POSTANOWIENIE
wstępne
25 września 2026 r.
Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, Wydział I Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Michał Przybył
Protokolant: sekretarz sądowy Patrycja Bonisławska-Dębniak
po rozpoznaniu 16 września 2026 r. w L.
na rozprawie
sprawy z wniosku
Ł. B. (1)
przy udziale
L. B.
w przedmiocie wniosku o ustalenie nierównych udziałów
postanawia:
I.
Ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym małżonków w ten sposób, że udział L. B. oznaczyć na 65% zaś Ł. B. (1) na 35%,
II.
oddalić wniosek uczestnika w pozostałym zakresie.
sędzia Michał Przybył
UZASADNIENIE
postanowienia wstępnego
Wnioskiem z 26 kwietnia 2024 r. (data złożenia w biurze podawczym tut. Sądu) Ł. B. (1), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, wniosła przeciwko uczestnikowi postępowania L. B. o:
1.
ustalenie, że w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika postępowania wchodzi zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m
2 nieruchomość gruntowa położona w A. o pow. 1500 m
2, dla której Sąd Rejonowy Poznań – I. Miasto w Poznaniu Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) o wartości 1.000.000,00 zł,
2.
wyposażenie domu mieszkalnego uczestników postępowania, na które składają się ruchomości o łącznej wartości 42.000,00 zł:
a.
meble kuchenne i AGD – 30.000,00 zł,
b.
sofa miodowa – 2.000,00 zł,
c.
wyposażenie kuchni – 3.700,00 zł,
d.
wyposażenie pralni – 2.000,00 zł,
e.
wyposażenie sypialni – 4.000,00 zł,
f.
wyposażenie tarasu – 300,00 zł.
2.
dokonanie podziału majątku poprzez przyznanie nieruchomości z pkt 1 i 2 na własność uczestnika postępowania;
3.
zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni tytułem spłaty kwoty 521.000,00 zł w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności do dnia zapłaty,
4.
zasądzenie od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawczyni kwoty 24.000,00 zł w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami w przypadku opóźnienia w płatności do dnia zapłaty, tytułem korzystania z nieruchomości ponad przysługujący wnioskodawcy udział.
Ponadto o obciążenie stron kosztami postępowania według zasad przewidzianych w art. 520 k.p.c.
W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że w trakcie trwania małżeństwa strony pozostawały w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej, przy czym w dniu 20 października 2017 r. zawarły umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność na nieruchomości nabyte przez każdego z małżonków przed zawarciem związku małżeńskiego. W konsekwencji nieruchomość w A. stanowi składnik majątku wspólnego podlegający podziałowi. Wnioskodawczyni wskazała również, że od dnia 17 marca 2022 r. nie zamieszkuje we wspólnej nieruchomości, co było następstwem agresywnego zachowania uczestnika, które zmusiło ją do opuszczenia domu. Od tego czasu uczestnik korzysta z nieruchomości w sposób wyłączny, uniemożliwiając wnioskodawczyni realizowanie przysługujących jej uprawnień do współposiadania i korzystania z majątku wspólnego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, wnioskodawczyni wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego poprzez przyznanie uczestnikowi na wyłączną własność nieruchomości wraz z całym jej wyposażeniem, z jednoczesnym zasądzeniem na jej rzecz spłaty w wysokości 521.000,00 zł, odpowiadającej połowie wartości majątku wspólnego. Ponadto wnioskodawczyni domagała się zasądzenia od uczestnika kwoty 24.000,00 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości wspólnej ponad przysługujący mu udział, za okres wskazany we wniosku, przyjmując, że miesięczna wartość korzystania z nieruchomości wynosi 3.200,00 zł, z czego na udział wnioskodawczyni przypada kwota 1.600,00 zł.
W odpowiedzi na wniosek o podział majątku uczestnik postępowania L. B. wniósł o:
1.
ustalenie, że w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni i uczestnika postępowania wchodzi zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. 120 m2 nieruchomość gruntowa położona w A. o pow. 1500 m2, dla której Sąd Rejonowy Poznań – I. Miasto w Poznaniu Wydział V Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) o wartości 800.000,00 zł,
2.
wyposażenie domu mieszkalnego uczestników postępowania, na które składają się ruchomości o łącznej wartości 12.000,00 zł:
a.
sofa miodowa – 2.000,00 zł,
b.
wyposażenie kuchni – 3.700,00 zł,
c.
wyposażenie pralni – 2.000,00 zł,
d.
wyposażenie sypialni – 4.000,00 zł,
e.
wyposażenie tarasu – 300,00 zł.
2.
ruchomości zakupione przez wnioskodawczynię do lokalu zajmowanego przez wnioskodawczynię przy ul. (...):
a.
wyposażenie sypialni (łóżko X. rozsuwane, krzesło i szafka) – 4.000,00 zł,
b.
wyposażenie salonu (kanapa) – 2.500,00 zł,
c.
wyposażenie balkonu (donice z kwiatami) – 1.000,00 zł.
3.
dokonanie podziału majątku w ten sposób, że nieruchomość opisana w pkt 1 przypadnie uczestnikowi ze spłatą kwoty 237.719,00 zł, która to kwota płatna będzie w terminie 1 roku od uprawomocnienia się orzeczenia,
4.
ruchomości opisane w pkt 1b wniosku oraz w odpowiedzi na wniosek przypadną wnioskodawczyni ze spłatą kwoty 9.750,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpowiedzi na wniosek do dnia zapłaty,
5.
zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty po 1.897,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpowiedzi na wniosek do dnia zapłaty z tytułu kosztów obowiązkowego ubezpieczenia domu oraz podatków od nieruchomości,
6.
zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty po 106.080,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpowiedzi na wniosek do dnia zapłaty z tytułu braku przekazania kwoty, pochodzącej z majątku wspólnego na rzecz majątku wspólnego,
7.
zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty po 50.000,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia odpowiedzi na wniosek do dnia zapłaty z tytułu rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny,
8.
oddalenie roszczenia wskazanego we wniosku w pkt 3 wniosku.
W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość położona w A. pierwotnie stanowiła jego majątek osobisty, a następnie została objęta wspólnością majątkową małżeńską na podstawie umowy z dnia 20 października 2017 r. Podniósł, że budowa domu została sfinansowana przede wszystkim ze środków pochodzących ze sprzedaży jego mieszkania oraz z zaciągniętego przez niego kredytu. Wnioskodawczyni, pomimo wcześniejszych ustaleń, nie przeznaczyła środków uzyskanych ze sprzedaży własnego mieszkania na spłatę kredytu ani nie przystąpiła do umowy kredytowej. Zdaniem uczestnika to on ponosił zasadnicze koszty utrzymania nieruchomości i gospodarstwa domowego. Uczestnik zakwestionował wartość nieruchomości wskazaną przez wnioskodawczynię, określając ją na kwotę 800.000 zł. Wskazał, że od wartości tej należy odliczyć pozostałe do spłaty zadłużenie kredytowe w wysokości 302.374,07 zł oraz poniesione przez niego po rozwodzie koszty spłaty kredytu i jego ubezpieczenia w kwocie 22.187,90 zł. W konsekwencji określił należną wnioskodawczyni spłatę na kwotę 237.719,00 zł, płatną w terminie roku od uprawomocnienia się orzeczenia. W odniesieniu do ruchomości podniósł, że zabudowa kuchenna i wbudowany sprzęt AGD stanowią części składowe nieruchomości, natomiast pozostałe ruchomości, w tym wyposażenie mieszkania wnioskodawczyni przy ul. (...), powinny zostać przyznane jej na własność z obowiązkiem spłaty na jego rzecz kwoty 9.750,00 zł. Uczestnik zakwestionował również żądanie zapłaty 24.000,00 zł za korzystanie z nieruchomości ponad udział, wskazując, że wnioskodawczyni dobrowolnie opuściła dom, zachowała klucze i nie została pozbawiona możliwości korzystania z nieruchomości. Ponadto domagał się zasądzenia od wnioskodawczyni kwoty 106.080,20 zł tytułem rozliczenia zwaloryzowanych środków uzyskanych ze sprzedaży jej mieszkania, kwoty 1.897,00 zł tytułem połowy kosztów podatku od nieruchomości i ubezpieczenia domu oraz kwoty 50.000,00 zł tytułem rozliczenia nakładów z jego majątku osobistego na majątek wspólny, sfinansowanych z darowizny otrzymanej od rodziców.
Pismem z dnia 11 października 2024 r. wnioskodawczyni rozszerzyła roszczenie zawarte w pkt 3 2nisoku w ten sposób, że dodatkowo domagała się zasądzenia z tytułu korzystania przez uczestnika z nieruchomości stanowiącej majątek wspólny ponad przysługujący mu udział ½ kwoty 9.600,00 zł płatnej jak w pkt 3 wniosku.
W piśmie z 18 listopada 2024 r. (k. 170-173) uczestnik postępowania ustosunkował się do kwestii podnoszonych przez wnioskodawczynię.
Pismem z dnia 11 kwietnia 2025 r. uczestnik postępowania L. B., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika, wniósł o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym w ten sposób, że wnioskodawczyni będzie miała 20 % udziałów w majątku wspólnym, uczestnik postępowania zaś 80 %. W uzasadnieniu wskazał, że zasadniczy składnik majątku wspólnego, tj. zabudowana nieruchomość położona w A., stanowił przed zawarciem małżeństwa jego majątek osobisty i został nabyty oraz w znacznej części wybudowany ze środków własnych, darowizn otrzymanych od rodziców oraz kredytu hipotecznego zaciągniętego przed zawarciem małżeństwa. Nieruchomość weszła do majątku wspólnego dopiero wskutek zawarcia umowy rozszerzającej wspólność majątkową. Uczestnik zarzucił wnioskodawczyni niedotrzymanie wcześniejszych ustaleń, zgodnie z którymi wspólnością miało zostać objęte również należące do niej mieszkanie, a środki uzyskane z jego sprzedaży miały zostać przeznaczone na wspólne zobowiązania. Podniósł ponadto, że wnioskodawczyni nie przystąpiła do kredytu hipotecznego, nie partycypowała w należytym stopniu w kosztach utrzymania domu i rodziny, a uzyskiwane dochody, w tym z najmu mieszkania, gromadziła na lokatach bankowych. W ocenie uczestnika powyższe okoliczności świadczyły o istotnie większym stopniu jego przyczynienia się do powstania majątku wspólnego oraz stanowiły ważne powody uzasadniające ustalenie nierównych udziałów. Uczestnik zgłosił również żądanie zasądzenia od wnioskodawczyni kwoty 180.000,00 zł tytułem rozliczenia nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, związanych z nabyciem i zagospodarowaniem nieruchomości.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2025 r. wnioskodawczyni Ł. B. (1) wniosła o oddalenie żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym oraz roszczenia uczestnika o zapłatę kwoty 180.000,00 zł, kwestionując ich zasadność zarówno co do podstaw faktycznych, jak i prawnych. W uzasadnieniu wskazała, że samo zróżnicowanie wkładu finansowego małżonków w powstanie majątku wspólnego, w tym objęcie wspólnością majątkową nieruchomości należącej uprzednio do majątku osobistego uczestnika, nie stanowi wystarczającej podstawy do ustalenia nierównych udziałów. Podkreśliła, że uczestnik nie wykazał istnienia ważnych powodów w szczególności rażącego lub uporczywego uchylania się przez nią od przyczyniania się do powstania majątku wspólnego. Wnioskodawczyni zaprzeczyła, aby strony uzgodniły objęcie wspólnością majątkową należącego do niej mieszkania w S. bądź jej przystąpienie do kredytu hipotecznego uczestnika. Wskazała, że sprzedaż mieszkania nastąpiła za wiedzą i przy udziale uczestnika, a uzyskane środki przeznaczyła przede wszystkim na spłatę kredytu obciążającego lokal w kwocie 159.549,40 zł oraz rozliczenie z matką w wysokości 100.000,00 zł. Pozostałą kwotę około 14.000,00 zł wydatkowała na potrzeby rodziny. Podniosła, że przez cały okres małżeństwa pracowała zarobkowo, przeznaczała uzyskiwane dochody, w tym z najmu należącego do niej mieszkania, na utrzymanie rodziny, ponosiła wydatki związane z domem, wyposażeniem, instalacją fotowoltaiczną, utrzymaniem i wychowaniem syna oraz wspólnymi wyjazdami wakacyjnymi. Zajmowała się również prowadzeniem gospodarstwa domowego i sprawowaniem opieki nad dzieckiem. Zaprzeczyła, aby gromadzenie środków na lokatach bankowych służyło ukrywaniu majątku, wskazując, że stanowiło formę racjonalnego gospodarowania oszczędnościami. Wnioskodawczyni zakwestionowała ponadto zasadność żądania rozliczenia nakładów w kwocie 180.000,00 zł, podnosząc, że wskazywane przez uczestnika wydatki zostały poniesione przed zawarciem umowy rozszerzającej wspólność majątkową, kiedy nieruchomość stanowiła jeszcze jego majątek osobisty. Wnioskodawczyni wskazała również, że opuściła wspólnie zajmowany dom wraz z małoletnim synem z uwagi na agresywne i przemocowe, według jej twierdzeń, zachowania uczestnika, a nie z własnej, swobodnej decyzji o rezygnacji z korzystania z nieruchomości. Podtrzymała w związku z tym żądanie wynagrodzenia za korzystanie przez uczestnika z nieruchomości ponad przysługujący mu udział, rozszerzając je o kwotę 9.600 zł za okres od listopada 2024 r. do kwietnia 2025 r.
Pismem z dnia 1 grudnia 2025 r. uczestnik postępowania L. B. wniósł o zasądzenie od wnioskodawczyni kwoty 36.730,56 zł tytułem rozliczenia dochodów uzyskanych z najmu należącego do niej lokalu mieszkalnego przy ul. D. w L. oraz kwoty 22.465,00 zł tytułem rozliczenia środków pieniężnych wypłaconych przez wnioskodawczynię z rachunku bankowego, wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 14 stycznia 2023 r. do dnia zapłaty. Wskazał, że w okresie od sierpnia 2018 r. do września 2021 r. wnioskodawczyni uzyskała z tytułu najmu mieszkania łączną kwotę 73.461,11 zł, której nie przeznaczała na potrzeby rodziny, lecz traktowała jako własne środki pieniężne i gromadziła na lokatach bankowych. Uczestnik domagał się z tego tytułu zwrotu połowy uzyskanych przychodów. Ponadto podniósł, że w okresie od 29 kwietnia 2021 r. do 17 marca 2022 r. wnioskodawczyni wypłaciła z rachunku bankowego łącznie 44.950,00 zł. W ocenie uczestnika wypłaty te miały na celu ukrycie środków pieniężnych przed ustaniem wspólności majątkowej i wyłączenie ich z przyszłego podziału majątku wspólnego. Uczestnik podtrzymał również stanowisko, że wnioskodawczyni nie partycypowała w kosztach utrzymania nieruchomości, wskazując, iż dokonane przez nią w listopadzie 2021 r. trzy płatności za wodę zostały jej następnie zwrócone. Odnosząc się do żądania wnioskodawczyni z tytułu korzystania z nieruchomości ponad przysługujący mu udział, uczestnik zakwestionował twierdzenia, jakoby wyprowadzka wnioskodawczyni była spowodowana obawą przed jego zachowaniem, wskazał, że nie istniały obiektywne przeszkody do dalszego zamieszkiwania przez nią we wspólnym domu. W jego ocenie wyprowadzka była związana z toczącym się postępowaniem rozwodowym i dążeniem do uzyskania korzystnych rozstrzygnięć w zakresie alimentów oraz pieczy nad małoletnim synem.
Pismem z dnia 11 marca 2026 r. wnioskodawczyni Ł. B. (1) wniosła o oddalenie roszczeń uczestnika zgłoszonych w piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r., a także o zwrot tego pisma jako złożonego po terminie wyznaczonym przez Sąd. Jednocześnie rozszerzyła żądanie wynagrodzenia za korzystanie przez uczestnika z nieruchomości wspólnej ponad przysługujący mu udział o kwotę 16.000,00 zł za okres od 1 maja 2025 r. do 28 lutego 2026 r., domagając się z tego tytułu łącznie 59.200,00 zł. Wnioskodawczyni zakwestionowała zasadność żądania rozliczenia przychodów z najmu mieszkania przy ul(...) w L.. Nie kwestionując uzyskania przychodu w łącznej wysokości 73.461,11 zł, wskazała, że po odliczeniu kosztów związanych z najmem w kwocie 28.990,99 zł rzeczywisty dochód wyniósł 44.470,12 zł i został w całości przeznaczony na bieżące potrzeby rodziny oraz utrzymanie gospodarstwa domowego. Odnosząc się do żądania rozliczenia wypłat gotówkowych w kwocie 44.950 zł, zaprzeczyła, aby ich celem było ukrycie środków przed podziałem majątku. Podniosła, że przez cały okres małżeństwa regularnie posługiwała się gotówką przy pokrywaniu wydatków rodzinnych, a część wypłat w 2021 r. przeznaczyła również na koszty postępowania rozwodowego. Wskazała, że na dzień ustania wspólności majątkowej nie posiadała oszczędności, zaś uzyskiwane przez nią dochody z pracy, renty i najmu były wydatkowane na utrzymanie rodziny. Wnioskodawczyni podtrzymała również stanowisko, że opuszczenie wspólnego domu nastąpiło z obawy przed agresywnymi zachowaniami uczestnika oraz w celu zapewnienia bezpieczeństwa sobie i małoletniemu synowi. Podniosła, że nie opuściła nieruchomości dobrowolnie, lecz wskutek zachowania uczestnika nie mogła z niej bezpiecznie korzystać, co w jej ocenie uzasadniało dochodzenie wynagrodzenia za korzystanie przez niego z nieruchomości ponad przysługujący mu udział.
Pismem z dnia 1 kwietnia 2026 r. uczestnik postępowania L. B. podtrzymał dotychczasowe roszczenia, wskazując, że jego pismo z dnia 1 grudnia 2025 r. zostało złożone w terminie. Zaprzeczył, aby wnioskodawczyni przeznaczała dochody z najmu mieszkania oraz wypłacane z rachunku bankowego środki na utrzymanie rodziny. Podniósł, że w 2021 r. wnioskodawczyni wypłaciła z rachunku łącznie 41.150,00 zł, w tym 33.050,00 zł od sierpnia do grudnia, co w jego ocenie świadczyło o celowym wyprowadzaniu środków przed ustaniem wspólności majątkowej. Wskazał również, że wnioskodawczyni uzyskiwała znaczne dochody z różnych źródeł oraz dysponowała środkami z likwidowanych lokat. Uczestnik zakwestionował ponadto twierdzenia, że jego zachowanie było przyczyną wyprowadzki wnioskodawczyni, podniósł, że wnioskodawczyni opuściła dom bezpośrednio przed rozprawą rozwodową.
Pismem z dnia 7 września 2026 r. wnioskodawczyni podtrzymała dotychczasowe stanowisko, kwestionując roszczenia uczestnika oraz przedstawioną przez niego analizę finansów stron. Wskazała, że uczestnik nie przedłożył historii swojego głównego rachunku bankowego, a ona przez cały okres małżeństwa partycypowała w kosztach utrzymania rodziny, przeznaczając na ten cel również dochody z najmu mieszkania i środki wypłacane w gotówce. Ograniczenie wypłat gotówkowych po wyprowadzce tłumaczyła przejściem na płatności bezgotówkowe. Podniosła, że lokaty bankowe stanowiły formę przechowywania oszczędności zgromadzonych przed małżeństwem, a ich likwidacja w 2021 r. nie świadczyła o ukrywaniu majątku. Podtrzymała również twierdzenia, że opuściła wspólny dom z obawy przed zachowaniem uczestnika oraz w trosce o bezpieczeństwo syna.
STANFAKTYCZNY:
Ł. B. (1) i L. B. zawarli związek małżeński w dniu 26 czerwca 2016 r.
W okresie trwania małżeństwa strony pozostawały w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej.
Wyrokiem z 5 stycznia 2023 r., w sprawie o sygn. akt XVIII (...)/21, Sąd Okręgowy w Poznaniu rozwiązał małżeństwo Ł. B. (1) i L. B..
Wyrok uprawomocnił się 13 stycznia 2023 r.
Ze związku małżeńskiego stron pochodzi małoletni syn Ł. B. (2).
L. B. z poprzedniego związku małżeńskiego ma córkę, na której rzecz płaci alimenty.
Przed zawarciem związku małżeńskiego każda ze stron posiadała własny majątek oraz osiągała dochody z pracy zarobkowej.
okoliczności bezsporne, a nadto dowód:
kopia wyroku o sygn. akt XVIII 2623/21 (k. 11-14), pozew o rozwód (k. 408-415), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
Uczestnik był właścicielem nieruchomości gruntowej położonej w A., którą nabył w 2004 r. z zamiarem wybudowania na niej domu jednorodzinnego.
Dysponował również lokalem mieszkalnym, który następnie sprzedał za kwotę 120.000,00 zł, przeznaczając uzyskane środki na realizację inwestycji budowlanej.
Budowa domu została rozpoczęta jeszcze przed zawarciem przez strony małżeństwa i była finansowana zarówno ze środków własnych uczestnika, w tym pochodzących ze sprzedaży mieszkania, jak i z kredytu w wysokości około 180.000,00 zł. Kredyt został zaciągnięty przez uczestnika, który pozostawał jedynym kredytobiorcą.
W realizacji inwestycji uczestnik korzystał ponadto z istotnej pomocy finansowej i rzeczowej rodziców, A. i B. B.. Przekazali oni na potrzeby budowy łącznie około 90.000,00 zł, przeznaczonych między innymi na wykonanie dachu, podłóg, zakup materiałów budowlanych, prace związane z tarasem, roboty ziemne oraz ogrodzenie nieruchomości, a także na pokrycie kosztów robocizny.
Rodzina uczestnika wspierała go również własną pracą. Jego brat I. B. wykonywał na nieruchomości prace wykończeniowe i remontowe, w tym malarskie. Pomoc ta była świadczona w okresie realizacji inwestycji i służyła powstaniu oraz wykończeniu budynku mieszkalnego.
W chwili rozpoczęcia wspólnego zamieszkiwania stron w domu w A. budynek był już w znacznym stopniu wykończony i nadawał się do zamieszkania. Wykonane były między innymi kuchnia i łazienka oraz zasadnicza część prac wykończeniowych. Matka wnioskodawczyni J. K. przekazała kwotę ok. 20.000,00 zł na urządzenie kuchni w tym domu.
dowód:
wydruk KW (...) (k. 15-28), potwierdzenie przelewu (k. 60-67), umowa o mieszkaniowy kredyt budowlano-hipoteczny w złotych (k. 80-87), kosztorys robót budowlanych (k. 88), zeznania świadka J. K. (płyta CD k. 363 i 431), zeznania świadka A. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka B. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka I. B. (płyta CD k. 422), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
Przed zawarciem małżeństwa wnioskodawczyni była właścicielką lokalu mieszkalnego położonego w S., nabytego częściowo ze środków własnych, a częściowo za środki pochodzące z kredytu.
Strony zamieszkiwały w tym lokalu jeszcze przed ślubem. Okresowo przebywała tam również córka uczestnika z poprzedniego związku, w czasie, gdy pozostawała pod jego opieką
W dniu 19 października 2017 r. wnioskodawczyni sprzedała mieszkanie w S.. W czynnościach i ustaleniach związanych ze sprzedażą uczestniczyli oboje małżonkowie.
Uczestnik brał aktywny udział w rozmowach dotyczących transakcji. Osoby uczestniczące w sprzedaży nie posiadały jednak wiedzy o uzgodnieniach małżonków co do dalszego przeznaczenia uzyskanej ceny.
Środki ze sprzedaży mieszkania w S. zostały przeznaczone przede wszystkim na spłatę zobowiązania kredytowego obciążającego ten lokal, w kwocie 159.549,40 zł oraz na rozliczenie z matką wnioskodawczyni kwoty 100.000,00 zł.
Rozliczenie to pozostawało w związku z uzgodnieniem między wnioskodawczynią a jej matką, zgodnie z którym wnioskodawczyni miała otrzymać lokal mieszkalny położony przy (...) w L.. J. K. nie popierała decyzji córki o sprzedaży mieszkania w S., obawiając się, że wnioskodawczyni pozostanie bez własnego lokalu mieszkalnego.
dowód:
wydruk KW (...) (k. 90-94), akt notarialny rep A nr (...) z dnia 11.08.2006 r. – umowa sprzedaży (k. 120-123), akt notarialny rep A nr (...) z dnia 19.10.2017 r. – umowa sprzedaży (k. 124-133),zeznania świadka J. K. (płyta CD k. 363 i 431), zeznania świadka P. L. (płyta CD k. 422), zeznania świadka D. X. (płyta CD k. 422), zeznania świadka V. V. (1) (płyta CD k. 422), zeznania świadka V. V. (2) (płyta CD k. 422), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
W dniu 20 października 2017 r. strony zawarły w formie aktu notarialnego umowę majątkową małżeńską, na mocy, której nieruchomość położona w A., stanowiąca dotychczas majątek osobisty uczestnika, została objęta wspólnością majątkową małżeńską.
dowód:
akt notarialny rep A nr (...) z dnia 20.10.2017 r. – umowa majątkowa małżeńska (k. 29-30), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
S. K. i J. K. aktem darowizny przekazali umową darowizny Ł. B. (1) do jej majątku osobistego (...) położony przy (...) w L., o pow. 49,87 m
2.
Strona obdarowana ustanowiła na rzecz strony darującej S. K. i J. K. dożywotnie prawo użytkowania.
Wnioskodawczyni w dniu 5 września 2018 r. przekazała matce J. K. kwotę 100.000,00 zł.
W latach 2018–2021 wnioskodawczyni uzyskiwała przychody z najmu należącego do jej majątku osobistego mieszkania przy (...) w L.. Łączna wysokość przychodów z tego tytułu wyniosła 73.461,11 zł. Wynajmowanie lokalu wiązało się również z ponoszeniem wydatków związanych z jego utrzymaniem.
dowód:
potwierdzenie przelewu (k. 134), akt notarialny rep A nr (...) z dnia 29.05.2018 r. – umowa darowizny oraz umowa ustanawiająca użytkowanie (k. 143-148), zeznania świadka J. K. (płyta CD k. 363 i 431), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489), umowa najmu z dnia 24.08.2018 r. (k. 466-468), umowa najmu z dnia 28.08.2019 r. (k. 469-471), umowa najmu z dnia 24.09.2020 r. (k. 472-474), umowa najmu z dnia 19.08.2021 r. (k. 475-477)
W okresie trwania małżeństwa obie strony pozostawały aktywne zawodowo i uzyskiwały dochody z pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni pracowała, a przerwy w jej zatrudnieniu były związane przede wszystkim ze zmianą miejsca pracy.
Strony posiadały odrębne rachunki bankowe, na które wpływały uzyskiwane przez nie wynagrodzenia, i z których regulowały przypadające na nie wydatki.
Małżonkowie przyjęli faktyczny podział wydatków związanych z zaspokajaniem potrzeb rodziny.
Uczestnik ponosił koszty utrzymania nieruchomości w A., w tym opłaty za wodę, gaz i pozostałe media, a także regulował raty kredytu zaciągniętego na budowę domu. Na spłatę tego zobowiązania przeznaczał środki pochodzące z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego w trakcie małżeństwa. Uczestniczył również w ponoszeniu kosztów wyżywienia rodziny.
Uczestnik wykonywał również ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wobec córki pochodzącej z poprzedniego związku.
Wnioskodawczyni ponosiła natomiast przede wszystkim wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wspólnego syna stron, w tym opłaty za żłobek, koszty zakupu żywności, odzieży oraz innych artykułów niezbędnych do zaspokajania potrzeb dziecka.
Pokrywała również koszty przechowywania komórek macierzystych.
Wnioskodawczyni regulowała należności administracyjne i opłaty za media związane z lokalem mieszkalnym położonym przy (...) w L., stanowiącym jej majątek osobisty.
Każde z małżonków samodzielnie pokrywało koszty utrzymania użytkowanego przez siebie samochodu.
Oboje małżonkowie uczestniczyli w sprawowaniu bieżącej opieki nad wspólnym synem oraz wykonywali obowiązki związane z jego wychowaniem.
Wnioskodawczyni angażowała się w organizację codziennych potrzeb dziecka, natomiast uczestnik również uczestniczył w sprawowaniu nad nim opieki.
W czasie trwania małżeństwa strony prowadziły wspólne gospodarstwo domowe, a potrzeby rodziny były zaspokajane z uzyskiwanych przez nie dochodów.
Strony korzystały także z pomocy członków swoich rodzin.
Matka wnioskodawczyni wspierała córkę finansowo i rzeczowo, zarówno w okresie zamieszkiwania w S., jak i po przeprowadzce do A., w szczególności przekazując środki pieniężne oraz dostarczając żywność.
Rodzice uczestnika również udzielali małżonkom pomocy stosownie do swoich możliwości.
Wnioskodawczyni dysponowała również oszczędnościami zgromadzonymi przed zawarciem małżeństwa, przechowywanymi między innymi na lokatach bankowych. W trakcie małżeństwa dokonywała operacji na prowadzonych dla niej rachunkach bankowych, obejmujących wypłaty gotówkowe i likwidację lokat.
W 2021 r. wypłaciła gotówkę w łącznej wysokości 41.150,00 zł, w tym 33.050,00 zł w okresie od sierpnia do grudnia tego roku.
Środki te były przeznaczane na wydatki związane z funkcjonowaniem rodziny, a likwidowane lokaty obejmowały oszczędności pochodzące sprzed małżeństwa.
dowód:
historia spłat kredytu (k. 68-69, 184-186), harmonogram spłaty (k. 70-79, 184-186), polisa (k. 89), lista operacji za okres 1.01.2016 r. – 31.12.2018 r. (k. 135-136), lista operacji za okres 1.01.2019 r. – 4.10.2022 r. (k. 137), lista operacji za okres 1.01.2020 r. – 4.10.2024 r. (k. 139-141), lista operacji za okres 1.10.2019 r. – 4.10.2024 r. (k. 142), zbiorcza informacja (...) (k. 166 i 167), lista transakcji (k. 187-199), wykazy z (...) (k. 445-447), wykazy z (...) (k. 449), wykazy z (...) dot. uczestnika (k. 456-457), wykazy z (...) dot. wnioskodawczyni (k. 459-463), zeznania świadka J. K. (płyta CD k. 363 i 431), zeznania świadka P. L. (płyta CD k. 422), zeznania świadka D. X. (płyta CD k. 422), zeznania świadka A. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka B. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka I. B. (płyta CD k. 422), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
W początkowym okresie małżeństwa relacje pomiędzy wnioskodawczynią Ł. B. (1) a uczestnikiem L. B. układały się prawidłowo. Strony prowadziły wspólne gospodarstwo domowe, wychowywały małoletniego syna Ł., utrzymywały kontakty rodzinne i towarzyskie oraz wspólnie spędzały czas wolny. Z czasem pomiędzy małżonkami zaczęło dochodzić do nieporozumień, które nasiliły się w 2020 r. Konflikty dotyczyły w szczególności wzajemnych relacji, wykonywania obowiązków domowych, wychowywania syna oraz kontaktów z rodzinami pochodzenia.
Wnioskodawczyni wskazywała, że uczestnik podczas kłótni podnosił na nią głos, kierował pod jej adresem słowa wulgarne i obraźliwe, umniejszał jej zaangażowanie w życie rodzinne oraz wielokrotnie nakazywał opuszczenie wspólnego domu, podkreślając, że nieruchomość w A. należy do niego. O. mu również angażowanie małoletniego syna w konflikty małżeńskie.
Uczestnik, po upadku syna z krzesła, miał wyjąć nóż i nakazać jej niezbliżanie się do niego oraz dziecka. Wskazywała ponadto na przypadki popychania, uderzania jej w twarz pod pozorem zabawy z synem oraz kierowania wobec niej gróźb. Zdarzenia te, według jej relacji, wywoływały u niej poczucie zagrożenia i narastający lęk przed zachowaniem męża.
W dniu 14 października 2021 r. wnioskodawczyni zgłosiła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w I., informując o doświadczanej ze strony uczestnika przemocy psychicznej i fizycznej. W związku z jej zgłoszeniem wszczęto procedurę (...). W dokumentacji odnotowano zgłaszane przez wnioskodawczynię przypadki wyzwisk, ośmieszania, gróźb, poniżania, krytykowania, ograniczania kontaktów z rodziną oraz zachowań naruszających jej nietykalność cielesną. Podczas czynności wnioskodawczyni była opisywana jako osoba zastraszona.
W toku procedury uczestnik zaprzeczał stosowaniu przemocy wobec żony. Podczas spotkania grupy roboczej wskazywał, że dba o dom i rodzinę, ponosi większość kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz aktywnie uczestniczy w wychowywaniu syna. Kwestionował zarzuty dotyczące manipulowania dzieckiem i ograniczania jego kontaktów z rodziną wnioskodawczyni. Podnosił, że czuje się osaczony i oceniany, a także wskazywał na pogorszenie relacji małżeńskich i zmianę zachowania żony. Informował również o podejmowanych próbach uzyskania pomocy specjalistycznej.
O narastających konfliktach wnioskodawczyni informowała matkę J. K. oraz znajome P. L. i D. X.. Osoby te udzielały jej wsparcia, a znajome pomagały również przy wyprowadzce ze wspólnego domu.
Odmiennie sytuację rodzinną oceniali rodzice i brat uczestnika, którzy nie byli świadkami zachowań agresywnych L. B. wobec żony i wskazywali, że podczas spotkań rodzinnych nie dostrzegali oznak tak znacznego nasilenia konfliktu.
Z przeprowadzonego wywiadu kuratora sądowego wynikało, że strony zapewniały małoletniemu synowi odpowiednie warunki mieszkaniowe i bytowe. Kurator stwierdził jednak występowanie silnego konfliktu między małżonkami oraz rozbieżności w przedstawianiu przez nich sytuacji rodzinnej. Zwrócił również uwagę na uczestniczenie dziecka w sytuacjach konfliktowych pomiędzy rodzicami.
W związku z pogarszającą się sytuacją małżeńską wnioskodawczyni korzystała z pomocy psychologicznej i regularnie uczestniczyła w psychoterapii. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że stwierdzono u niej trudności w funkcjonowaniu emocjonalnym, objawy długotrwałego stresu oraz elementy wyuczonej bezradności. Osoba prowadząca terapię wiązała występujące objawy z opisywanymi przez wnioskodawczynię doświadczeniami przemocy psychicznej i fizycznej. W zaświadczeniu zwrócono również uwagę na negatywny wpływ konfliktu rodziców na funkcjonowanie emocjonalne małoletniego syna.
Pomimo podejmowanych prób utrzymania małżeństwa, w tym wspólnego spędzania czasu i organizowania wyjazdów rodzinnych, relacje stron ulegały dalszemu pogorszeniu. Małżonkowie stopniowo ograniczali wzajemne kontakty do spraw związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i opieką nad synem.
W marcu 2022 r. wnioskodawczyni wraz z małoletnim synem opuściła wspólnie zajmowany dom w A. i zamieszkała w należącym do niej mieszkaniu w L. przy ul. (...).
B. nastąpiła bezpośrednio przed terminem rozprawy w postępowaniu rozwodowym. P. L. i D. X. pomogły wnioskodawczyni opuścić mieszkanie. Wnioskodawczyni poinformowała uczestnika o opuszczeniu domu wiadomością tekstową.
Po wyprowadzeniu się wnioskodawczyni strony prowadziły odrębne gospodarstwa domowe. Uczestnik pozostał w nieruchomości w A. i nadal ponosił wydatki związane z jej utrzymaniem oraz regulowaniem zobowiązania kredytowego. Wnioskodawczyni zamieszkiwała z synem w L. i ponosiła koszty związane z prowadzeniem własnego gospodarstwa domowego oraz utrzymaniem dziecka.
dowód:
zamówienie (k. 149), paragony i faktury (k. 149v-152), dokumentacja dot. Niebieskiej Karty (k. 204-312), nagranie z dnia 14.08.2021 r. (płyta CD k. 390), transkrypcja nagrania z dnia 14.08.2021 r. (k. 391-392), korespondencja mailowa (k. 393-407), screen (k. 416-417, 532), sprawozdanie kuratora (k. 485-486), nagranie (k. 523), zeznania świadka J. K. (płyta CD k. 363 i 431), zeznania świadka P. L. (płyta CD k. 422), zeznania świadka D. X. (płyta CD k. 422), zeznania świadka A. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka B. B. (płyta CD k. 422), zeznania świadka I. B. (płyta CD k. 422), zeznania wnioskodawczyni Ł. B. (1) (płyta CD k. 363 i 436), zeznania uczestnika postępowania L. B. (płyta CD k. 363, 436 i 489)
OCENA DOWODÓW:
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, zeznań świadków oraz przesłuchania stron, w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym.
Przedłożone dokumenty, w szczególności akty notarialne, dokumentacja kredytowa, bankowa oraz umowy najmu, nie budziły wątpliwości Sądu co do ich autentyczności. Dokumentom urzędowym przypisano znaczenie wynikające z art. 244 k.p.c., a dokumentom prywatnym - z art. 245 k.p.c. Strony wyprowadzały natomiast odmienne wnioski z ich treści, zwłaszcza w odniesieniu do pochodzenia środków finansowych oraz stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego.
Ustalając okoliczności nabycia nieruchomości w A. oraz budowy domu, Sąd oparł się na dokumentach dotyczących nieruchomości, umowie kredytu oraz zeznaniach uczestnika, A. i B. B. oraz I. B.. Zeznania te były wzajemnie spójne i znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. Wynikało z nich, że uczestnik rozpoczął inwestycję przed zawarciem małżeństwa, przeznaczając na nią środki ze sprzedaży własnego mieszkania, środki pochodzące z kredytu oraz korzystając z pomocy rodziców i brata.
Sąd miał na uwadze bliskie pokrewieństwo wskazanych świadków z uczestnikiem, jednak nie stwierdził podstaw do zakwestionowania ich zeznań w zakresie okoliczności, o których posiadali bezpośrednią wiedzę. Za wiarygodne uznano również zeznania J. K. dotyczące przekazania środków na urządzenie kuchni. Wskazywana przez rodziców uczestnika łączna wartość udzielonej pomocy, wynosząca około 90.000,00 zł, miała jednak charakter szacunkowy, niemniej jednak w zakresie kwoty 56.000,00 zł uczestnik postępowania przedłożył powiedzenia przelewów ww. kwoty.
Okoliczności sprzedaży mieszkania w S. oraz nabycia przez wnioskodawczynię lokalu przy ul. (...) Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie aktów notarialnych, dokumentacji bankowej oraz zeznań J. K., V. V. (1) i V. V. (2). Zeznania te były wiarygodne w zakresie faktów znanych świadkom z własnych obserwacji. W szczególności potwierdzały udział obojga małżonków w sprzedaży mieszkania, przy czym świadkowie uczestniczący w transakcji nie posiadali wiedzy o wszystkich uzgodnieniach dotyczących przeznaczenia uzyskanych środków.
W zakresie sytuacji finansowej stron Sąd oparł się na dokumentacji bankowej, historii spłat kredytu oraz zeznaniach stron i świadków. Dowody te potwierdzały, że oboje małżonkowie pracowali zarobkowo, posiadali odrębne rachunki bankowe i uczestniczyli w ponoszeniu kosztów utrzymania rodziny. Uczestnik regulował przede wszystkim raty kredytu oraz opłaty związane z nieruchomością w A., natomiast wnioskodawczyni ponosiła znaczną część wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem syna. Oboje uczestniczyli również w jego wychowywaniu i sprawowaniu nad nim opieki.
Dokumenty dotyczące najmu mieszkania przy ul(...) oraz operacji bankowych wnioskodawczyni potwierdzały uzyskiwanie przychodów z najmu, likwidację lokat i dokonywanie wypłat gotówkowych. Same te operacje nie stanowiły jednak wystarczającej podstawy do przyjęcia, że środki zostały ukryte przed uczestnikiem lub wydatkowane na cele niezwiązane z potrzebami rodziny. W tym zakresie Sąd uwzględnił również wyjaśnienia wnioskodawczyni dotyczące pochodzenia oszczędności i przeznaczenia wypłacanych kwot.
Oceniając dowody dotyczące relacji małżeńskich, Sąd miał na uwadze istotne rozbieżności pomiędzy stanowiskami stron. Zeznania J. K., P. L. i D. X. potwierdzały, że wnioskodawczyni informowała osoby bliskie o konfliktach z mężem, obawach związanych z jego zachowaniem oraz potrzebie uzyskania pomocy. Świadkowie ci nie byli jednak bezpośrednimi obserwatorami większości opisywanych zdarzeń. Z kolei rodzice i brat uczestnika nie dostrzegali podczas spotkań rodzinnych zachowań agresywnych z jego strony, co nie wykluczało występowania konfliktów poza ich obecnością.
Istotne znaczenie miała dokumentacja procedury (...), potwierdzająca zgłoszenie przez wnioskodawczynię w październiku 2021 r. podejrzenia stosowania wobec niej przemocy psychicznej i fizycznej. Uczestnik konsekwentnie zaprzeczał tym zarzutom. Samo wszczęcie procedury nie przesądzało o prawdziwości wszystkich zgłoszonych zdarzeń, stanowiło jednak potwierdzenie poważnego charakteru konfliktu małżeńskiego. Sprawozdanie kuratora sądowego potwierdzało prawidłowe warunki bytowe małoletniego syna stron, a zarazem występowanie silnego konfliktu pomiędzy rodzicami.
Zaświadczenie dotyczące psychoterapii wnioskodawczyni potwierdzało korzystanie przez nią z pomocy specjalistycznej oraz występowanie trudności w funkcjonowaniu emocjonalnym. Zawarte w nim oceny przyczyn tych trudności Sąd rozpatrywał w powiązaniu z pozostałymi dowodami, mając na uwadze, że dokument ten nie stanowił opinii biegłego sądowego. Przedłożone nagrania i korespondencja stanowiły natomiast materiał uzupełniający przy ocenie przebiegu konfliktu.
Zeznaniom stron Sąd dał wiarę w zakresie, w jakim były zgodne ze sobą lub znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym. W odniesieniu do okoliczności spornych, zwłaszcza wzajemnego zaangażowania w utrzymanie rodziny, przeznaczenia środków finansowych oraz przyczyn rozpadu małżeństwa, Sąd oceniał je z uwzględnieniem całokształtu przeprowadzonych dowodów.
OCENA PRAWNA:
W przedmiotowej sprawie Sąd uznał zgodnie z treścią przepisu art. 567 § 2 k.p.c., że celowe jest rozstrzygnięcie o zasadności żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym w drodze postanowienia wstępnego.
Przechodząc do zasadniczej kwestii, będącej przedmiotem orzeczenia w pkt. 1, należy wskazać, że zgodnie z regułą przewidzianą przez prawo w treści art. 43 § 1 k.r.o udział małżonków w majątku wspólnym jest równy. Wyjątkiem od powyższej reguły jest art. 43 § 2 k.r.o., który przewiduje możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Koniecznym jest jednak, aby zaistniały przesłanki wskazane w cytowanym przepisie, a mianowicie istnienie ważnych powodów oraz uwzględnienie stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Podkreślić przy tym należy, że ww. przesłanki muszą wystąpić łącznie.
O stopniu przyczynienia się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto ekonomiczne, lecz także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 47 § 2 k.r.o).
Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego rozumie się zatem całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb, a więc nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów osiąganych przez każdego z nich, lecz także i to, jaki użytek czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich w sposób lekkomyślny. Tak więc w sytuacji, często występującej w należycie funkcjonującej rodzinie, gdy jeden z małżonków oddawał się pracy zarobkowej i staraniom o powstanie lub powiększenie majątku wspólnego, drugi zaś poświęcał swój czas wychowaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego, odciążając w ten sposób współmałżonka i ułatwiając mu osiąganie dochodów, najczęściej uzasadnione okaże się przekonanie, iż małżonkowie w równej mierze przyczynili się do powstania majątku wspólnego i że już z tego względu nie wchodzi w rachubę możliwość ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Do oceny zatem stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego nie mają przesądzającego znaczenia wyliczenia czysto rachunkowe. Ocena ta bowiem najczęściej może mieć charakter jedynie przybliżony, a w konsekwencji różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków może uzasadnić ustalenie nierównych udziałów wtedy, gdy różnica jest istotna i wyraźnie uchwytna.
Dalszą konieczną przesłanką dopuszczalności ustalenia nierównych udziałów proporcjonalnie do stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego jest wykazanie, że za takim rozstrzygnięciem przemawiają ważne powody, oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, tzn., że otrzymanie przez jednego z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania on się nie przyczynił, pozostawałoby w sprzeczności z tymi zasadami. Nie jest możliwe zdefiniowanie pojęcia ważnych powodów, o tym bowiem, czy istnieją one w konkretnej sprawie, decyduje ocena całokształtu okoliczności danej sprawy. Ważnym powodem odstąpienia od zasady równych udziałów może być w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się on do powstania majątku wspólnego stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych
(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973 roku, III CRN 227/73, OSN 1974, Nr 11, poz. 189). Warto w tym miejscu przywołać jeszcze postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2003 r
., (IV CKN 278/01, OSNC 2004/9/146), w którym wyrażono podgląd u podstaw art. 43 § 3 k.r.o. leży założenie, że tylko w małżeństwie prawidłowo funkcjonującym usprawiedliwione są równe udziały w majątku wspólnym, pomimo że małżonkowie przyczynili się do jego powstania w różnym stopniu. Opiera się ono na więzach osobistych i gospodarczych między małżonkami oraz na obowiązku wzajemnej pomocy. To założenie odpada jednak, gdy małżonek rażąco lub uporczywie naruszał swe obowiązki wobec rodziny bądź doprowadził do zawinionego rozkładu pożycia, choćby znalazł on wyraz tylko w faktycznej separacji, a do rozwodu nie doszło. Ważnym powodem ustalenia nierównych udziałów może być, poza niewłaściwym zachowaniem jednego z małżonków, także separacja faktyczna małżonków, zwłaszcza przez nich uzgodniona i akceptowana, podczas której każde z nich gospodarowało samodzielnie i dorabiało się niejako „na własny rachunek”.
Podkreślić należy również, że art. 43 § 2 k.r.o. nie dotyczy każdej faktycznej nierówności przyczynienia się do powstania majątku wspólnego, lecz tylko wypadków, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych. Poza tym, ocena ważnych powodów ustalenia nierównych udziałów musi być kompleksowa i należy mieć na uwadze całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej. Nadmienić przy tym należy, że różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków może uzasadniać ustalenie nierównych udziałów wtedy, gdy różnica jest istota i wyraźna. Nie jest też obojętna proporcja, w jakiej rzeczywisty wkład małżonków w powstanie majątku pozostaje do wartości całego majątku
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12).
Zgodnie z art. 6 k.c. ciężar wykazania przesłanek uzasadniających odstąpienie od zasady równych udziałów spoczywa na małżonku, który zgłasza takie żądanie
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1997 r., II CKN 348/97, LEX nr 479357).
W niniejszej sprawie uczestnik L. B. domagał się ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym w proporcji 80% na jego rzecz i 20% na rzecz wnioskodawczyni Ł. B. (1). Wnioskodawczyni sprzeciwiała się temu żądaniu, wskazując na własny wkład finansowy i osobisty w funkcjonowanie rodziny.
W ocenie Sądu szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia miały okoliczności powstania zasadniczego składnika majątku wspólnego stron, tj. zabudowanej nieruchomości położonej w A..
Nieruchomość gruntowa została nabyta przez uczestnika w 2004 r., a zatem na długo przed zawarciem małżeństwa. Również budowa domu została rozpoczęta i w znacznej części zrealizowana przed powstaniem wspólności majątkowej stron. Uczestnik przeznaczył na ten cel środki pochodzące ze sprzedaży należącego do niego mieszkania, zaciągnął kredyt budowlano-hipoteczny oraz korzystał z istotnej pomocy finansowej i rzeczowej rodziców, a także z osobistej pracy brata.
W chwili rozpoczęcia wspólnego zamieszkiwania stron dom był już w znacznym stopniu wykończony i nadawał się do zamieszkania. Tym samym zasadniczy ciężar finansowy i organizacyjny związany z powstaniem nieruchomości spoczywał na uczestniku.
Wnioskodawczyni nie wykazała natomiast, aby w porównywalnym zakresie uczestniczyła w finansowaniu zasadniczych prac budowlanych. Jej wkład w urządzenie domu obejmował przede wszystkim wyposażenie gospodarstwa domowego w przedmioty codziennego użytku oraz środki w wysokości około 20.000,00 zł przekazane przez jej matkę na urządzenie kuchni. Wkład ten nie pozostawał bez znaczenia, jednak jego charakter i rozmiar były odmienne od nakładów związanych z realizacją całej inwestycji budowlanej.
Istotne znaczenie Sąd przypisał również okolicznościom sprzedaży należącego do wnioskodawczyni mieszkania w S.. Sąd dał wiarę twierdzeniom uczestnika, że strony uzgodniły przeznaczenie części środków uzyskanych ze sprzedaży tego lokalu na nadpłatę lub częściową spłatę kredytu zaciągniętego przez niego na budowę domu w A., a nawet gdyby przyjąć, że do takiego ustalenia nie doszło między stronami, zdaniem Sądu uzgodnienie takie było racjonalne i gospodarczo uzasadnione. Małżonkowie zamierzali bowiem wspólnie zamieszkiwać w domu, którego budowa została dotychczas sfinansowana przede wszystkim dzięki staraniom uczestnika, jego środkom osobistym, kredytowi oraz pomocy rodziny. Przeznaczenie części środków ze sprzedaży mieszkania wnioskodawczyni na zmniejszenie zadłużenia związanego z budową domu odpowiadałoby zatem wspólnemu celowi gospodarczemu stron. Celem wnioskodawczyni powinno być polepszenie komfortu życia stron poprzez skrócenie okresu kredytowania bądź zmniejszenie raty kredytu.
Wnioskodawczyni nie przeznaczyła środków ze sprzedaży mieszkania na spłatę kredytu budowlanego, lecz wykorzystała je na spłatę zobowiązania obciążającego sprzedawany lokal oraz rozliczenie z matką w związku z uzyskaniem mieszkania przy (...) w L., które weszło do jej majątku osobistego.
W konsekwencji uczestnik nadal ponosił ciężar regulowania zobowiązania kredytowego zaciągniętego na budowę domu. Nie można jednak pomijać, że w okresie trwania wspólności majątkowej spłata rat następowała z jego wynagrodzenia za pracę, stanowiącego co do zasady składnik majątku wspólnego. Okoliczność ta nie mogła więc zostać potraktowana jako wyłączny wkład uczestnika pochodzący z jego majątku osobistego.
Sąd uwzględnił także fakt, że w dniu 20 października 2017 r. strony zawarły umowę majątkową małżeńską, na podstawie, której nieruchomość w A. została objęta wspólnością majątkową. Była to świadoma decyzja obojga małżonków, której skutkiem było włączenie do majątku wspólnego składnika majątkowego powstałego w zasadniczej części dzięki wcześniejszym staraniom uczestnika.
Okoliczność ta miała znaczenie przy ocenie stopnia przyczynienia się stron do powstania majątku wspólnego. Nie mogła jednak sama w sobie przesądzać o zasadności ustalenia nierównych udziałów. Zawarcie umowy rozszerzającej wspólność majątkową nie stanowi bowiem nagannego zachowania któregokolwiek z małżonków, lecz dopuszczalny prawnie sposób ukształtowania ich stosunków majątkowych.
Przechodząc do oceny zaangażowania stron w zaspokajanie potrzeb rodziny w czasie trwania wspólności majątkowej, Sąd miał na uwadze, że oboje małżonkowie wykonywali pracę zarobkową i uzyskiwali dochody. Strony posiadały odrębne rachunki bankowe oraz przyjęły faktyczny podział wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
Uczestnik regulował przede wszystkim raty kredytu oraz ponosił koszty utrzymania nieruchomości w A., natomiast wnioskodawczyni finansowała znaczną część bieżących potrzeb wspólnego syna, w tym opłaty za żłobek, zakup żywności, odzieży i innych niezbędnych artykułów. Oboje małżonkowie uczestniczyli również w sprawowaniu opieki nad dzieckiem i jego wychowaniu.
Nie było zatem podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni nie przyczyniała się do zaspokajania potrzeb rodziny stosownie do swoich możliwości. Jej wkład obejmował zarówno pracę zarobkową, jak i osobiste starania związane z wychowywaniem dziecka oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z tego względu żądanie uczestnika ustalenia udziałów w proporcji 80% do 20% należało ocenić jako nadmierne w stosunku do rzeczywistego zaangażowania obojga małżonków.
Odrębnego rozważenia wymagała przesłanka ważnych powodów. W tym zakresie Sąd uwzględnił całokształt stosunków majątkowych i osobistych stron, w tym okoliczności związane z finansowaniem nieruchomości, niezrealizowaniem uzgodnień dotyczących częściowej spłaty kredytu oraz przebiegiem relacji małżeńskich.
Nie można jednak utożsamiać samego przeznaczenia środków ze sprzedaży mieszkania na własne potrzeby, z rażącym naruszeniem obowiązków rodzinnych. Środki te pochodziły bowiem ze sprzedaży składnika majątku osobistego wnioskodawczyni, a ich wykorzystanie na spłatę jej własnego zobowiązania oraz uzyskanie innego lokalu do majątku osobistego nie stanowiło samo przez się działania sprzecznego z prawem. Okoliczność ta mogła być oceniana w kontekście wzajemnych uzgodnień i oczekiwań małżonków, lecz nie przesądzała samodzielnie o istnieniu ważnych powodów w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o.
Sąd miał również na uwadze, że w końcowym okresie małżeństwa pomiędzy stronami występował poważny konflikt. Wnioskodawczyni zarzucała uczestnikowi zachowania agresywne i stosowanie przemocy psychicznej oraz fizycznej, czego następstwem było między innymi wszczęcie procedury (...). Uczestnik zaprzeczał tym zarzutom. Niezależnie od rozbieżności w relacjach stron, zgromadzony materiał dowodowy potwierdzał znaczne pogorszenie stosunków małżeńskich, prowadzące ostatecznie do rozstania.
Przy ocenie ważnych powodów nie można pomijać zachowania małżonka domagającego się ustalenia większego udziału w majątku wspólnym. Przesłanka ta wymaga bowiem kompleksowej oceny postępowania obojga małżonków, a nie wyłącznie zachowań strony, przeciwko której skierowano żądanie.
W rezultacie zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na istotną dysproporcję w zaangażowaniu stron w powstanie nieruchomości w A., która stanowi zasadniczy składnik majątku wspólnego. Jednocześnie potwierdza zarobkowy i osobisty wkład wnioskodawczyni w funkcjonowanie rodziny oraz okoliczności, które nie pozwalają na pominięcie jej udziału w tworzeniu wspólnego dorobku.
Ustalenie udziałów w wysokości 65% na rzecz uczestnika i 35% na rzecz wnioskodawczyni wymagałoby jednak dodatkowo przyjęcia, że całokształt ustalonych okoliczności stanowi ważne powody uzasadniające odstąpienie od zasady równych udziałów. Sąd miał na uwadze, że zasadnicza część majątku wspólnego stron została ukształtowana wskutek objęcia wspólnością majątkową nieruchomości w A., nabytej przez uczestnika na wiele lat przed zawarciem małżeństwa i zabudowanej przy wykorzystaniu jego majątku osobistego, kredytu oraz znaczącej pomocy finansowej i rzeczowej jego rodziny. Udział stron więc w powstaniu zasadniczego składnika majątku wspólnego nie był jednak jednakowy pod względem pochodzenia i wielkości zaangażowanych środków majątkowych.
Biorąc przy tym pod uwagę decyzję wnioskodawczyni o przekazaniu niemalże całości środków ze sprzedaży lokalu w S., po spłacie kredytu zaciągniętego na lokal, matce Sąd uznał ustalenie nierównych udziałów za zasadne.
Dodatkowo wątpliwości Sądu w tym zakresie wzbudził fakt przekazania środków pieniężnych dopiero w dniu 5 września 2018 r.
Mając powyższe na względzie, Sąd orzekł jak w pkt I postanowienia.
W pozostałym zakresie Sąd oddalił wniosek uczestnika postępowania o czym orzeczono w pkt II postanowienia.
sędzia Michał Przybył