Postanowienie I PZ 4/08

Postanowienie z dnia 11 kwietnia 2008 r. I PZ 4/08 Sprawy dotyczące istnienia stosunku pracy (nawiązania, ustalenia, prze- kształcenia, rozwiązania, przywrócenia do pracy) mają charakter majątkowy, choć nie zawsze dochodzone świadczenie ma charakter pieniężny. Wymagane jest w nich zatem określenie wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia. Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca), Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2008 r. sprawy z powództwa Henryka Ś. przeciwko Szefowi Służby Cywilnej w W. o ustalenie, na skutek zażalenia strony pozwanej na postanowienie Sądu Okręgowe- go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 13 listopada 2007 r. [...] o d d a l i ł zażalenie. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy w Katowicach postanowieniem z 13 listopada 2007 r. odrzucił „kasację” Szefa Służby Cywilnej w sprawie, w której wyrokiem z 26 października 2006 r. oddalił jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Katowicach z 28 grud- nia 2005 r., zobowiązującego pozwanego do mianowania powoda Henryka Ś. na urzędnika służby cywilnej. Przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej było zaniechanie podania przez pozwanego wartości przedmiotu zaskarżenia mimo uprzedniego we- zwania do uzupełnienia tego braku. Pozwany przyjął, że podanie wartości przed- miotu zaskarżenia jest bezprzedmiotowe, gdyż wyrok zapadł w sprawie o roszczenie niematerialne i powód nie dochodził jakiejkolwiek kwoty. Przedmiotem postępowania kasacyjnego nie jest zatem prawo majątkowe lecz samo ustalenie. Takie stanowisko Sąd Okręgowy uznał za nieprawidłowe albowiem sprawy o nawiązanie, istnienie lub rozwiązanie stosunku pracy mają charakter majątkowy choć niepieniężny (art. 231 2 k.p.c.). Brak określenia wartości przedmiotu sporu uzasadniał zatem odrzucenie „ka- sacji” na podstawie „art. 3933 § 2 k.p.c. i art. 3935 k.p.c.”. W zażaleniu pozwany zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przez rozstrzygnięcie o odrzuceniu środka zaskarżenia „nie regulowanego przepisami procedury cywilnej w dacie orzekania z powołaniem jako podstawy praw- nej odrzucenia nieobowiązujących przepisów art. 3933 § 2 k.p.c. i art. 3935 k.p.c.” oraz naruszenie art. 3986 k.p.c. w związku z art. 3984 k.p.c. oraz art. 189 k.p.c. przez uznanie, że sprawa o ustalenie innej podstawy prawnej stosunku pracy jest sprawą o roszczenie materialne, w której wartość przedmiotu zaskarżenia powinna być ozna- czana na zasadach z art. 231 k.p.c., choć pozwany nie był i nie jest pracodawcą po- woda, a sprawa nie dotyczy nawiązania, istnienia lub rozwiązania stosunku pracy pomiędzy stronami postępowania, a jedynie zmiany podstawy prawnej stosunku pracy łączącego powoda z pracodawcą niebędącym stroną postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Uwaga skarżącego, że Sąd powołał nieaktualne przepisy art. 3932 § 2 i art. 3835 k.p.c. jest zasadna, jednak zaskarżone postanowienie znajduje prawne oparcie w takich samych rozwiązaniach prawnych z art. 3984 § 2 k.p.c. i art. 3986 § 2 k.p.c., właściwych dla podjętego rozstrzygnięcia. W obecnym postępowaniu zażaleniowym nie ma też znaczenia, czy powództwo było zasadne oraz, czy skarżący został prawi- dłowo określony jako strona pozwana w sprawie. Skoro został pozwany, to jest stroną postępowania, natomiast legitymacja bierna to nie jest kwestia, o której roz- strzyga się w postępowaniu wpadkowym dotyczącym warunków konstrukcyjnych skargi kasacyjnej. Rozstrzygnięcie zawarte w wyroku wyznacza przedmiot zaskarże- nia, zatem określa również, czy sprawa dotyczy prawa majątkowego czy niemająt- kowego. To, że wcześniej wartość przedmiotu sporu nie została podana ani ustalona przez Sądy nie oznacza, że sprawa dotyczyła prawa niemajątkowego. Gdyby tak było, to właściwym do jej rozpoznania w pierwszej instancji byłby Sąd Okręgowy i zachodziłaby nieważność postępowania (art. 16 i art. 17 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 379 pkt 6 k.p.c.). Wbrew założeniu skarżącego rozstrzygnięcie w sprawie nie dotyczy ustalenia prawa lub stosunku prawnego w rozumieniu 189 k.p.c. Z powołanego w zażaleniu orzeczenia Sądu Najwyższego z 25 listopada 1997 r., III CZ 85/97, nie wynika też, że 3 wszystkie sprawy o ustalenie mają charakter niemajątkowy. Teza tego orzeczenia odnosi się do ówczesnego art. 393 pkt 1 k.p.c., który różni się od obecnego art. 3982 § 2 k.p.c. Nie ma prawnej definicji sprawy o prawo majątkowe i niemajątkowe. Taki ich charakter wynika z istoty samego dochodzonego prawa. Dla odróżnienia sprawy o prawo majątkowe od sprawy o prawo niemajątkowe znaczenie ma to, czy zgłoszone żądanie zmierza do realizacji prawa lub uprawnienia mającego bezpośredni wpływ na uprawnienie majątkowe strony. Sprawy dotyczące bytu stosunku pracy (nawiąza- nia, ustalenia, przekształcenia, rozwiązania, przywrócenia do pracy) mają charakter majątkowy, choć nie zawsze dochodzone świadczenie ma charakter pieniężny. Wy- raźnie wynika to z art. 231 k.p.c., który Sąd drugiej instancji trafnie wskazał jako pod- stawę stwierdzenia majątkowego charakteru sprawy powoda. Chodziło wszak o na- wiązanie stosunku pracy z mianowania. Wyrok zobowiązuje pozwanego do złożenia oświadczenia woli i nawiązania stosunku pracy (art. 11 k.p., art. 231 k.p.c.). Skoro ustawodawca dla takiej sprawy wymaga ustalenia wartości przedmiotu sporu i w konsekwencji wartości przedmiotu zaskarżenia, to nie można twierdzić, iż sprawa ma charakter niemajątkowy. Na gruncie przepisów o kasacji do 1 lipca 2000 r. (art. 393 pkt 1 k.p.c.) sprawy dotyczące przywrócenia do pracy, ustalenia istnienia (nieistnienia) stosunku pracy były rozpoznawane przez Sąd Najwyższy bez względu na wartość przedmiotu za- skarżenia, gdyż wartość ta odnosiła się wyłącznie do powództw o świadczenie (por. wyrok z 7 stycznia 1997 r., I PKN 54/96, OSNAPiUS 1997 nr 16, poz. 289; postano- wienie z 27 lutego 1997 r., I PKN 16/97, OSNAPiUS 1997 nr 23, poz. 467). Nie było wówczas granicy dla wartości przedmiotu zaskarżenia warunkującej rozpoznanie tych spraw w kasacji. Po zmianie, od 1 lipca 2000 r. sprawy „o świadczenie” zastą- piono sprawami „o prawa majątkowe” (art. 393 pkt 1 k.p.c. i art. 3921 § 1 k.p.c.) i roz- poznaniu w postępowaniu kasacyjnym nie podległy sprawy dotyczące stosunku pracy, w których wartość przedmiotu sporu była niższa niż 10.000 zł (por. postano- wienie z 20 lipca 2001 r., I PKN 100/01, OSNP 2003 nr 14, poz. 337; postanowienie z 28 września 2001 r., I PZ 61/01, OSNP 2003 nr 19, poz. 467; postanowienie z 17 października 2002 r., I PZ 93/02, OSNP - wkładka 2003 nr 5). Wówczas jednocze- śnie wprowadzono rozwiązanie z art. 231 k.p.c., właśnie dla ustalania wartości przedmiotu sporu. Nie oznacza to, że do tej daty takie sprawy były sprawami niema- jątkowymi. Nawet w sprawie o nakazanie założenia oświadczenia woli, co do zawar- 4 cia umowy o pracę, konieczne było określenie wartości przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienie z 17 listopada 1997 r., I PKN 430/97, OSNAPiUS 1998 nr 17, poz. 512). Rozwiązanie procesowe z art. 231 k.p.c. jedynie potwierdziło, że i wcześniej były to sprawy o prawo majątkowe. Przepis art. 231 k.p.c. dotyczy nie tylko umów o pracę lecz również zatrudnienia na podstawie mianowania, jako że przypisana mu funkcja odnosi się do spraw dotyczących nawiązania, istnienia i rozwiązania szerzej rozumianego stosunku pracy. To, że powód na żadnym etapie postępowania nie do- chodził roszczenia określonego jakąkolwiek kwotą pieniężną nie stanowi argumentu przemawiającego za niemajątkowym charakterem jego roszczenia. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że przepis art. 231 k.p.c. ma zastosowania do roszczeń majątko- wych niepieniężnych (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2001 r., III ZP 28/01, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 350). W tej sprawie wyrok zobowiązuje do złożenia oświadczenia woli, zatem zgod- nie z orzeczeniem ma nastąpić nawiązanie stosunku pracy przez złożenie oświad- czenia woli. Status prawny urzędnika służby cywilnej (w tym materialny) zatrudnione- go na podstawie mianowania różni się od statusu pracownika tej służby zatrudnione- go na podstawie umowy o pracę. W rozstrzygnięciu Sądu zawarte jest zobowiązanie pozwanego do mianowania powoda na urzędnika służby cywilnej z dniem 1 paź- dziernika 2003 r. Orzeczenie dotyczy zatem innej podstawy stosunku pracy pracow- nika korpusu służby cywilnej zatrudnionego nie, na podstawie umowy o pracę lecz na podstawie mianowania (art. 2 k.p., art. 3 i art. 7 ustawy o służbie cywilnej). Zaniecha- nie przez skarżącego podania wartości przedmiotu zaskarżenia może być niezrozu- miałe (niekonsekwentne), gdyż w skardze kasacyjnej opowiadał się (prawidłowo) za majątkowym charakterem sprawy i sam wskazywał, że według art. 231 k.p. roczne wynagrodzenie jest wyższe niż granica kwotowa z art. 3982 § 1 k.p.c. Z tych motywów zaskarżone orzeczenie, mimo zapewne tylko omyłkowego wskazania na poprzednie przepisy, w samym rozstrzygnięciu było prawidłowe. Za- rzuty i argumentacja zażalenia co do jego istoty nie były zasadne, dlatego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. ========================================