Wyrok I PKN 161/98

Wyrok z dnia 3 czerwca 1998 r. I PKN 161/98 Zgłoszenie w ciągu 7 dni od przywrócenia do pracy gotowości nie- zwłocznego jej podjęcia (art. 48 § 1 KP) może być wobec pracodawcy dokona- ne przez każde zachowanie pracownika objawiające w dostateczny sposób jego zamiar kontynuacji reaktywowanego stosunku pracy. Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Adam Józefowicz, Walerian Sanetra. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu dniu 3 czerwca 1998 r. sprawy z powództwa Hanny P. przeciwko Szkole Podstawowej w N. o wynagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Koszalinie z dnia 20 listopada 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koszalinie wyrokiem z dnia 1 lipca 1997 r. [...] zasądził od pozwanej Szkoły Podstawowej w N. na rzecz powódki Hanny P. nastę- pujące kwoty: czterokrotnie po 509,64 zł, trzykrotnie po 579,08 zł, dwukrotnie po 616,24 zł, czterokrotnie po 621,25 i kwotę 600,54 zł z ustawowymi odsetkami od drugiego dnia kolejnych miesięcy od grudnia 1995 r. do stycznia 1997 r., nadając wyrokowi klauzulę natychmiastowej wykonalności co do kwoty 621,25 zł i umarzając postępowanie w pozostałej części. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Pracy po- wołał się na poniższe ustalenia faktyczne. Powódka Hanna P. w dniu 2 stycznia 1991 r. nawiązała z Urzędem Gminy w Ś. stosunek pracy na stanowisku dyrektora Przedszkola w S. W dniu 19 maja 1995 r. Urząd Gminy dokonał powódce wypowiedzenia umowy o pracę począwszy od 1 czerwca 1995 r., uzasadniając je reorganizacją sieci placówek przedszkolnych. W 2 momencie wręczania wypowiedzenia powódka była radną Gminy Ś., przy czym Rada Gminy w uchwale z dnia 28 czerwca 1995 r. wyraziła zgodę na rozwiązanie stosunku pracy już w okresie biegnącego wypowiedzenia. W chwili wręczania wy- powiedzenia powódka korzystała też - jako nauczyciel mianowany - z urlopu dla po- ratowania zdrowia. Powódka odwołała się od wspomnianego wypowiedzenia, wska- zując na swój status nauczyciela mianowanego oraz na szczególną ochronę z tytułu pełnionej funkcji samorządowej, a ponadto twierdząc, że nie doszło do likwidacji Przedszkola w S., ani też do likwidacji grup przedszkolnych. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Koszalinie wyrokiem z dnia 14 listopada 1995 r. [...] przywrócił powódkę do pracy w Szkole Podstawowej w N., zasądził wynagrodze- nie za czas pozostawania bez pracy we wrześniu, październiku i listopadzie 1995 r. oraz nakazał udzielić powódce do dnia 31 grudnia 1995 r. dalszego urlopu dla po- ratowania zdrowia. Sąd Wojewódzki w Koszalinie odrzucił rewizję drugiego z poz- wanych, tj. Urzędu Gminy w dniu 22 lutego 1995 r., który to dzień Sąd Rejonowy wskazał następnie w wydanym powódce w dniu 18 marca 1996 r. odpisie wyroku jako datę jego uprawomocnienia się. Jeszcze przed wypowiedzeniem z dnia 19 maja 1995 r. powódka przebywała od 25 marca 1995 r. na urlopie dla poratowania zdrowia. Na podstawie kolejnego orzeczenia komisji lekarskiej o konieczności powstrzymania się od pracy i przepro- wadzenia leczenia od 27 września do 31 grudnia 1995 r., Sąd Pracy w powołanym wyżej wyroku z 14 listopada 1995 r. nakazał udzielić powódce urlopu zdrowotnego do końca 1995 r. W dniu 2 stycznia 1996 r. powódka otrzymała zaświadczenie o stanie zdrowia i celowości przedłużenia urlopu zdrowotnego do dnia 24 marca 1996 r. O treści tego zaświadczenia, złożonego w Urzędzie Gminy, pozwana Szkoła wie- działa. W dniu 28 lutego 1996 r. powódka wystąpiła do Szkoły z pismem deklarują- cym gotowość podjęcia pracy z dniem 25 marca 1996 r., zaś w dniu 21 marca stawiła się w Szkole po przydział czynności. Dyrektor pozwanej Szkoły odmówiła jednak dopuszczenia powódki do pracy. W tej sytuacji powódka od 25 marca 1995 r. pozostawała bez pracy i wynagrodzenia, którego nie otrzymała ponadto za urlop zdrowotny w okresie od 1 grudnia 1995 r. do 24 marca 1996 r. Powódka nie podjęła innej pracy i nie skorzystała z prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Poczyniła natomiast kroki dla przymuszenia pozwanej Szkoły Podstawowej do wykonania prawomocnego orzeczenia o przywróceniu do pracy. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w 3 Koszalinie postanowieniem z dnia 20 grudnia 1996 r. [...] wyznaczył dłużnikowi - Szkole do dnia 31 stycznia 1997 r. termin do wykonania wspomnianego wyroku pod rygorem wymierzenia grzywny, a Sąd Wojewódzki w Koszalinie oddalił zażalenie Szkoły postanowieniem z dnia 25 lutego 1997 r. [...]. Ostatecznie powódka została z dniem 31 stycznia 1997 r. zatrudniona jako mianowany nauczyciel Oddziału Przedszkolnego Szkoły Podstawowej w N. Na podstawie dokonanych ustaleń Sąd Rejonowy stwierdził, że rozwiązanie stosunku pracy z powódką jako radną Gminy Ś. podlegało szczególnemu ogranicze- niu z mocy art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. Nr 16, poz. 95 ze zm.). Przepis ten wymaga bowiem dla rozwiązania stosunku pracy z radnym uprzedniej zgody rady gminy. Tymczasem w momencie wręczania powódce oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy zgody takiej nie było, a stosowną uchwałę podjęto dopiero w trakcie biegnącego już okresu wypowiedzenia, co nie może rodzić skutków prawnych. W świetle art. 47 w związku z art. 39 KP i art. 25 ust. 2 powołanej ustawy samorządowej powódce przysługuje więc po przywróce- niu do pracy roszczenie o wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Roszczenia tego nie podważa w okolicznościach sprawy przekroczenie przez po- wódkę 7-dniowego terminu z art. 48 KP dla zgłoszenia gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Co prawda wyrok przywracający do pracy uprawomocnił się już w dniu 6 grudnia 1995 r., lecz powódka trwała w przekonaniu o jego nieprawomocno- ści, gdyż taką informację uzyskała w sądzie. Również na odpisie tego wyroku wid- nieje adnotacja o jego uprawomocnieniu się w dniu 22 lutego 1996 r. Poza tym w grudniu 1995 r. powódka przebywała na urlopie dla poratowania zdrowia, przedłużo- nym następnie na okres od 2 stycznia do 24 marca 1996 r., co „z samej zasady” usprawiedliwia w tym czasie niemożność świadczenia pracy. Terminowi z art. 48 KP uchybiła więc powódka z przyczyn od niej niezależnych, wobec czego zachowała prawo do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy, łącznie z okresem płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, udzielonym na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.). Co się tyczy wysokości zasądzonych kwot, to Sąd kierował się wykazem przedłożonym przez stronę pozwaną. Wynagrodzenie zasadnicze za kwiecień i maj 1996 r. przyjęto jednak na poziomie podanym przez pozwaną w odniesieniu do czerwca tego roku. Powódka przedstawiła bowiem zaświadczenie o zdaniu w dniu 30 marca 1996 r. egzaminu dyplomowego, wobec czego zgodnie z art. 39 ust. 1 Karty 4 Nauczyciela awans płacowy powinien nastąpić od pierwszego dnia najbliższego miesiąca kalendarzowego. W uwzględnieniu apelacji strony pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem z dnia 20 listopada 1997 r. [...], zmienił częściowo zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że zasądzone powódce wynagrodzenia za okres od kwietnia do grudnia 1996 r. obniżył do kwoty 497 zł, a za styczeń do kwoty 476,29 zł, oddalając apelację w pozostałej części. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Wojewódzki podał, że przepis art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.) wymaga uprzedniej zgody rady gminy jedynie na rozwiązanie, lecz nie na wypowiedzenie stosunku pracy z radnym. Zgoda na rozwiązanie stosunku pracy z powódką jako radną Gminy Ś. mogła być zatem skutecznie wyrażona przez Radę tej Gminy również w trakcie biegnącego już okresu wypowiedzenia. Rozwiązanie sto- sunku pracy z powódką nie nastąpiło zatem z naruszeniem przepisów o jego szcze- gólnej ochronie, wobec czego nie miała ona na podstawie art. 47 zdanie 2 KP rosz- czenia o wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Mimo to powództwo o wynagrodzenie należało uwzględnić w oparciu o art. 81 § 1 w związku z art. 48 § 1 KP. Naruszenie przez pracodawcę obowiązku ponownego zatrudnienia pracownika, który w 7-dniowym terminie od przywrócenia do pracy zgłosił gotowość niezwłoczne- go podjęcia pracy albo uczynił to z przekroczeniem tego terminu z niezależnych od siebie przyczyn, uzasadnia bowiem po stronie pracownika wykazującego gotowość do pracy prawo do wynagrodzenia za czas jej niewykonywania wskutek przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy. Przez gotowość niezwłocznego podjęcia pracy należy przy tym rozumieć nie tylko faktyczną, ale także prawną gotowość kontynuo- wania stosunku pracy, więc jej przejawieniu nie przeszkadza niezdolność do wyko- nywania pracy wskutek choroby. Termin z art. 48 § 1 KP został przez powódkę prze- kroczony z niezależnych od niej przyczyn, a skutków zgłoszenia gotowości nie- zwłocznego podjęcia pracy nie niweczy korzystanie z płatnego urlopu dla poratowa- nia zdrowia. Natomiast wynagrodzenie na podstawie art. 81 § 1 KP przysługuje pracowni- kowi w wysokości wynikającej z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną. Przez wynagrodzenie „wynikające z osobistego zaszeregowania” należy zaś rozumieć wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkiem funkcyjnym. Wynagrodzenie zasądzone powódce przez Sąd pierwszej instancji nie 5 powinno zatem obejmować tzw. dodatku wiejskiego oraz dodatku stażowego, z tym że przepisy płacowe nie dają podstaw do wyłączenia tych dodatków z wynagrodzenia należnego za okres urlopu dla poratowania zdrowia (art. 73 Karty Nauczyciela). Dlatego Sąd Wojewódzki obniżył zasądzone powódce wynagrodzenie jedynie za miesiące, w których nie korzystała ze wspomnianego urlopu. Kasację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik strony pozwanej, zarzu- cając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 48 § 1 i art. 81 § 1 KP, jak też naruszenie przepisów postępowania „przez nieprzeprowadze- nie żadnego postępowania dowodowego w wyniku czego brak jest ustaleń faktycz- nych mających istotne znaczenie w sprawie, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy” i domagając się na tej podstawie uchylenia kwestionowane- go orzeczenia oraz przekazania sprawy Sądowi pierwszej albo drugiej instancji do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem kosztów postępowania, a także „wstrzymania wykonania wyroku aż do jego uprawomocnienia się, względnie wstrzymania wydania powódce sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu od pozwa- nej Szkoły.” W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd drugiej instancji naruszył art. 233 § 1 KPC przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego mate- riału dowodowego i niewskazanie dlaczego pominięte zostały dowody świadczące o nieusprawiedliwionym uchybieniu przez powódkę terminowi z art. 48 § 1 KP. W świetle tych dowodów zastosowanie powołanego przepisu było w niniejszej sprawie naruszeniem prawa materialnego. To samo dotyczy zastosowania art. 81 § 1 KP, gdyż w wykonywaniu pracy powódka w żadnym razie nie doznała przeszkód z przy- czyn dotyczących pracodawcy. Wniosek o wstrzymanie wyroku znajduje zaś oparcie w art. 393 19 w związku z art. 388 § 1 i 2 KPC, gdyż odzyskanie od powódki wyegzek- wowanych kwot będzie niemożliwe lub wyjątkowo utrudnione. Poza tym skarżąca nie posiada jako jednostka budżetowa żadnych środków na ten cel, wobec czego wy- płata nienależnych powódce świadczeń odbyłaby się kosztem realizacji bieżących zadań Szkoły. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Najwyższy rozpoznaje bo- wiem kasację w jej granicach określonych przede wszystkim przez przytoczone podstawy kasacyjne oraz ich uzasadnienie, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie 6 nieważność postępowania (art. 393 11 KPC). Tymczasem w ramach podstawy kasa- cyjnej z art. 393 1 pkt 2 KPC został w uzasadnieniu przedmiotowej skargi postawiony jedynie zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC, przy czym zarzutowi temu brakuje ko- niecznej konkretyzacji, której nie stanowi w żadnym razie polemika z ustaleniami faktycznymi będącymi podstawą wydania kwestionowanego wyroku. Skarżąca nie dostrzega zatem, że taki zarzut może być w zasadzie kierowany jedynie wobec sądu, przed którym lub na zlecenie którego dowody zostały przeprowadzone (art. 233 w związku z art. 235 KPC), a Sąd Wojewódzki nie prowadził w sprawie uzupeł- niającego postępowania dowodowego i przychylił się do ustaleń faktycznych poczy- nionych w wyroku pierwszoinstancyjnym. Skarżąca zapomina też, że w swej apelacji podnosiła jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego, więc w istocie nie oczeki- wała od Sądu Wojewódzkiego zbadania, czy ocena materiału dowodowego zebra- nego w postępowaniu pierwszej instancji mieści się w granicach swobody dopusz- czonej przez art. 233 § 1 KPC, a tylko zaniechanie takiej oceny czy też przeprowa- dzenie jej z rażącym naruszeniem dyrektyw płynących z powołanego przepisu (była- by to - mówiąc w uproszczeniu - bezkrytyczna akceptacja ustaleń dowolnych) uza- sadniałaby wyjątkowo (w związku z art. 382 KPC) kasacyjną kontrolę zasadności zarzutu o jego naruszeniu, mogącym wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku, które w braku adekwat- nych zarzutów proceduralnych mają dla Sądu Najwyższego wiążący charakter (art. 393 15 KPC), chybione są zarzuty niewłaściwego zastosowania art. 48 § 1 i art. 81 § 1 KP. Dla podkreślenia tej bezzasadności należy zauważyć, że art. 48 § 1 KP nie wy- maga - jak to czyni art. 81 § 1 KP - aby pracownik „był gotów do wykonywania pracy”, tylko materialnoprawną skuteczność prawomocnego orzeczenia o przywróceniu do pracy, czyli reaktywowanie rozwiązanego stosunku pracy, uzależnia dodatkowo od zgłoszenia w siedmiodniowym terminie „gotowości niezwłocznego podjęcia pracy”, to znaczy wyrażenia zamiaru (woli) realizowania tego stosunku pracy. Zgłoszenie tak pojętej gotowości nie wymaga żadnej szczególnej formy, a więc może nastąpić zarówno pisemnie, ustnie, jak też przez każde inne zachowanie objawiające wobec pracodawcy wolę pracownika w dostateczny sposób (art. 60 KC w związku z art. 300 KP). Nie ma zatem podstaw, aby wyrażenie zamiaru kontynuowania stosunku pracy wiązać dopiero z pisemnym oświadczeniem powódki złożonym w dniu 28 lutego 1996 r. O zamiarze tym w dostateczny sposób świadczyły wcześniejsze zachowania powódki (działającej osobiście lub przez swego pełnomocnika), począwszy od 7 wydania w dniu 14 listopada 1995 r. wyroku pierwszoinstancyjnego aż po odrzucenie przez Sąd Wojewódzki w dniu 22 lutego 1996 r. (czyli na 6 dni przed zgłoszeniem pisemnej gotowości podjęcia pracy) rewizji Urzędu Gminy w Ś., a więc jednego z trzech - obok Szkoły Podstawowej w N. i Przedszkola Gminnego w B. - pozwanych w sprawie „potencjalnych” (w pierwotnej ocenie Sądu Rejonowego) pracodawców powódki. Wspomniane zaś zachowania to między innymi dwa wnioski o uzupełnienie wyroku pierwszoinstancyjnego (dokonane wyrokiem z dnia 18 stycznia 1996 r.), odpowiedź na rewizję Urzędu Gminy, czy też doręczenie temu Urzędowi w dniu 2 stycznia 1996 r. orzeczenia o potrzebie korzystania w okresie do 24 marca 1996 r. z dalszego urlopu dla poratowania zdrowia, czyli po urlopie wykorzystanym w grudniu 1995 r., którego udzielenie Sąd Pracy „nakazał” Szkole w wyroku z 14 listopada 1995 r. Sens przytoczonych zachowań był oczywisty również dla skarżącej Szkoły, nawet jeśli powódka aż do odrzucenia rewizji pozwanego Urzędu Gminy w nim raczej upatrywała swego pracodawcę, co w świetle art. 3 KP było oczywiście bezzasadne, ale ze społecznego punktu widzenia ma swoje racje (tam np. wypłacano wynagrodzenie za pracę), którym powódka dała wyraz w określeniu strony pozwanej w swym pozwie o przywrócenie do pracy. Dlatego fakt, że wyrok przywracający powódkę do pracy zaskarżył Urząd Gminy, a nie Szkoła, wobec której wyrok ten stał się w tej części prawomocny nie dopiero w dniu 22 lutego 1996 r., a już 6 grudnia 1995 r., nie ma dla sprawy żadnego znaczenia. Zamiar kontynuacji przez powódkę zatrudnienia nie budził bowiem wątp- liwości ani w pierwszej ani w drugiej dacie, podobnie zresztą jak w późniejszym okresie uciążliwych - łagodnie mówiąc - prób wyegzekwowania wyroku przywracają- cego do pracy. Bez jakiegokolwiek związku z istnieniem tego zamiaru pozostaje kasacyjny zarzut braku decyzji pracodawcy co do udzielenia powódce na podstawie Karty Nau- czyciela (skarżąca nie powołuje w tym zakresie żadnych przepisów tego aktu) urlopu zdrowotnego przedłużającego do 24 marca 1996 r. urlop, którego udzielenie do końca grudnia 1995 r. „nakazał” Sąd Rejonowy w wyroku z 14 listopada 1995 r. Można nawet twierdzić, że złożenie odpowiedniego orzeczenia komisji lekarskiej potwierdza trwanie we wspomnianym zamiarze, a nieudzielenie urlopu w ramach reaktywowanego już w tym momencie stosunku pracy jest naruszeniem prawnego obowiązku pracodawcy, czemu Sąd Wojewódzki dał wyraz w zasądzeniu stosowne- go wynagrodzenia, to znaczy pełnego wynagrodzenia na podstawie art. 73 ust. 1 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.) za okres płatnego urlopu dla poratowania zdrowia oraz wynagrodzenia zasadniczego na podstawie art. 81 § 1 KP za miesiące pozostawania w gotowości do wykonywania pracy bez możliwości świadczenia jej z przyczyn dotyczących pracodawcy. Taką przyczyną jest bez wątpienia bezprawne niedo- puszczanie powódki do wykonywania pracy w trwającym stosunku pracy. Zarzut błędnego zastosowania przez Sąd drugiej instancji przepisu art. 81 § 1 KP nie zas- ługuje zatem na uwzględnienie, a za okres od grudnia 1995 r. do 24 marca 1996 r. jest to zarzut w ogóle bezprzedmiotowy, gdyż w trakcie niezdolności do pracy po- wódka nie była obowiązana pozostawać w gotowości do wykonywania pracy, zaś prawo do wynagrodzenia wywodziła z art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela. Równie bezprzedmiotowy jest wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżone- go wyroku, co bezskutecznie próbował skarżącej wyjaśnić Sąd Wojewódzki w uza- sadnieniu postanowienia z dnia 18 lutego 1998 r., powołując się słusznie na art. 477 6 KPC. Przepis ten stanowi bowiem, że wyrok zasądzający świadczenie na rzecz pracownika lub członków jego rodziny sąd apelacyjny z urzędu zaopatruje w klauzulę wykonalności i wydaje uprawnionemu (§ 3). Jest to więc regulacja szczególna w sto- sunku do unormowania z art. 388 § 1 i 2 KPC. Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 12 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================