Wyrok I PKN 6/00

Wyrok z dnia 7 września 2000 r. I PKN 6/00 Obowiązek pracodawcy przedstawienia sprawy federacji związków za- wodowych, w razie nieuwzględnienia zastrzeżeń zakładowej organizacji związ- kowej co do zasadności wypowiedzenia umowy o pracę (art. 38 § 3 i 4 KP), na- leży oceniać według statutów tych organizacji związkowych. Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 września 2000 r. sprawy z powódz- twa Jana M. przeciwko Polskiej Żegludze Morskiej w S. o odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 24 sierpnia 1999 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Gdyni z dnia 21 maja 1999 r. [...] i zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.725 zł tytułem kosztów zastępstwa proceso- wego za drugą i trzecią instancję. U z a s a d n i e n i e Pozwana Polska Żegluga Morska w sprawie z powództwa Jana M. o odszko- dowanie z tytułu sprzecznego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę wniosła ka- sację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni z dnia 24 sierpnia 1999 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem zmieniono wyrok Sądu pierwszej instancji (oddalający powództwo) i: 1 zasądzono na rzecz powoda odszkodowanie, oddalając powództwo w pozostałym zakresie (doty- czącym odsetek ustawowych) oraz 2. zasądzono zwrot kosztów zastępstwa proce- sowego na rzecz powoda. Przyczyną zmiany wyroku była odmienna interpretacja art. 38 § 3 i § 4 KP. Powód nie był członkiem działającego u pozwanej Związku Zawo- dowego Marynarzy PŻM, jednakże korzystał z ochrony jego praw przez ten Związek 2 na podstawie art. 30 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.). Pracodawca zawiadomił Związek Zawodowy Marynarzy PŻM o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę i otrzymał odpowiedź zawierającą negatywne stanowisko w tym przedmiocie. Stan faktyczny, w tym także zasadność wypowiedzenia, nie są w sprawie kwestionowane. Spór dotyczy jedynie obowiązku zwrócenia się przez pracodawcę do ogólnokrajowej organizacji związko- wej na podstawie art. 38 § 3 KP. Działający u pozwanej związek zawodowy wchodził bowiem w skład Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, na pracodawcy nie ciążył ten obowiązek, albowiem Związek działający u pozwanej miał strukturę jednostopniową, jego statut nie przewidywał istnienia szczebla ponadzakładowego. Wchodzi on w skład Federacji na podstawie swego dobrowolnego oświadczenia o przystąpieniu, a nadto § 8 pkt 7 statutu Fede- racji stanowi, iż może ona pełnić funkcję instancji nadrzędnej w sprawach dotyczą- cych praw pracowniczych między pracodawcą a organizacją członkowską tylko na wniosek tej organizacji. Organizacja związkowa działająca u pozwanej nie wystąpiła jednakże do Federacji o pełnienie tej funkcji. Z tych względów Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 11 lipca 1997 r., I PR 2/96 (OSNAPiUS 1997 nr 6, poz. 92), według którego „obowiązek przedstawienia ogólnokrajowej organizacji związkowej sprawy nie uwzględnienia przez pracodawcę zastrzeżeń zakładowej organizacji związkowej co do zamierzonego przezeń wypo- wiedzenia mowy o pracę (art. 38 § 3 KP) istnieje tylko wtedy, gdy zakładowa organi- zacja związkowa jest składową częścią struktury ogólnokrajowego związku zawodo- wego (art. 38 § 4 KP), a więc nie istnieje organizacja związkowa stanowiąca samo- dzielny (odrębny) związek zawodowy, będący członkiem krajowej federacji związków zawodowych”. Pogląd o obowiązku zwrócenia się przez pozwaną do Federacji z uwagi na zastrzeżenia zgłoszone przez zakładową organizację związkową w odniesieniu do zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę, Sąd drugiej instancji uzasadnił następująco. Z przepisu art. 38 § 4 KP wynika, iż obowiązek ten istnieje wówczas, gdy zakładowa organizacja związkowa „wchodzi w skład” ogólnokrajowej organizacji związkowej. Pojęcie to jest na tyle ogólne, że dopuszcza możliwość przynależności do tej struktu- ry na dowolnych zasadach, a więc także do federacji. W przepisach art. 38 § 3 i § 4 KP jest mowa o „ogólnokrajowej organizacji związkowej”, a nie o „nadrzędnej organi- zacji związkowej”. Zatem uzależnienie stosowania tych przepisów od stwierdzenia 3 stosunku podległości i nadrzędności jest nieuzasadnionym zawężeniem ich stosowa- nia. W przepisie art. 11 ustawy o związkach zawodowych ustawodawca posługuje się pojęciem federacji związków zawodowych, utożsamiając je z pojęciem ogólno- krajowego zrzeszenia związków zawodowych tworzonego przez związki zawodowe. Zdaniem Sądu drugiej instancji, za jego poglądem przemawia także ratio legis tych unormowań. W obecnych warunkach związki zawodowe dążą do zachowania możli- wie szerokiego zakresu samodzielności, ale jednocześnie zawiązują struktury ogól- nokrajowe, oparte na zasadach demokratycznych, a nie na hierarchicznym podpo- rządkowaniu, zaś funkcja organizacji ogólnokrajowej, określona w art. 38 § 3 KP, ma charakter jedynie opiniodawczy. Z tych względów postanowienia statutów Federacji oraz Związku Zawodowego regulujące ich wzajemne relacje są bezprzedmiotowe w takim zakresie, w jakim pozostają w sprzeczności z art. 38 § 3 i § 4 KP. W tym stanie rzeczy Sąd drugiej instancji zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w wysokości 12.000 zł (art. 471 KP). W kasacji zaskarżono ten wyrok w pkt I w części zasądzającej odszkodowanie na rzecz powoda, wnosząc o jego zmianę i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwana postawiła zarzut naruszenia art. 38 § 3 i § 4 KP przez przyjęcie, że Federacja Związków Zawodowych Marynarzy i Ryba- ków jest ogólnokrajową organizacją związkową, w skład której wchodzi Związek Za- wodowy Marynarzy PŻM i że z tego względu pozwana miała obowiązek przedsta- wienia tej Federacji sprawy wypowiedzenia powodowi umowy o pracę. W konse- kwencji zarzucono także naruszenie art. 45 i art. 47 KP przez przyjęcie, że pozwana naruszyła przepisy o wypowiedzeniu umów o pracę oraz przez zasądzenie odszko- dowania z tego tytułu. Zdaniem pozwanej, ze statutów Związku Zawodowego Mary- narzy PŻM i Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków wynika, że ten Związek jest samodzielną strukturą związkową o charakterze jednostopniowym, a Federacja może pełnić funkcję jednostki nadrzędnej w sprawach pracowniczych tylko na wniosek Związku. Podniesiono także, iż stanowisko Sądu drugiej instancji jest sprzeczne z art. 13 ustawy o związkach zawodowych, z którego wynika, że teryto- rialny zakres działania, cele, zadania i strukturę związku zawodowego określa jego statut. Ze statutu winno zatem wynikać, czy organizacja zakładowa jest częścią skła- dową organizacyjnej struktury związku zawodowego, czy tworzy samodzielny, od- rębny związek zawodowy. 4 Powód wniósł o oddalenie kasacji i zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Związki zawodowe mają swobodę w określeniu swoich struktur organizacyj- nych. Wynika to zarówno z prawa krajowego, jak i międzynarodowego. Zgodnie z art. 9 ustawy o związkach zawodowych statuty oraz uchwały związkowe określają swo- bodnie struktury organizacyjne związków zawodowych, zaś według art. 11 ust. 1 tej ustawy związki zawodowe mają prawo tworzyć ogólnokrajowe zrzeszenia (federacje) związków zawodowych. Ustawa ta stanowi także, iż cele i zadania związku zawodo- wego oraz sposoby i formy ich realizacji określa statut (art. 13 pkt 4). Jak zaś wynika z konwencji Nr 87 MOP dotyczącej wolności związkowej i ochrony praw związkowych (Dz.U. z 1958 r. Nr 29, poz. 125) pracownicy mają prawo tworzyć organizacje według swego uznania, swobodnego wybierania działalności oraz układania swego progra- mu działania, co stosuje się również do federacji organizacji pracowników (art. 2, art. 3 ust. 1 i art. 6). Właściwe rozumienie zwrotu, według którego „zakładowa organiza- cja związkowa wchodzi w skład ogólnokrajowej organizacji związkowej”, musi uwzględniać te przepisy regulujące wolność tworzenia struktur związkowych. Innymi słowy, zakładowa organizacja związkowa, będąca członkiem federacji, nie zawsze będzie „wchodziła w skład” tej federacji w rozumieniu art. 38 ust. 4 KP. Inny może być bowiem cel utworzenia federacji. Najczęściej chodzi bowiem o wspólną ochronę zbiorowych interesów pracowników. Cel i zadania federacji określa jej statut. Jeżeli, jak w niniejszej sprawie, w statucie Federacji postanowiono, iż może ona pełnić funk- cję instancji nadrzędnej w sprawach dotyczących praw pracowniczych tylko na wnio- sek organizacji członkowskiej, to oznacza to, że zakładowa organizacja związkowa nie zrezygnowała w tym zakresie ze swojej samodzielności. Federacja nie ma zatem umocowania do wypowiadania się w kwestii zastrzeżeń zakładowej organizacji związkowej co do zasadności wypowiedzenia (art. 38 ust. 3 KP). Pogląd wyrażony w powołanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 1997 r., I PR 2/96 można zatem podzielić tylko częściowo. O tym bowiem, czy pracodawca ma obowią- zek przedstawienia sprawy federacji (art. 38 § 3 i 4 KP), decydują postanowienia statutów tej federacji oraz zakładowej organizacji związkowej. Z tych względów na podstawie art. 98 i 39315 KPC orzeczono jak w sentencji. ========================================