (...)).
(dowód: (...) Umowa (...) niskiego wkładu z dnia 24.07.2009 r. k. 134-143; Aneks do tej umowy k. 144—146; polisa k. 198)
W dniu 31-02-2011 r. pomiędzy (...) S.A. z/s w S. oraz C. O. została zawarta umowa kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...). Była to umowa kredytu konsumenckiego (§1 i § 3 ust.3 umowy).
Zgodnie z postanowieniami § 2 pkt. 1 w zw. z § 3 ust. 1 i 2 umowy, Bank udzielił kredytobiorczyni kredytu w kwocie 973.283,87 zł na okres 468 miesięcy, z przeznaczeniem na rozbudowę nieruchomości (311.989,84 zł), spłatę zobowiązań w innym banku (622.362,35 zł) oraz sfinansowanie opłat związanych z kredytem (38.931,35 zł – jednorazowa bezzwrotna prowizja). Ustalono, że kredyt będzie spłacany w miesięcznych ratach annuitetowych, do 10. dnia miesiąca, w wysokości i terminach określonych w Harmonogramie spłat (§ 2 pkt. 11 i 12, § 5 w zw. z § 6 ust. 1 i 5 umowy). Spłata kredytu miała następować w formie bezgotówkowej, automatycznie z rachunku kredytobiorcy wskazanego §2 ust. 13 umowy, a w braku takiego rachunku – z rachunku kredytowego wskazanego w harmonogramie spłat, na który kredytobiorca będzie wpłat na poczet spłat rat, przy czym jako datę spełnienia świadczenia wskazano wpływ środków do baku (§6 ust. 8 i 9).
Wysokość oprocentowania kredytu w całym okresie kredytowania była zmienna i na dzień zawarcia umowy wynosiła 6,65% w stosunku rocznym, co stanowiło sumę stawki referencyjnej WIBOR 3M (4,45%) i marży banku (2,2 p.p.) - § 2 ust. 1 umowy w zw. z §8 ust. 1 i 2 umowy).
Zgodnie z umową, za czynności związane z obsługą kredytu bank był uprawniony do pobierania prowizji i opłat zgodnie z Taryfą Opłat i Prowizji w (...) Banku, stanowiącą załącznik do umowy (§3 ust. 4 umowy).
Bank był uprawniony do pobrania prowizji w wysokości 38.931,35 zł z kwoty udzielonego kredytu (§2 ust. 1).
Na dzień zawarcia umowy kredytu RRSO wynosiła 7,5%, a łączna szacunkowa kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji, które miał obowiązek zapłacić kredytobiorca, wynosiła 1.863.754,85 zł i obejmowała m.in. następujące kwoty: 38.931,35 zł - prowizja,
2.967,50 zł – koszty ubezpieczenia (...) (§2 ust. 7 umowy).
W § 2 pkt. 5 umowy kredytu strony przewidziały następujące ubezpieczenia: ubezpieczenie nieruchomości (suma ubezpieczenia - 822.000 zł), ubezpieczenie pomostowe (suma ubezpieczenia - 973.283,87 zł) oraz ubezpieczenie (...) (suma ubezpieczenia – 230.038,55 zł, składka -
2.967,50 zł).
W przypadku nieterminowego regulowania zadłużenia bank zastrzegł sobie prawo obciążenia kredytobiorcy kosztami powstałymi w wyniku niewywiązywania się z postanowień umowy, w szczególności: odsetkami karnymi od zadłużenia przeterminowanego, kosztami sądowymi, egzekucyjnymi etc. (§3 ust. 5).
W § 3 ust. 6 Umowy ustalono m.in., że w przypadku Ubezpieczenia (...) ((...)) przez bank kredytobiorca zwróci bankowi koszty tego ubezpieczenia (którego koszt na okres 36 miesięcy jest określony w §2 ust. 7 umowy – koszt ubezpieczenia był płatny jednorazowo i podlegał zwrotowi na warunkach ogólnych określonych w §3 ust. 5); jeśli zaś koszt, o którym mowa w pkt. 1 powyżej, ma zostać skredytowany, zostanie on potrącony z kredytu najpóźniej w dniu uruchomienia kredytu lub jego pierwszej transzy; po upływie 36-miesięcznego okresu ubezpieczenia (...) bank mógł przedłużyć to ubezpieczenie o kolejne 36 miesięcy, a kolejne koszty z tytułu przedłużenia ubezpieczenia (...), bank miał pobierać z rachunku kredytowego.
Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka do kwoty 1.459.925,81 zł, ustanowiona na pierwszym miejscu na nieruchomości położonej w N. przy (...) o
numerze (...), prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi oraz cesja z praw polisy ubezpieczenia nieruchomości, przy czym wszystkie koszty związane z ustanowieniem, zmianą oraz wygaśnięciem zabezpieczeń, ponosił kredytobiorca, w przypadku zaś poniesienia ich przez bank, kredytobiorca b zobowiązany do ich zwrotu (§ 2 pkt. 6 umowy w zw. z § 9 ust. 1,2,6 umowy).
Wypłata kredytu miała nastąpić w terminie 3 dni roboczych od złożenia przez kredytobiorcę dyspozycji wypłaty kredytu, w przypadku wypłaty w transzach – zostanie wypłacony zgodnie z harmonogramem wypłaty (§ 4 ust. 1 i 3 pkt. 1).
Każdej ze stron przysługiwało prawo rozwiązania umowy. Rozwiązanie umowy mogło nastąpić z zachowaniem 30-dniowego terminu wypowiedzenia bądź w każdym czasie – za porozumieniem stron. W przypadku stwierdzenia przez Bank zagrożenia w spłacie kredytu lub w przypadku braku realizacji postanowień umowy ze strony kredytobiorcy Bank miał prawo wypowiedzieć częściowo lub całkowicie umowę. Gdy kredytobiorca
zalegał ze spłatą dwóch kolejnych pełnych rat kredytu Bank miał pisemnie wezwać kredytobiorcę do zapłaty, a gdy należności nie zostały uregulowane w terminie 7 dni od daty odbioru wezwania do zapłaty Bank miał prawo wypowiedzieć umowę. Od następnego dnia po upływie okresu wypowiedzenia całe zobowiązanie z tytułu udzielonego kredytu stawało się wymagalne i traktowane jako zadłużenie przeterminowane (§ 11 ust. 1,2,3 umowy).
Kredytobiorca zobowiązał się do informowania Banku o zmianie adresu zamieszkania (§ 10 ust. 2 pkt 6 lit. b umowy).
Kredytobiorca wyraził zgodę na przesyłanie informacji dotyczących realizacji umowy za pomocą kanałów elektronicznych, a w sytuacji, gdy nie ma możliwości ich wykorzystania, na wskazany przez klientów adres mailowy lub za pośrednictwem poczty (§ 13 ust. 7).
Integralną część umowy kredytu stanowiły załączniki wymienione w §14 ust. 4 umowy, m.in. regulamin kredytowania, wyciąg z tabeli prowizji i opłat, prognozowany harmonogram spłat. W §13 ust.1 kredytobiorca oświadczył, że powyższe załączniki otrzymał i zapoznał się z ich treścią.
(dowód: umowa kredytu z dnia 31-05-2011 r. k. 11-24 z załącznikami k. 25-36)
W związku z upływem w dniu 31-05-2017 r. 36- miesięcznego okresu ubezpieczenia (...), Bank przedłużył ubezpieczenie o kolejne 36 miesięcy, przesłał kredytobiorczyni harmonogram spłat – podana w tym harmonogramie rata uwzględniała koszt ubezpieczenia (...) w wysokości 2.281,63 zł (niekredytowany).
(zawiadomienie k. 155)
Pismem z dnia 9-09-2017 r. (...) Bank S.A. skierował do C. O. pod adres: N., ul. (...) ostateczne wezwanie do zapłaty wymagalnego zadłużenia wynikającego z przedmiotowej umowy kredytu w wysokości 11.871,12 zł (powiększonej o odsetki, które aktualnie wynoszą 10%) + koszty wysyłki pisma w wysokości 4,20 zł, powstałej dnia 12.06.2017 r. w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, informując kredytobiorczynię, że brak spłaty zaległości będzie skutkował wypowiedzeniem umowy z żądaniem natychmiastowej spłaty całości zobowiązania.
Pismo zostało odebrane przez pozwaną w dniu 26-09-2017 r.
(dowód: ostateczne wezwanie do zapłaty z dnia 09-09-2017 k. 37-38; potwierdzenie doręczenia k. 210-2012)
Pismem z dnia 9-11-2017 r. (...) S.A. skierował do C. O. pod adres: N., ul. (...)pismo zawierające warunkowe wypowiedzenie spornej umowy kredytu, w którym oświadczył, że z powodu niedotrzymania warunków umowy i nieuregulowania zaległości pomimo wezwania do zapłaty, wzywa pozwaną – w terminie 14 dni roboczych licząc od dnia doręczenia pisma - do spłaty zaległości wynoszącej na datę pisma 11.612,49 zł (powiększonej o odsetki, które aktualnie wynoszą 10%) + koszty wysyłki pisma w wysokości 6,20 zł, powstałej dnia 10-08-2017 r., a w przypadku nieskorzystania przez kredytobiorcę z uprawnień wskazanych w art. 75c prawa bankowego wypowiada umowę kredytu z zachowaniem 30-dniowego okresy wypowiedzenia, rozpoczynającego się od dnia, w którym upłynął termin 14 dni roboczych, licząc od daty doręczenia pisma. Wskazał, że jeżeli w okresie wypowiedzenia zostanie dokonana całkowita spłata zadłużenia przeterminowanego, wypowiedzenie stanie się nieskuteczne i umowa będzie kontynuowana na dotychczasowych warunkach. Bank poinformował także pozwaną o możliwości złożenia w tym samym terminie, wniosku o restrukturyzację zadłużenia.
Pismo zostało doręczone pozwanej w dniu 22-11-2017 r.
(dowód: pismo z dnia 09-11-2017 – warunkowe wypowiedzenie umowy kredytu k. 37-38 z potwierdzeniem doręczenia k. 39-40)
Ostateczny termin na spłatę należności objętych pismem z dnia 9-11-20117 r. upłynął bezskutecznie z dnia 8-12-2018 r. (22-11-2017 r. + 14 dni), zaległość nie została spłacona w ciągu kolejnych 30 dni okresu wypowiedzenia, wobec czego z dniem 8-01-2018 r. bank rozwiązał umowę kredytu, stawiając całość wynikających z niej zobowiązań w stan natychmiastowej wykonalności, uznając dzień 8-01-2018 r. za datę zaistnienia zdarzenia szkodowego, o którym mowa w (...) Umowie (...) Wkładu, zawartej z powodowym towarzystwem ubezpieczeniowym.
(bezsporne)
Pismem z dnia 25-01-2018 r. (...) Bank S.A. zgłosił (...) S.A w związku z zajściem zdarzenia przewidzianego w § 1 ust. 1 pkt 13 (...) Umowy (...) Wkładu z dnia 24.07.2009 r. w odniesieniu do umowy kredytu nr (...), roszczenie o wypłatę odszkodowania do polisy nr (...) w trybie § 9 w/w umowy.
Powód wskazał, że zgodnie z §1 ust. 3 pkt. 13 (...) Umowy Ubezpieczenia (...) łączna kwota roszczenia na dzień zgłoszenia (szkoda) wynosi 174.021,53 zł, w tym:
- niespłacony i wymagalny kapitał kredytu na ostatni dzień wypowiedzenia, tj. 11-01-2018 r. – 171.313,02 zł
- odsetki zapadłe i niespłacone zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu, naliczone do ostatniego dnia okresu wypowiedzenia – 2.652,08 zł,
- odsetki od zadłużenia przeterminowanego naliczonego od części kapitałowej kredytu do dnia 11-01-2018 r. – 56,43 zł.
Bank wskazał, że dzienny przyrost zadłużenia wynosi 46,94 zł. Do zgłoszenia dołączono kopie dokumentacji kredytowej.
(dowód: pismo z dnia 25-01-2018 r. k. 41-42)
W dniu 25-01-2018 r. powód potwierdził, że na dzień zdarzenia ubezpieczeniowego, tj. 8-01-2018 r. (data wymagalności roszczenia), suma ubezpieczenia wynosiła 174.638,76 zł.
(wydruk systemowego potwierdzenia ochrony ubezpieczeniowej k. 147)
Pismem z dnia 8-03-2018 r. powód zawiadomił Bank o przyznaniu odszkodowania z tytułu szkody z dnia 8-01-2018 r. w kwocie 174.725,56 zł, które zostało wypłacone powodowi w tym samym dniu.
(dowód: pismo z dnia 8-03-2017 r. k. 43; potwierdzenie przelewu – k. 44)
Pismem z dnia 14-03-2018 r. Towarzystwo (...) S.A. we S. skierowało do C. O. pod adres: N., ul. (...), wezwanie do zapłaty kwoty 174.725,56 zł w terminie do dnia 6-04-2018 r., wskazując że dokonał wypłaty odszkodowania na rzecz (...) S.A.
Pismo zostało doręczone pozwanej w dniu 3-04-2018 r.
(dowód: wezwanie do zapłaty z 14-03-2018 r. – k. 45; potwierdzenie doręczenia k. 46-47)
W okresie poprzedzającym wypowiedzenie umowy kredytu (do dnia 8-01-2018 r.) pozwana w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytu uiściła na rzecz banku następujące kwoty:
19.12.2016 r. – 3.900 zł, 23.12.2016 r. – 220 zł, 22.02.2017 r. – 674 zł, 11.03.2017 r.-8.374 zł, 17.03.2017 r. – 3.100 zł, 11.05.2017 r. – 2.000 zł, 9-06-2017 r. – 1.000 zł, 24.06.2017 r. – 1.000 zł, 30.06.2017 r. – 1.000 zł, 5.07.2017 r. – 300 zł, 29.07.2017 r. – 1.000 zł, 4.08.2017 r. – 1.000 zł, 8.08.2017 r. – 2.200 zł, 31.08.2017 r. – 1.000 zł, 7.09.2017 r. – 1.700 zł, 19.09.2017 r. – 1.000 zł, 28.09.2017 r. – 2.452 zł, 9.10.2017 r. – 4.150 zł, 31.10.2017 r. – 1.000 zł, 10.12.2017 r. – 2.000 zł, 8.012018 r. – 2.200 zł.
(potwierdzenia przelewów k. 101v.-112v.; historia rachunku kredytowego k. 201-203)
Analiza dokumentów finansowych związanych ze spłatą kredytu załączona w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy wskazuje, że po pierwszym 36-miesięcznym okresie ubezpieczenia (...) bank w czerwcu 2014 r. doliczył do raty kredytu i potrącił kwotę
2.731,71 zł.
Suma dwóch kolejnych rat kredytu wynosi 8.281,76 zł. Z wyliczenia tego wynika, że przy uwzględnieniu założenia, że raty nie były zwiększone o dalszą składkę ubezpieczenia (...) (czyli od 06/2014 występuje nadpłata w wysokości składki ubezpieczenia (...) w wysokości 2.731,71 zł) zarówno w dniu 7.09.2017 r. (wezwanie do zapłaty), jak i w dniu 9.11.2017 r. (wypowiedzenie umowy) nie wystąpiła przesłanka do wszczęcia procedury opisanej w §11 pkt. 2 umowy.
Generalna umowa ubezpieczenia niskiego wkładu zawarta 24-07-2009 r. pomiędzy (...) Bankiem a T.U. (...) S.A. definiuje w §1 pkt. 10 wypowiedzenie umowy kredytu jako oświadczenie banku skutkujące rozwiązaniem umowy kredytu spowodowane zaległością w spłacie dłuższą niż 60 dni i jednocześnie spełniającą warunek, że wymagalna wierzytelność stanowi co najmniej dwukrotność bieżącej raty wynikającej z bieżącego harmonogramu spłat rat kredytowych – co w tym wypadku stanowi kwotę 8.271,76 zł.
Z kolei §1 ust. 13 tej umowy określa moment, w którym po upływie okresu wypowiedzenia umowy zadłużenie z tytułu części kredytu objętej ubezpieczeniem nie zostaje spłacone.
W kontekście podanych wyżej wyliczeń, tj. z uwzględnieniem założenia, że raty nie były zwiększone o dalszą składkę ubezpieczenia (...), oraz biorąc pod uwagę zapisy umowy pomiędzy bankiem a powodowym towarzystwem ubezpieczeń – nie wystąpiła przesłanka zdarzenia ubezpieczeniowego.
(opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości i finansów T. X. k. 433-437; historia rachunku kredytowego k. 206)
Postanowieniem z dnia 21.09.2020 r. sygn. XIV GU 695/20, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ogłosił upadłość dłużnika C. O. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia 23.11.2023 r. sygn. XIV Gup 361/20, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi umorzył postępowanie upadłościowe wobec C. O. na podstawie art. 491
10 ust. 2 ustawy prawo upadłościowe z 28.02.2003 r.
(obwieszczenie sądowe k. 290; pismo syndyka k. 336; lista wierzytelności k. 337-338)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy, które nie były kwestionowane przez strony ani pod względem formalnym, ani merytorycznym.
W celu ustalenia zasadności wytoczonego powództwa Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bankowości i finansów T. X., który na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy dokonał wyliczeń mających na celu ustalenie zasadności wypowiedzenia umowy przy założeniu, że raty nie były zwiększane o dalszą (kolejną po pierwszej pobranej składce) składkę ubezpieczenia (...), uwzględniając fakt pobrania tej składki. Opinia ta sporządzona została zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia zawodowego biegłego, jest dokładna, zwięzła i wyczerpująco odpowiada na zadane w tezie dowodowej pytania .
Na rozprawie w dniu 16-09-2026 r. (k. 471v.) Sąd na podstawie art. 235
2 § 1 pkt 2 k.p.c., pominął następujące dowody:
1)
dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości i księgowości na okoliczność ustalenia wysokości szkody banku zawnioskowany w pkt. 4 pisma powoda z 5-09-2019 r. (k. 126), jako że wysokość szkody miałaby znaczenie w przedmiotowej sprawie jedynie przy przyjęciu założenia, że bank dokonał skutecznego (materialnie) wypowiedzenia umowy kredytu, podczas gdy analiza stanu faktycznego sprawy nie pozwala na wyciągnięcie takiego wniosku, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszych rozważań,
2)
dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego zawnioskowany w piśmie procesowym powoda z 25-11-2025 r. (k. 447) na okoliczność ustalenia wysokości szkody banku w rozumieniu generalnej umowy ubezpieczenia (...) oraz zweryfikowania prawidłowości rozliczenia przez bank należności wynikających z kredytu – z tych samych powodów, które wskazano w pkt 1) powyżej,
3)
dowód z przesłuchania stron z ograniczeniem do strony pozwanej oraz dowód z przesłuchania świadka Ł. O. na okoliczność warunków zawarcia umowy, dokonywanych spłat oraz okoliczności wypowiedzenia umowy kredytu, zawnioskowany w piśmie procesowym pozwanej z 5-08-2019 r. pkt. 2a i 2b (k. 89) na okoliczność ustalenia banku w rozumieniu generalnej umowy ubezpieczenia (...) oraz zweryfikowania prawidłowości rozliczenia przez bank należności wynikających z kredytu, a także dowód z przesłuchania świadka – pracownika banku, który brał udział w postępowaniu likwidacyjnym prowadzonym przez powoda na okoliczność wypłaty środków na rzecz banku przez powoda.
Dowody te Sąd uznał za nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy wobec jednoznacznej treści dokumentów załączonych do akt w postaci umowy kredytu oraz umowy ubezpieczenia niskiego wkładu.
Wobec ustalenia przez biegłego braku zaistnienia zdarzenia ubezpieczeniowego skutkującego wypłatą odszkodowania na podstawie generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu, bezcelowym byłoby dowodzenie prawidłowości wyliczenia szkody banku.
Sprawa ma charakter rozliczeniowy, dotyczy skuteczności roszczenia regresowego ubezpieczyciela, a materiał sprawy obejmuje przede wszystkim dokumenty dotyczące kredytu, ubezpieczenia kredytu, wypowiedzenia tej umowy oraz zgłoszenia szkody i wypłaty odszkodowania. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie powód będący towarzystwem ubezpieczeń domagał się od pozwanej (kredytobiorcy) zapłaty równowartości odszkodowania wypłaconego bankowi (kredytodawcy) wobec zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego (brak spłaty części kredytu po upływie okresu wypowiedzenia umowy kredytowej) objętego ochroną ubezpieczeniową na podstawie generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu z dnia 24-07-2009 roku.
Powyższe roszczenie powód wywodził z tzw. regresu ubezpieczeniowego (typowego), uregulowanego w art. 828 § 1 kc., stanowiącego, że jeżeli nie umówiono się inaczej, z dniem zapłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie trzeciej odpowiedzialnej za szkodę przechodzi z mocy prawa na ubezpieczyciela do wysokości zapłaconego odszkodowania. Jeżeli zakład pokrył tylko część szkody, ubezpieczającemu przysługuje co do pozostałej części pierwszeństwo zaspokojenia przed roszczeniem ubezpieczyciela. Podkreślić należy, iż przepis art. 828 § 1 kc nie stwarza domniemania, że suma odszkodowania wypłaconego przez zakład ubezpieczeń odpowiada zakresowi odpowiedzialności osoby, która wyrządziła szkodę. Roszczenie ubezpieczyciela oparte o przepis art. 828 § 1 kc podlega ogólnym zasadom w zakresie rozkładu ciężaru dowodu w procesie (por. wyrok SA w Szczecinie z dnia 8 lipca 2015r., I ACa 224/15, L.).
Zgodnie z art. 805 § 1 oraz § 2 pkt 1 kc przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę, przy czym świadczenie ubezpieczyciela przy ubezpieczeniu majątkowym polega za zapłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek przewidzianego w umowie wypadku.
Pozwana zakwestionowała roszczenie powoda w całości – zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, podnosząc zarzuty wobec samej umowy kredytu (abuzywność postanowienia objętego §2 ust. 6 umowy) oraz jej wypowiedzenia, objęcia kredytu ubezpieczeniem niskiego wkładu własnego, a także wysokości odszkodowania wypłaconego bankowi.
Zgodnie z art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Normie tej w warstwie procesowej odpowiadają art. 3 kpc, wedle którego strony zobowiązane są przedstawiać dowody, oraz art. 232 kpc, stanowiący, że strony zobowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.
Ubezpieczyciel dochodzący roszczenia regresowego na podstawie art. 828 § 1 kc zobowiązany jest udowodnić, że wypłacił ubezpieczającemu lub innemu uprawnionemu odszkodowanie zgodnie ze swoim zobowiązaniem wynikającym z umowy ubezpieczenia, oraz że ubezpieczającemu lub innemu uprawnionemu przysługiwała wierzytelność objęta ubezpieczeniem.
Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 9 września 2020 roku, w rozpoznawanej sprawie bank zachował opisaną wyżej, dwuetapową procedurę zmierzającą do wypowiedzenia umowy kredytu: po pierwsze - pismem z dnia 9-09-2017 r., doręczonym pozwanej 26-09-2017 r., wezwał kredytobiorczynię do zapłaty należności, a następnie - wobec braku spłaty zobowiązania w terminie 7 dni (co było między stronami okolicznością niesporną), bank pismem z dnia 9-11-2017 r. skierował do pozwanej warunkowe wypowiedzenie umowy kredytu z wezwaniem do zapłaty zaległości w terminie 14 dni roboczych od doręczenia pozwanej tegoż pisma. Wypowiedzenie z wezwaniem do zapłaty zostało doręczone pozwanej w dniu 22-11-2017 r., ostateczny termin do zapłaty należności upłynął bezskutecznie w dniu 8-12-2017 r., a po upływie 30 –dniowego okresu wypowiedzenia bank uznał, że roszczenie stało się wymagalne z dniem 8-01-2018 r. (która to data została uznana za bank za datę zaistnienia zdarzenia szkodowego). Tym samym bank zachował wymogi formalne wypowiedzenia umowy kredytu, opisane w art. 75c ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe.
Zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, na etapie jej ponownego rozpoznawania, było przesądzenie tego, czy zachodziły merytoryczne podstawy wypowiedzenia umowy kredytu w postaci zalegania przez pozwaną z dwoma kolejnymi, pełnymi ratami kredytu, a w konsekwencji, czy strona powodowa mogła skutecznie dochodzić od pozwanej regresu.
Pomiędzy stronami nie było sporu co do tego, iż pozwana nie dysponowała tzw. wkładem własnym przy zawarciu umowy kredytu z (...) Bankiem, czego skutkiem było objęcie kredytu w stosownej części ubezpieczeniem na wypadek braku spłaty kredytu.
Uprawnienie ubezpieczyciela do wystąpienia z roszczeniem regresowym znajduje zawsze podstawę ustawową w przywołanym przepisie art. 828 § 1 kc, zaś realizacja tego roszczenia stanowi przedmiot oceny Sądu. W umowie kredytu kredytobiorczyni wyraziła zgodę na ubezpieczenie niskiego wkładu oraz zaakceptowała składkę tego ubezpieczenia. Wyraziła też zgodę na pobranie składki tego ubezpieczenia. Rozwiązanie takie było korzystne dla kredytobiorczyni w tym znaczeniu, iż brak wkładu własnego stanowił przeszkodę do uzyskania kredytu, która została przezwyciężona poprzez obciążenie składką z tytułu opisanego ubezpieczenia.
Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało natomiast, że kredytobiorczyni nie zalegała ze spłatą dwóch kolejnych pełnych rat kredytu. Wniosek ten został sformułowany przez biegłego sądowego z zakresu bankowości i finansów w wydanej w niniejszej sprawie opinii, a Sąd w pełni podzielił ocenę biegłego z następujących względów.
Przede wszystkim należy zauważyć, że strona pozwana zasadnie podnosiła w niniejszej sprawie kwestię abuzywności postanowienia § 2 ust. 6 umowy kredytowej, dotyczącego ponoszenia przez kredytobiorcę kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego i braku podstaw do pobrania od pozwanej składek na ubezpieczenie, co przekładało się na istnienie ewentualnej zaległości w spłacie kredytu oraz niespełnienie przesłanek zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową zakreślonych w § 1 ust. 3 pkt 10 (...) Umowy Ubezpieczenia (...)z dnia 24 lipca 2009 roku.
Wskazać należy w pierwszej kolejności, że zabezpieczeniem przedmiotowego kredytu była ustanowiona na nieruchomości hipoteka - co wynika wprost z § 2 ust. 6 umowy. Istota ustanawianych zabezpieczeń sprowadza się do zapewnienia przez kredytobiorcę spłaty na wypadek braku płatności rat, właśnie poprzez zabezpieczenia rzeczowe czy cesje praw z zawartych przez kredytobiorcę umów ubezpieczenia, których uposażonym pierwotnie jest kredytobiorca. Wówczas wierzytelność należąca do uprawnionego z umowy ubezpieczenia (tj. kredytobiorcy), przenoszona jest na bank, który może zaspokoić z niej swoje roszczenia. W ten sposób konstruowane są m.in. ubezpieczenia nieruchomości czy na wypadek utraty pracy - to z osobą kredytobiorcy związana jest wówczas ochrona ubezpieczeniowa, zaś uprawnienia z niej wynikające przeniesione są na rzecz banku. Powyższa konstrukcja nie występowała jednak na gruncie przedmiotowej (...) Umowy (...), bowiem umowa ta zawarta była pomiędzy ubezpieczycielem i bankiem, który objęty był ochroną ubezpieczeniową.
Ekonomiczne uzasadnienie zawarcia takiego ubezpieczenia wynika z okoliczności, iż wartość udzielanego przez bank świadczenia (kredytu) jest wyższa od wartości zabezpieczenia (wartości prawa rzeczowego, na którym ustanowiona została hipoteka na rzecz banku). Istotne znaczenie ma przy tym relacja wysokości wartości udzielonego kredytu do wartości nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę celem zabezpieczenia spłaty tego kredytu, a zatem ocena tego, czy wartość nieruchomości zabezpiecza pełną wartość kredytu, czy też nie.
Tymczasem z konstrukcji przedmiotowej umowy wynika, iż bank był podmiotem uprawnionym z tej umowy, jako ubezpieczony, natomiast na kredytobiorczynię przerzucono wszystkie ciężary związane z jej zawarciem (konieczność zapłacenia składki ubezpieczeniowej będącej w istocie dodatkowym kosztem związanym z wzięciem kredytu), mimo że kredytobiorczyni nie była stroną takiej umowy i nie znała jej treści (umowa była zawierana między bankiem a ubezpieczycielem). Jednostronne uprzywilejowanie banku w tym przypadku wynikało z treści umowy ubezpieczenia, zgodnie z którą, w razie wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego, ubezpieczyciel miał wypłacić na rzecz banku wskazaną w umowie kwotę. Nie oznaczało to jednak zwolnienia kredytobiorcy z obowiązku świadczenia, a jedynie zmianę wierzyciela. Kluczowym przy tym jest, że pomimo, iż składka ubezpieczeniowa była płacona przez pozwaną, to nie była ona w żadnej mierze chroniona - w przypadku typowej ochrony ubezpieczeniowej w takiej sytuacji ubezpieczyciel powinien świadczyć na rzecz banku zamiast kredytobiorcy, co zwalniałoby kredytobiorcę z obowiązku świadczenia. W niniejszej sprawie pozwana nie była stroną umowy ubezpieczeniowej, nie znała mechanizmu jej działania i nie była o nim informowana. Z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że
postanowienie dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu nie było przedmiotem indywidualnych negocjacji skonkretyzowanych w ramach tzw. prawnych zabezpieczeń kredytu, zaś pozwana (kredytobiorczyni) nie miała rzeczywistego wpływu na podane w zapisie: procent, okres kontynuacji czy wybór ubezpieczyciela.
Zgłoszony przez pozwaną zarzut abuzywności obligował Sąd do poddania analizie postanowień umowy dotyczących ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, zawartych w umowie kredytowej w kontekście przesłanek wskazanych w art. 385
1 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W § 3 ustawodawca precyzuje, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4).
Zważyć należy, że kontrola treści postanowień zawartych we wzorcach umów może mieć charakter incydentalny lub abstrakcyjny.
Kontrola incydentalna polega na badaniu treści postanowień konkretnej umowy w sytuacji, gdy przy jej zawieraniu posłużono się wzorcem umowy. Kontrola ta pośrednio obejmuje także postanowienia tego wzorca umowy. Jest to kontrola dokonywana w każdym postępowaniu sądowym, w którym strona powołuje się na fakt inkorporowania do treści umowy niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 385
1 § 1 k.c., bądź sama wytaczając powództwo, bądź w formie zarzutu podniesionego w sprawie, w której jest pozwanym.
W tym miejscu powołać należy wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2012 r. sygn. akt XVII AmC 2600/11, w którym za niedozwolone zostało uznane postanowienie umowne stosowane przez bank we wzorcu umownym o następującej treści: „jeśli z upływem pełnych 36 miesięcy okresu ubezpieczenia nie nastąpi całkowita spłata zadłużenia objętego ubezpieczeniem ani inne zdarzenie kończące okres ubezpieczenia, ubezpieczenie podlega automatycznej kontynuacji, przy czym łączny okres ubezpieczenia nie może przekroczyć 108 miesięcy, licząc od miesiąca, w którym nastąpiła wypłata kredytu. Kredytobiorca upoważnia bank do pobrania środków tytułem zwrotu kosztów ubezpieczenia w wysokości 3,50% różnicy pomiędzy wymaganym wkładem własnym kredytobiorcy, a wkładem wniesionym faktycznie oraz zwrotu kosztów z tytułu kontynuacji przedmiotowego ubezpieczenia z rachunku wskazanego w § 6 bez odrębnej dyspozycji”.
Orzeczenie Sądu Okręgowego zapadłe w sprawie o sygn. akt XVII AmC 2600/11 posiada przymiot rozszerzonej prawomocności, skutkującej zakazem stosowania postanowienia uznanego za klauzulę niedozwoloną, nie tylko w odniesieniu do podmiotu, wobec którego zostało wydane, lecz także w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorców stosujących tożsame wzorce umów w obrocie z konsumentami.
Incydentalna kontrola spornego postanowienia § 3 ust. 6 umowy prowadzi do konkluzji, że zapis ten stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385
(
1) k.c. W tym zakresie należy w całej rozciągłości podzielić argumenty przytoczone przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku zapadłego w sprawie sygn. akt XVII AmC 2600/11, w którym wskazano, że celem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego jest zabezpieczenie ryzyka niespłacenia przez kredytobiorcę kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wartością nieruchomości w chwili kredytowania, a wymaganym przez bank w tej dacie wkładem własnym. Należy mieć na względzie, że stronami umowy ubezpieczenia niskiego wkładu są z jednej strony towarzystwo ubezpieczeń, jako ubezpieczający, oraz bank jako ubezpieczony. W przypadku zatem zaistnienia zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową, to Bank, jako uposażony z umowy ubezpieczenia, uprawniony jest do otrzymania określonego w umowie świadczenia. Konsumenci, jako kredytobiorcy, nie są stroną umowy ubezpieczenia, mimo że ponoszą jego koszty, a także ryzyko regresu na wypadek zajścia zdarzenia, uprawniającego ubezpieczonego do wypłaty świadczenia odszkodowawczego. Wskazano, że w tej sytuacji umowa ubezpieczenia kredytu ubezpiecza wyłącznie bank, jednocześnie minimalizując ryzyko ubezpieczyciela z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia. Na podstawie przedmiotowej klauzuli kredytobiorca ponosi bowiem koszty umowy ubezpieczenia zawieranej przez Bank, który działa na swoją rzecz, w sytuacji, gdy konsument nie jest stroną tej umowy, ani też nie jest uposażonym do otrzymania świadczenia w przypadku zaistnienia zdarzenia uprawniającego do wypłaty świadczenia. W ten sposób na konsumentów nałożony został obowiązek ponoszenia kosztów umowy ubezpieczenia w sytuacji, gdy nie są oni ani stroną umowy ani uposażonym z umowy. Dochodzi więc do sytuacji, w której kredytobiorca nie dość, że ponosi koszty umowy, której nie jest stroną, to jeszcze nie odnosi żadnych korzyści z tej umowy, która zabezpiecza wyłącznie bank, a jednocześnie ponosi on odpowiedzialność regresową z tego tytułu. W rezultacie umowa nie ubezpiecza w żaden sposób konsumenta, choć na jej podstawie to on zobowiązany jest do pokrycia jej kosztów, co rażąco narusza jego interesy i godzi w dobre obyczaje. W efekcie takiego ukształtowania umowy przerzucane jest bowiem ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej na konsumentów. Żądanie opłacenia składek z tytułu umowy ubezpieczenia od kredytobiorcy zasadne i uprawnione wydaje się jedynie w sytuacji, gdy kredytobiorca jest stroną umowy lub uposażonym z tytułu umowy.
Postanowienie zawarte w § 3 ust. 6 pkt 3 umowy kredytu nie dawało pozwanej jakichkolwiek uprawnień w zakresie oceny zasadności kontynuowania umowy ubezpieczenia po upływie 36 miesięcy okresu kredytowania.
Stosownie do treści art. 385
1 § 1 k.c. uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga ustalenia kumulatywnego wystąpienia wszystkich wymienionych w nim przesłanek, tj. kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem nie było postanowieniem uzgodnionym z nim indywidualnie; nie było postanowieniem określającym główne świadczenia stron (ponieważ za takie nie można uznać dodatkowych form zabezpieczenia spłat kredytu w postaci zawarcia umów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego); kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Kodeks cywilny w treści przepisu art. 22
1
definiuje pojęcie konsumenta jako osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalności gospodarczą lub zawodową.
W rozpoznawanej sprawie podstawę zawarcia umowy kredytowej stanowiło wypełnienie i złożenie wniosku kredytowego sporządzonego na formularzu udostępnianym przez bank, przedłożona pozwanej do podpisu umowa stanowiła wzorzec umowny stosowany przez bank, który nie podlegał negocjacjom, ani zmianom. Zabezpieczenie w postaci ubezpieczenia niskiego wkładu własnego było zatem narzucone przez bank jako warunek zawarcia umowy kredytu na kwotę wnioskowaną przez stronę kredytodawcę.
Umowa zawarta między pozwaną (kredytobiorczynię) a (...) S.A. nie była związana z działalnością zawodową ani gospodarczą powódki, ponieważ środki z kredytu posłużyły na rozbudowę nieruchomości mieszkalnej systemem gospodarczym, spłatę zobowiązań nie związanych z działalnością gospodarczą lub rolniczą kredytobiorcy oraz sfinansowanie opłat związanych z kredytem (§ 2 ust. 2 umowy).
Kwestionowane zapisy dotyczące ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, zawarte w § 3 ust. 6 umowy, odnosiły się do świadczenia niebędącego świadczeniem głównym, a nadto świadczenie którego dotyczył zapis, nie zostało w jego treści określone w sposób jednoznaczny. Zakwestionowane postanowienie umowne nie dawało bowiem konsumentowi żadnych uprawnień w zakresie oceny zasadności kontynuowania umowy ubezpieczenia po upływie pierwszych 36 miesięcy okresu kredytowania. Przedmiotowe postanowienie nie zawierało dostatecznie jasnych i precyzyjnych informacji, pozwalających kredytobiorcy na uzyskanie szczegółowej wiedzy, co do tego jak faktycznie będą kształtowały się koszty ubezpieczenia (w ust. 6 pkt 3 umowy wskazano, że „ po upływie 36 miesięcznego okresu ubezpieczenia bank może przedłużyć ubezpieczenie niskiego wkładu własnego o kolejne 36 miesięcy. O wysokości kosztów z tytułu ubezpieczenia bank zawiadomi kredytobiorcę, zgodnie z postanowieniami regulaminu”).
W konsekwencji pozwana jako kredytobiorczyni nie była w stanie kontrolować prawidłowości podejmowanych przez bank czynności związanych zarówno z zawieraniem umowy ubezpieczenia z podmiotem trzecim na dalsze okresy pomimo tego, że to właśnie ona ponosiła koszty z tego tytułu.
Treść postanowienia wykluczała ekwiwalentność świadczeń stron przy realizacji przyjętego zabezpieczenia. Nie można bowiem uznać za uczciwy sposób kształtowania praw i obowiązków stron umowy narzucenie kredytobiorcy obowiązku poniesienia całości kosztów zabezpieczenia wykonania przez niego umowy, w sytuacji gdy w ekonomicznym interesie obu stron jest pozyskanie i utrzymanie zabezpieczenia gwarantującego zawarcie i wykonanie umowy kredytu. Poniesienie całości kosztów ubezpieczenia niskiego wkładu własnego przez konsumenta stawiało go w oczywiście niekorzystnej sytuacji, nie pozostawiając wątpliwości co do rażącego naruszenia ich interesów.
Konsekwencją uznania abuzywnego charakteru klauzuli zawartej w §3 ust 6 przedmiotowej umowy był sposób sformułowania tezy dla biegłego z zakresu rachunkowości i finansów, któremu zlecono wypowiedzenie się w przedmiocie ewentualnego zalegania przez pozwaną na kwotę stanowiącą łącznie równowartość dwóch pełnych rat i za dwa kolejne miesiące oraz na okoliczność spełnienia przesłanek zdarzenia ubezpieczeniowego związanego z wypowiedzeniem umowy kredytu (§1 punkt 10 i 13 generalnej umowy ubezpieczenia niskiego wkładu). Koniecznym do uczynienia zastrzeżeniem dla biegłego przy wydawaniu przez niego opinii było to, że raty nie były zwiększane o dalszą składkę ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, jako że składka za pierwszy 36 miesięczny okres nie była kredytowana i nie była potrącona przy uruchomieniu kredytu, natomiast po 31 maja 2017 roku została doliczona do rat.
Opinia biegłego potwierdziła, że po pierwszym 36 miesięcznym okresie ubezpieczenia (...) bank w miesiącu czerwcu 2014 roku doliczył do raty kredytu i potrącił kwotę 2.731,71 zł.
Suma dwóch kolejnych rat opiewała na 8.271,76 zł.
Zarówno w dniu 7 września 2017 roku (tj. w dniu wezwania do zapłaty), jak i w dniu 9 listopada 2017 roku (tj. w dniu wypowiedzenia umowy) nie wystąpiła przesłanka do wszczęcia procedury opisanej w § 11 pkt 2 umowy.
Mając zatem na uwadze fakt, że w dacie pisma obejmującego warunkowe wypowiedzenie umowy kredytu (tj. na 9-11-2017 r.) pozwana nie zalegała z płatnościami dwóch pełnych rat kredytu, stwierdzić należy, że nie został zatem spełniony warunek rozpoczęcia procedury związanej z wypowiedzeniem, o którym mowa w § 11 pkt. 2 umowy. Skoro zatem pozwana wykazała brak merytorycznych podstaw wypowiedzenia umowy kredytu (tj. niezaistnienie zdarzenia objętego umową ubezpieczenia), to bank nie był uprawniony do zgłoszenia żądania powodowi, zaś powód wypłacając środki z tytułu ubezpieczenia dokonał tego pomimo niezaistnienia zdarzenia objętego umową ubezpieczenia. Skoro zatem nie zaistniała podstawa do wypłaty odszkodowania przez powoda na rzecz (...) S.A. (tj. nie zaistniało zdarzenie ubezpieczeniowe) skutkująca nabyciem przez powoda wierzytelności banku i uprawnienia do regresu wobec pozwanej, to powodowemu towarzystwu ubezpieczeń nie przysługiwało wobec pozwanej roszczenie regresowe z art. 828 § 1 kc.
Pozwanej jako wygrywającej sprawę przysługuje na podstawie art. 98 kpc zwrot kosztów procesu obejmujących wynagrodzenie adwokata z urzędu w wysokości 6.129 zł, ustalone na podstawie § 8 pkt. 6 w wz. Z §4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez skarb państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 14 maja 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) oraz wykorzystaną kwotę zaliczki na wynagrodzenie biegłego w wysokości 199,20 zł – o zwrocie tych kwot Sąd orzekł w pkt. 2 wyroku.
Sąd nie przychylił się do wniosku pełnomocnika z urzędu pozwanej o zasądzenie kosztów procesu w wysokości podwójnej stawki minimalnej za ponowne rozpoznanie sprawy, mając na uwadze, że uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie rozpoczyna nowej sprawy, lecz stanowi kontynuację tego samego postępowania. W niniejszym postępowaniu pełnomocnik podtrzymał stanowisko wyrażone w pozwie, powielając w znacznym zakresie twierdzenia i zarzuty zawarte w pismach procesowych składanych przed wyrokiem Sądu Apelacyjnego uchylającym wyrok Sądu Okręgowego. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki stopnia zawiłości sprawy oraz nadzwyczajnego nakładu pełnomocnika w wyjaśnienie okoliczności faktycznych i prawnych sporu.
W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której Skarb Państwa poniósł tymczasowo koszty w postaci wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu reprezentującego pozwaną w postępowaniu apelacyjnym (postanowienie S.A. w N. z dnia 22-06-2021 r. – k. 308) w wysokości 3.321 zł. Wysokość tego wynagrodzenia została ustalona na podstawie § 2 pkt.1, §4 ust. 1 i 3, §8 pkt. 6 w zw. z §16 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3-10-2016 r. w sprawie ponoszenia przez skarb państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68). Kwotę tą Sąd nakazał pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o art. 83 ust. 2 i art. 113 ust. 1 u.k.s.c. – punkt 3 wyroku.
Z uwagi na fakt, iż z uiszczonych przez strony zaliczek na poczet opinii biegłego pozostały niewykorzystane kwoty, Sąd na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. nr 167, poz. 1398) nakazał zwrócić je stronom ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Łodzi – odpowiednio na rzecz pozwanej kwotę 880,20 zł, zaś pozwanemu kwotę 1.800,80 zł, o czym orzeczono w pkt 4 i 5 wyroku.
O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.