Uczestnik postępowania

Uczestnik postępowania to osoba fizyczna, osoba prawna albo inny podmiot, który bierze udział w postępowaniu przed sądem lub organem i korzysta w nim z określonych praw albo wykonuje przewidziane prawem obowiązki. Termin ten nie ma jednolitego znaczenia we wszystkich gałęziach prawa. Jego zakres zależy od rodzaju postępowania oraz od przepisu, w którym został użyty.

W postępowaniu cywilnym uczestnikami są przede wszystkim osoby występujące w postępowaniu nieprocesowym, w szczególności te, których praw lub obowiązków dotyczy rozstrzygnięcie albo które mają interes prawny w jego wydaniu. W postępowaniu procesowym przepisy częściej posługują się pojęciem stron, jednak określenie uczestnicy postępowania może obejmować także strony, pełnomocników, prokuratora oraz inne osoby uprawnione do udziału w konkretnej czynności. Uczestnicy mogą być wzywani na posiedzenia, otrzymywać odpisy orzeczeń i zawiadomienia, składać oświadczenia lub środki zaskarżenia, a w określonych postępowaniach także przeglądać akta.

W postępowaniu karnym uczestnikami są osoby i podmioty mające procesową rolę, między innymi oskarżony, pokrzywdzony, prokurator, obrońca lub pełnomocnik, w zakresie wynikającym z przepisów. Ich uprawnienia mogą obejmować udział w rozprawie lub posiedzeniu, składanie wniosków, zadawanie pytań, przedstawianie stanowiska oraz otrzymywanie pouczeń i zawiadomień. Ustawa może przewidywać szczególne środki ochrony bezpieczeństwa i życia uczestników.

W postępowaniu administracyjnym podstawowym pojęciem jest strona, ale przepisy odnoszą się również zbiorczo do uczestników czynności lub postępowania. Może to mieć znaczenie między innymi dla doręczeń, pouczeń, dostępu do informacji oraz obowiązku organu prawidłowego prowadzenia postępowania. Brak pouczenia albo pouczenie błędne nie powinny powodować ujemnych skutków procesowych dla uczestnika, jeżeli przepisy przewidują taką ochronę. Ustalenie, kto jest uczestnikiem, następuje zawsze na podstawie charakteru sprawy i właściwych przepisów.