Sygn. akt: I C 857/25
UZASADNIENIE
Powodowie F. B. i O. B. wystąpili przeciwko pozwanemu W. (...) we O. (
data nadania 22.09.2025 r. koperta k. 44) domagając się ustalenia, że pomiędzy powodami a pozwanym nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 09.05.2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy oraz domagając się zasądzenia kwoty 103.859,48 zł oraz kwoty 825,00 EUR wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty, z uwagi na nieważność umowy kredytu. Ewentualnie, powodowie wnieśli o ustalenie, że postanowienia dotyczące waloryzacji kredytu zawarte w szczególności w § 5 ust. 3 oraz § 7 ust. 5 przedmiotowej umowy nie wiążą powodów, ponieważ stanowią niedozwolone klauzule, które kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto rażąco naruszają ich interes, bowiem odnoszą się do zmiennych wartości ustalanych jednostronnie przez pozwanego oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwoty 21.996,82 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty. Nadto, wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
(k. 4-14)
W uzasadnieniu żądania powodowie podali, że jako konsumenci są stroną zawartej z poprzednikiem prawnym pozwanego umowy kredytu hipotecznego nr (...). Strony łączy umowa o tzw. kredyt indeksowany. Powodowie podkreślili, że Bank samodzielnie i jednostronnie ustalił kurs kupna EUR, po którym przeliczył z PLN na EUR wypłaconą kwotę kredytu (celem ustalenia salda kredytu) oraz kursy sprzedaży EUR, po których przeliczał z EUR na PLN poszczególne raty kredytu. Tylko pozwany miał wpływ na ustalenie wartości miernika waloryzacji. W ocenie strony powodowej umowę należy uznać za nieważną ze względu na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, takimi jak zaufanie kredytobiorcy do banku jako instytucji zaufania publicznego, lojalność banku wobec kredytobiorcy, a także rzetelne informowanie o rodzaju, treści i skutkach ekonomicznych oferowanych usług/produktów bankowych.
Postanowieniem z dnia 3 lutego 2026 roku Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w trybie art. 194 § 1 kpc wezwał do udziału w sprawie w charakterze strony pozwanej (...)/(...) z siedzibą w G. w Danii. (
k. 197)
W odpowiedzi na pozew pozwany W. (...) we O. wniósł o oddalenie powództwa w całości, a także o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych. (
k. 94-136)
Pozwany zakwestionował roszczenie powodów co do zasady, jak i co do wysokości, podnosząc zarzut ich nieudowodnienia i wskazał, że w jego ocenie strony łączy umowa kredytu, która nie jest sprzeczna z przepisami prawa. Powodowie zostali pouczeni o ryzyku walutowym i jego wpływie na zobowiązanie, a od początku trwania umowy mieli możliwość spłaty kredytu w walucie EUR. Jednocześnie pozwany zaprzeczył jakoby miał zapewniać powodów, że euro jest walutą stabilną i zawarcie umowy kredytu w walucie obcej nie wiąże się z istotnym ryzykiem, postanowienia umowy kredytu są abuzywne lub nieważne i powodowie nie mieli możliwości negocjowania warunków umowy. Pozwany podniósł zarzut braku interesu prawnego powodów, zakwestionował również datę wymagalności roszczenia powodów, a także, że w przypadku przyjęcie przez Sąd, że przedmiotowa umowa jest nieważna, zastosowanie powinna znaleźć tzw. teoria salda, co znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 roku w sprawie o sygn. akt (...). Nadto, pozwany powołał się również na treść art. 411 pkt 2 i 4 kc.
Pozwany (...)/(...) w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (
k. 381-405) Pozwany zakwestionował roszczenie powodów co do zasady i co do wysokości, podnosząc zarzut ich nieudowodnienia.
W ocenie pozwanego powodowie nie udowodnili, aby zakwestionowane postanowienia umowy kredytu miały charakter niedozwolony, a nadto powodowie nie posiadają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności tejże umowy. W przypadku gdyby Sąd uznał określone klauzule za bezskuteczne, ich usunięcie nie skutkuje, zdaniem pozwanego, nieważnością całej umowy – pozostałe jej postanowienia pozostają w pełni wykonalne, a kredyt może nadal być spłacany w walucie EUR.
Pismem procesowym z dnia 14 lipca 2026 roku strona powodowa zmodyfikowała powództwo, wnosząc o ustalenie, że pomiędzy powodami a pozwanym ad 1 nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 09.05.2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy i zasądzenie od pozwanego ad 1 na rzecz powodów kwoty 103.859,48 zł oraz kwoty 825,00 EUR wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty, z uwagi na nieważność umowy kredytu. (
k. 408-410v)
Ewentualnie, strona powodowa wniosła o:
1.
ustalenie, że pomiędzy powodami a pozwanym ad 1 i ad 2 nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 09.05.2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy oraz zasądzenie od pozwanego ad 1 i ad 2 solidarnie (ewentualnie in solidum) na rzecz powodów kwoty 103.859,48 zł oraz kwoty 825,00 EUR wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty, z uwagi na nieważność umowy kredytu;
2.
ustalenie, że pomiędzy powodami a pozwanym ad 1 i ad 2 nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 09.05.2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy oraz zasądzenie od pozwanego ad 1 na rzecz powoda kwoty 43.320,94 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty, z uwagi na nieważność umowy kredytu i zasądzenie od pozwanego ad 2 na rzecz powodów kwoty 60.064,58 zł oraz kwoty 825,00 EUR wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty, z uwagi na nieważność umowy kredytu;
3.
na wypadek uznania przez Sąd, że nie zachodzą podstawy do ustalenia nieważności umowy wnieśli o ustalenie, że postanowienia dotyczące waloryzacji kredytu zawarte w szczególności w § 5 ust. 3 oraz § 7 ust. 5 (...) hipotecznego nr (...), zawartej w dniu 09.05.2008 r. pomiędzy powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego nie wiążą powodów, ponieważ stanowią niedozwolone klauzule, które kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto rażąco naruszają jego interes bowiem odnoszą się do zmiennych wartości ustalanych jednostronnie przez pozwanego oraz zasądzenie od pozwanego ad 1 na rzecz powodów kwoty 21.996,82 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20.09.2025 r. do dnia zapłaty;
Strona powodowa wniosła również o zasądzenie zarówno od pozwanego ad 1 jak i pozwanego ad 2 na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
W odpowiedzi na modyfikację powództwa pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz każdego z pozwanych zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (
k. 426-428, k. 430-434)
Sąd ustalił, co następuje:
Powodowie F. B. i O. B. potrzebowali środków finansowych w celu refinansowania kosztów zakupu lokalu mieszkalnego, a także spłaty kredytów i pożyczek z zabezpieczeniem kredytu hipoteką na nieruchomości. W tym celu udali się do pośrednika finansowego C., który przedstawił im kredyt waloryzowany kursem EUR, akcentując, iż jest to kredyt najbardziej korzystny dla ich osób i bezpieczny pod względem finansowym. W efekcie powyższego, kredytobiorcy złożyli w pozwanym Banku wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego i ostatecznie został on zaopiniowany pozytywnie.
(
dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 148-151, zeznania powodów k. 379v-380)
W dniu 9 maja 2008 roku F. B. (posiadający wówczas wykształcenie wyższe, inżynier) i O. B. (posiadająca wówczas wykształcenie średnie) zawarli z Bankiem (...) umowę kredytu hipotecznego nr (...), waloryzowanego do waluty obcej EUR, według standardowego wzorca umownego stosowanego przez ten Bank.
W umowie kredytu szczegółowo opisanej powyżej strony ustaliły, że Bank udziela powodom kredytu w kwocie 30.000,00 EUR, waloryzowanego do waluty obcej EUR, z przeznaczeniem na spłatę kredytów i pożyczek z zabezpieczeniem kredytu hipoteką na nieruchomości oraz refinansowania kosztów zakupu lokalu mieszkalnego (zlokalizowanego pod adresem (...) (...), (...)-(...) L., dla którego Księga Wieczysta miała zostać wydzielona z (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w (...) Wydział Ksiąg Wieczystych za Aktem Notarialnym (...). (...) z dnia 01.04.2008 r.). Kredytobiorcy zamieszkiwali w przedmiotowej nieruchomości do 2016 roku; nie była w niej prowadzona działalność gospodarcza. Zmienna stopa procentowa na dzień zawarcia umowy wyniosła 6,1060 %. W związku z uruchomieniem kredytu Bank miał pobrać jednorazowo bezzwrotną prowizję w wysokości 2% kredytu, tj. 600,00 EUR. Zabezpieczeniem kredytu miała być hipoteka kaucyjna na kredytowanej nieruchomości do kwoty 51.000,00 EUR. (§ 1 ust. 1, 2, 6, 10 i 17, § 4 ust. 1 umowy)
Wypłata kredytu miała przy tym nastąpić jednorazowo, przelewem na rachunki bankowe wskazane we wniosku o uruchomienie kredytu. W przypadku gdy kredyt w euro wypłacany miał być w złotych, kwota kredytu w złotych do wypłaty obliczana miała być według kursu kupna euro obowiązującego w X. na dwa dni robocze przed dniem uruchomienia kredytu. (§ 5 ust. 1 i 3 umowy)
Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych ratach annuitetowych. W przypadku gdy kredyt w euro spłacany był w złotych, spłaty dokonywane miały być w wysokości równowartości odpowiedniej kwoty w euro przeliczonej na złote zgodnie z kursem sprzedaży euro obowiązującym w X. na dwa dni robocze przed spłatą. Pozostałe zobowiązania wynikające z umowy i określone w euro miały być należne i płatne w złotych obliczone według kursu sprzedaży euro obowiązującego w X. na dwa dni robocze przed dniem płatności. Spłaty miały być dokonywane poprzez każdorazowe pobranie w terminach i w wysokości określonych w harmonogramie spłat środków pieniężnych z rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego kredytobiorcy na podstawie polecenia zapłaty. (§ 1 ust. 12 i 14, § 7 ust. 5 i 6 umowy)
W przypadku przedterminowej spłaty kredytu przez kredytobiorcę kwota przedpłaty w euro miała zostać przeliczona na złote według kursu sprzedaży euro obowiązującego w pozwanym Banku na dwa dni robocze przed dniem przedterminowej spłaty kredytu. (§ 8 umowy)
Kredytobiorca mógł za zgodą Banku dokonać zmiany waluty ze złotych na euro i z euro na złote. Zmian możliwa była wyłącznie poprzez udzielenie przez Bank nowego kredytu na przedterminową spłatę zadłużenia kredytu. (§ 9 umowy)
W przypadku niedokonania przez kredytobiorcę spłaty w terminie ustalonym w harmonogramie spłat lub dokonania spłaty w niepełnej wysokości, należność miała stać się zadłużeniem przeterminowanym obejmującym odpowiednio kapitał przeterminowany i odsetki przeterminowane. W przypadku kredytu w euro, każda niezapłacona w terminie spłata lub jej część przeliczana miała być na złote po kursie sprzedaży euro obowiązującym w Banku na dwa dni przed terminem spłaty i ewidencjonowana w Banku wyłącznie w złotych. (§ 10 ust. 1 i 2 umowy)
Zgodnie z § 13 ust. 1 lit d umowy, kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego.
Postanowienia zawarte w przedmiotowej umowie kredytowej nie były przedmiotem negocjacji ani indywidualnych uzgodnień pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem. Przed zawarciem umowy kredytu kredytobiorcom nie została przedstawiona symulacja kształtowania się kursu EUR przy założeniu jego wzrostu, ani nie wyłuszczono im w sposób dostatecznie jasny i zrozumiały, że zmiana kursu EUR spowoduje nie tylko zmianę wysokości raty, ale też zmianę wysokości globalnej kwoty ich zadłużenia. Kredytobiorcy mieli świadomość, iż kursy walut ulegają zmianie, jednakże zostali zapewnieni o stabilności waluty EUR i bezpieczeństwie tego kredytu i przekonani, że ryzyko kursowe jest niewielkie, gdyż kurs EUR może wahać się nieznacznie. Nie wskazane zostało kredytobiorcom, że możliwym jest nagły, znaczny wzrost kursu EUR w czasie obowiązywania zawieranej przez nich wówczas umowy. Nie zostały przedstawione im mechanizmy zabezpieczenia się przed wskazanym wzrostem kursu EUR. Powodom nie wytłumaczono wówczas również mechanizmu ustalania kursu EUR (w tym stosowania dwóch rodzajów kursów: kupna i sprzedaży EUR), ani też pojęcia „spreadu” walutowego. Kredytobiorcy nie wiedzieli, jaka jest rola EUR w ich zobowiązaniu. Powodowie nie mieli przy tym informacji, jak Bank wyliczał ratę kredytu i jaki kurs do jej wyliczenia stosował. Kredytobiorcom nie przedstawiono możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji. Wypłata kredytu również miała miejsce w PLN.
Aneksem do ww. umowy kredytu z dnia 24 lipca 2018 roku dokonano zmian przedmiotowej umowy m.in. w ten sposób, że w treści § 7 ust. 5 umowy wskazano, że spłata kredytu miała być dokonywana w wysokości równowartości odpowiedniej kwoty w euro przeliczonej na złote zgodnie ze średnim kursem wymiany EUR publikowanym przez(...)na dwa dni robocze przed spłatą powiększonym o stały spread w wysokości 5 groszy. (pkt 2.7. aneksu do umowy)
W dniu 25 czerwca 2018 roku Bank (...) Spółka Akcyjna Oddział w Polsce i (...) I (...) (...) zawarły umowę przeniesienia, na mocy której prawa przysługujące Bankowi z tytułu zawarcia przedmiotowej umowy kredytu zostały przeniesione na rzecz Funduszu, który to od dnia 28 czerwca miał odpowiadać za obsługę ww. kredytu w imieniu Banku.
(
dowód: umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dn. 09.05.2008 r. wraz z aneksem k. 18-24, zaświadczenie k. 25-25v, zawiadomienie o cesji k. 159, k. 161-164, umowa przeniesienia wraz z wyciągiem z załącznika k. 182-195, zeznania powodów k. 379v-380)
W wykonaniu umowy kredytu szczegółowo opisanej powyżej, Bank wypłacił na rzecz powodów w dniu 16 maja 2008 roku kwotę 30.000,00 EUR, w tym pobrana została przez Bank kwota 600,00 EUR z tytułu prowizji od kredytu oraz kwota 225,00 EUR z tytułu gwarancji od kredytu. Powodowie natomiast w ramach przedmiotowej umowy kredytowej uiścili na rzecz pozwanego W. (...) we O. kwotę 43.320,94 zł, natomiast na rzecz pozwanego (...) kwotę 60.064,58 zł i 825,00 EUR tytułem spłaty rat kapitałowo odsetkowych, prowizji i gwarancji od kredytu.
(
dowód: zestawienie obejmujące historię kredytu k. 26-37, informacja o wypłacie kredytu k. 156)
Pismem z dnia 9 września 2025 roku powodowie złożyli Bankowi reklamację dotyczącą przedmiotowej umowy kredytu i wezwali Bank do zapłaty na ich rzecz kwoty 103.859,48 z w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Reklamacja została doręczona pozwanemu w dniu 12 września 2025 roku. Wezwanie pozostało bezskuteczne.
(
dowód: reklamacja wraz z wezwaniem do zapłaty z dn. 9 września 2025 r. wraz z potwierdzeniem doręczenia k. 41-43)
Sąd zważył, co następuje:
a)
w zakresie oceny dowodów:
Przywołane w ustaleniowej części uzasadnienia dowody z dokumentów ocenił Sąd jako wiarygodne, a żadna ze stron ich nie podważała. Jako wiarygodne Sąd ocenił też zeznania powodów, gdyż pozostawały one zbieżne z treścią dokumentów załączonych do akt sprawy – w zakresie faktów z dokumentów tych wynikających; w zakresie faktów z przedmiotowych dokumentów nie wynikających strona pozwana nie przeciwstawiła zaś im żadnego dowodu.
b)
w zakresie oceny prawnej żądania pozwu:
Powództwo główne podlegało oddaleniu, natomiast powództwo ewentualne o ustalenie i zapłatę zasługiwało na uwzględnienie.
W myśl art. 189 kpc powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem judykatury interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc istnieje wówczas, gdy istnieje niepewność stosunku prawnego lub prawa, wynikająca z obecnego lub przewidywanego ich naruszenia lub kwestionowania, a więc gdy zachodzi swoista potrzeba ich potwierdzenia, wynikająca z sytuacji prawnej, w jakiej znajduje się powód (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.02.2019 r., III CSK 237/18). W orzecznictwie akcentuje się zarazem, że powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia, jeżeli powództwo takie jest jedynym możliwym środkiem jego ochrony (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09.02.2012 r., III CSK 181/11). Interes prawny istnieje więc wówczas, gdy powód może uczynić zadość potrzebie ochrony swej sfery prawnej przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Przyjmuje się przy tym, że ocena istnienia interesu prawnego winna uwzględniać, czy wynik postępowania doprowadzi do wyjaśnienia niejasności i wątpliwości, co do danego stosunku prawnego, a także – czy wynik ten definitywnie zakończy spór na wszystkich płaszczyznach tego stosunku lub mu zapobiegnie, a zatem czy sytuacja strony powodowej zostanie jednoznacznie określona i czy wyrok uwzględniający powództwo będzie wystarczający do reaktywowania stanu prawnego. Interes prawny, wyrażający się w osiągnięciu konkretnych skutków prawnych w zakresie usunięcia niepewności sytuacji prawnej powoda, musi zostać poddany analizie przy założeniu uzyskania wyroku pozytywnego oraz przy analizie, czy w razie wydania orzeczenia negatywnego, powód może osiągnąć tożsamy skutek w zakresie ochrony swej sfery prawnej w innej drodze, za pomocą wniesienia powództwa na innej podstawie prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.07.2017 r., II CSK 745/16).
Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należało, że po stronie powodów F. B. i O. B. istnieje interes prawny w uzyskaniu wyroku rozstrzygającego o żądaniu ustalenia, że umowa kredytu nr (...) z dnia 09.05.2008 r. jest nieważna. Skoro bowiem pomiędzy stronami postępowania istnieje spór o ważność ww. umowy, która nie została jeszcze wykonana w całości, a ponadto z przedmiotowej umowy obok obowiązku spłaty rat wypływają dla powodów także dalsze obowiązki, m.in. w zakresie hipotecznego zabezpieczenia wierzytelności pozwanego na nieruchomości powodów, to dopiero wyrok ustalający nieważność tejże umowy będzie podstawą nie tylko do wzajemnych rozliczeń, lecz przede wszystkim usunie po stronie powodowej stan niepewności co do ich zobowiązania do regulowania dalszych rat z tejże umowy, a nadto rozstrzygnie m.in. o zasadności zabezpieczenia hipotecznego.
Zauważyć wstępnie należy, iż nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa umowa miała charakter złotówkowy, a nie walutowy. Należy zauważyć, iż w umowie kredytu waloryzowanego (a z takim mamy do czynienia w sprawie niniejszej) zarówno walutą zobowiązania, jak i walutą wykonania zobowiązania jest PLN, a odniesienie do EUR stanowi jedynie jego miernik waloryzacji, z jednej strony uzasadniający oprocentowanie kredytu, ale z drugiej różnicujący wysokość zaciągniętego zobowiązania w PLN w przypadku zmian kursów walut. Wskazać przy tym należy, że formuła umowy kredytu bankowego waloryzowanego jest dopuszczalna i mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego, stanowiąc jej możliwy wariant. Poglądy judykatury w tym zakresie są ugruntowane i nie budzą wątpliwości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019r., V CSK 382/18, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016r., I CSK 1049/14, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2015r., IV CSK 362/14, wyrok Sadu Najwyższego z dnia 1 marca 2017r., IV CSK 285/16).
Co do zasady klauzula waloryzacyjna w umowie kredytowej nie jest sprzeczna z prawem i z istotą umowy kredytu, lecz w sytuacji, gdy mechanizm waloryzacji nie został z konsumentem indywidualnie uzgodniony, a jest nieuczciwy i rażąco narusza jego interes, zachodzą przesłanki do uznania, że postanowienia te nie wiążą konsumenta (art. 385
1 § 1 kc).
Zgodnie z treścią art. 385
1 § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Natomiast po myśli art. 385
1 § 2 kc jeżeli postanowienie umowy zgodnie z §1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
W przekonaniu Sądu, żądania pozwu rozpatrywać należało właśnie w aspekcie przywołanych wyżej przepisów.
Wstępnie zauważyć godzi się, że w stosunku zobowiązaniowym negowanym przez powodów pozwanemu Bankowi niewątpliwie przysługiwał status przedsiębiorcy. Podmiot ten udzielił bowiem powodom kredytu w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej (art. 43
1 kc). Z kolei powodom F. B. i O. B. przysługiwał w ww. stosunku zobowiązaniowym status konsumentów (art. 22
1 kc).
Wyjaśniająco wskazać godzi się, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w postanowieniu z dnia 14 września 2016 r. (w sprawie (...)) wskazał, iż pojęcie konsumenta w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy (...) w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich ma charakter obiektywny i należy je oceniać w świetle kryterium funkcjonalnego, polegającego na ocenie, czy dany stosunek umowny wpisuje się w ramy działalności niezwiązanej z wykonywaniem zawodu. Zbieżny z powyższym pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 czerwca 2017 r. w sprawie IV CSK 483/16, wskazując, iż dla możliwości uznania powoda jako osoby fizycznej za konsumenta wystarcza ustalenie, że umowa zawarta przez niego z pozwanym bankiem była czynnością prawną niezwiązaną bezpośrednio z jego działalnością gospodarczą lub zawodową. Przywołane poglądy Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, podkreślając, iż znalazły one aprobatę także w doktrynie.
Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej wskazać należy, że powodowie zaciągnęli kredyt celem zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, a także spłaty kredytów i pożyczek z zabezpieczeniem kredytu hipoteką na nieruchomości. Nieruchomość była zamieszkiwana przez powodów do 2016 roku, nie była prowadzona w niej działalność gospodarcza. Nadto, w chwili zawierania umowy powód posiadał wykształcenie wyższe (inżynier), a powódka posiadała wykształcenie średnie. Żadne z nich nie miało wiedzy dotyczącej produktów bankowych.
Wskazać godzi się, iż aby doszło do powstania przewidzianego w art. 385
1 § 1 kc skutku, tj. niezwiązania konsumenta określonymi postanowieniami umownymi, spełnionych musi zostać kilka przesłanek.
Po pierwsze, zauważenia wymaga, że wskazywane przez powodów jako abuzywne zapisy łączącej ich z pozwanym umowy nie były przez pozwany Bank z powodami indywidualnie uzgadniane.
Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że ustawodawca w art. 385
1 § 3 kc sprecyzował, iż nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Powyższe odnosi się w szczególności do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 2024 r., I CSK 2910/23 (N. nr (...)) jasno wskazał, iż „dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie”. Odnosząc to do realiów, w jakich doszło do podpisania umowy negowanej przez powodów w sprawie niniejszej, podzielić należy ich stanowisko, że wskazywane jako abuzywne zapisy umowy, dotyczące kształtowania kursu EUR na potrzeby wykonania umowy nie były indywidualnie uzgodnione. Z zeznań powodów wynikało, że żadne warunki umowy nie podlegały negocjacji, a w grę wchodziło tylko i wyłącznie podpisanie umowy na gotowym formularzu przedstawionym przez Bank.
Kredytobiorcy nie mogli spłacać rat kredytowych bezpośrednio w walucie EUR już od dnia zawarcia umowy kredytu; nie zostali poinformowani o możliwości spłaty bezpośrednio w walucie EUR.
Bez znaczenia pozostaje okoliczność wejścia w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”, która umożliwiła kredytobiorcom kredytów indeksowanych/ denominowanych walutą obcą (w tym EUR) spłatę kredytu bezpośrednio w walucie obcej (vide: ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2011 r. Nr 165 poz. 984). Oceny postanowienia dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385
2 kc). W efekcie nie ma znaczenia, czy i jak przedsiębiorca z danego postanowienia w rzeczywistości korzystał i czy nie zostało ono zmienione pomiędzy zawarciem umowy a rozpoznawaniem sprawy przez Sąd (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie III CZP 29/17, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 października 2023 r. w sprawie I CSK 4607/22, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2024 r. w sprawie I CSK 3405/23). Stąd też nawet istnienie ewentualnej możliwości przewalutowania kredytu w trakcie trwania przedmiotowej umowy, czy też zawarcie przez strony aneksu do umowy, umożliwiającego spłatę kredytu bezpośrednio w walucie waloryzacji – nie mają znaczenia w świetle przytoczonych przepisów.
Po drugie, kwestionowane postanowienia umowne muszą kształtować prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Przez działanie wbrew dobrym obyczajom – przy kształtowaniu treści stosunku zobowiązaniowego – rozumie się przy tym w judykaturze wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku; rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza zaś nieusprawiedliwioną dysproporcję – na niekorzyść konsumenta – praw i obowiązków stron, wynikających z umowy. Ocena rzetelności określonego postanowienia wymaga zatem rozważenia indywidualnego rozkładu obciążeń, kosztów i ryzyka, jakie wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadania, jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone.
Analizując kwestionowane przez powodów zapisy umowy kredytowej, w których mowa jest o określeniu sposobu ustalania kursu euro na datę uruchamiania kredytu i na datę spłaty jego poszczególnych rat zauważyć należy, że wysokość zobowiązania kredytobiorców miała być przeliczana przy zastosowaniu dwóch rodzajów kursu waluty euro (kursu kupna przy wypłacie kredytu i kursu sprzedaży przy spłacie rat). Mechanizm (konkretny sposób) określania tych kursów nie został zaś opisany ani w umowie ani w jakimkolwiek innym dokumencie załączonym do akt sprawy. Mechanizm ten ma przy tym postać bardzo ogólnikową. O ile odesłanie to literalnie jest zrozumiałe, o tyle jego lakoniczność wyklucza natomiast zrozumienie merytorycznej treści i konsekwencji, jaką w sobie niesie. Jak podkreślił zaś (...) w wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie (...) (G. (...) (...)) „klauzule waloryzacyjne muszą być wyrażone prostym i jednoznacznym językiem, co nie odnosi się jedynie do gramatycznego jego sformułowania, ale także do tego, aby umowa w sposób przejrzysty przedstawiała mechanizmy wymiany waluty obcej, do której odnosi się warunek, tak, by konsument był w stanie oszacować jej konsekwencje ekonomiczne”.
Oczywiście dostrzega Sąd, że w końcowych postanowieniach samej umowy kredytu zawarto zapisy, że kredytobiorcy oświadczyli, iż jest im znane ryzyko zmiany kursu waluty, w której zaciągnęli zobowiązanie kredytowe i są jednocześnie świadomi ponoszenia tego ryzyka.
Rzecz jednak cała w tym, że w oparciu o takie zapisy nie można jeszcze, zdaniem Sądu, wnioskować, by kredytobiorcom przedstawiono wyczerpująco i zrozumiale mechanizm (konkretny sposób) określania przez pozwany Bank kursów walut na potrzeby wykonania spornej umowy, wyjaśniając ich konsekwencje. Podkreślenia wymaga przy tym, że strona powodowa konsekwentnie zaprzeczała temu, a pozwany Bank nie przedstawił żadnego dowodu, który zeznania jej by podważył. Takie procedowanie pozwanego ocenić należy zaś jako naruszające dobre obyczaje. Z kolei powoływane przez pozwanego okoliczności takie jak powszechna znajomość ryzyka związanego z konstrukcją kredytu waloryzowanego do waluty obcej są bez znaczenia skoro kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności kursu EUR i bezpieczeństwie tego kredytu.
Sąd Okręgowy dostrzega również, że aneksem do przedmiotowej umowy kredytu z dnia 24 lipca 2018 roku dokonano w niej zmian m.in. w ten sposób, że w treści § 7 ust. 5 umowy wskazano, że spłata kredytu miała być dokonywana w wysokości równowartości odpowiedniej kwoty w euro przeliczonej na złote zgodnie ze średnim kursem wymiany EUR publikowanym przez Narodowy Bank Polski na dwa dni robocze przed spłatą powiększonym o stały spread w wysokości 5 groszy.
Odnotować jednak należy, że fakt podpisania przez strony aneksu do umowy na etapie jej wykonywania nie może być równoznaczny z tym, że kredytobiorcy mieli również wpływ na treść umowy w momencie jej zawierania. Ponadto, samo aneksowanie umowy nie musi być następstwem negocjacji stron, lecz może stanowić zmianę warunków umowy na skutek decyzji narzuconej kredytobiorcy przez Bank.
W powyższym wniosku gruntują poglądy zaprezentowane przez Sąd Najwyższy choćby w wyrokach z dnia 08 listopada 2023 r. w sprawie sygn. akt: I CSK 6438/22 i z dnia 16 listopada 2023 r. w sprawie sygn. akt: I CSK 754/23, czy też w postanowieniach z dnia 20 września 2024 r. w sprawie sygn. akt. I CSK 2064/23 i z dnia 17 września 2024 r. w sprawie sygn. akt. I CSK 2577/23.
W ocenie Sądu, na uwagę w tym miejscu zasługuje również to, że pozwany jako podmiot profesjonalny – Bank, korzystał z zaufania publicznego z racji podlegania Komisji Nadzoru Finansowego. Mając taką pozycję winien był on dochować obowiązków informacyjnych na temat udzielonego kredytobiorcom produktu (w tym dostateczne poinformowanie ich jako konsumentów o ryzyku walutowym). Dochowanie tych obowiązków pozwoliłoby im na dokonanie pełniejszej oceny uczciwości zaproponowanego produktu finansowego. Podziela bowiem Sąd w pełni stanowisko Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie (...), że „prawo konsumenta do uzyskania wiedzy o przedmiocie umowy winno być uznane za jego zasadnicze prawo, a brak tej wiedzy nie może zostać wykorzystany przez silniejszego kontrahenta umowy na jego korzyść. Bank jest niewątpliwie tzw. aktywnym uczestnikiem rynku, dysponującym odpowiednią informacją i wiedzą, czego nie można powiedzieć o konsumencie.”.
Na pełną ocenę uczciwości wspomnianego produktu (kredytu waloryzowanego) nie pozwalał też, w przekonaniu Sądu, fakt, że kredytobiorcom nie przedstawiono symulacji spłaty rat kredytowych przy założeniu wzrostu kursu euro, jak też nie unaoczniono im, iż zmiana kursu euro spowoduje nie tylko zmianę wysokości raty, ale też wysokości globalnej kwoty zadłużenia.
W ocenie Sądu, poddane analizie w akapicie poprzednim zapisy umowy kredytu łączącej strony postępowania, w których mowa jest o określeniu sposobu ustalania kursu euro na datę uruchamiania kredytu i na datę spłaty jego poszczególnych rat nie tylko naruszały dobre obyczaje, ale też w sposób rażący naruszyły interesy kredytobiorców jako konsumentów. Przyznały one bowiem pozwanemu prawo do jednostronnego określenia wysokości kursu euro, stanowiącego podstawę określenia tak wysokości kwoty kredytu wypłaconej kredytobiorcom, jak też wysokości rat kredytu, do spłaty których kredytobiorcy byli zobowiązani – i to w niczym nieograniczone. Określając powyższe wartości pozwany Bank brał bowiem pod uwagę ustalane przez siebie samodzielnie kursy kupna i sprzedaży waluty, przy czym – zważywszy na brak zapisów umownych dotyczących kryteriów kształtowania kursów waluty – kredytobiorcy nie mieli możliwości zweryfikowania sposobu dokonywanych przez pozwany Bank ustaleń dotyczących kursów walut. Taka sytuacja spowodowała też nierównomierne rozłożenie ryzyka kursowego – po stronie pozwanego Banku było ono ograniczone najwyżej do wysokości kredytu kredytobiorcom wypłaconego, po stronie kredytobiorców zaś ryzyko to było niczym nieograniczone.
Podziela Sąd stanowisko powodów, że omawiane zapisy określone zostały w kontrakcie łączącym strony postępowania niejednoznacznie. Aby móc uznać dane postanowienie za jednoznaczne, konsument musi, oprócz leksykalnego zrozumienia postanowienia, wiedzieć jaka kryje się za nim merytoryczna treść. Jak już wskazano zaś wcześniej, w sprawie niniejszej nie dość, że kurs wymiany waluty był arbitralnie ustalany przez Bank, to ponadto był całkowicie nieweryfikowalny dla powodów jako klientów/konsumentów. W opisanym powyżej stanie rzeczy zgodzić należało się z powodami, że kwestionowane przez nich postanowienia są niejednoznaczne.
Mając wszystko powyższe na uwadze podzielił Sąd argumenty powodów tyczące się abuzywności zapisów negowanej w pozwie umowy, w których mowa jest o określeniu sposobu przeliczania kursu euro na datę uruchamiania kredytu i na datę spłaty jego poszczególnych rat.
Wskazać przy tym należy, że aktualnie w orzecznictwie krajowym i unijnym jednolicie przyjmuje już się, że klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenia kredytobiorcy (por. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r. w sprawie I CSK 2926/23, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2023 r. w sprawie I CSK 2122/23, wyrok (...) z dnia 20 września 2017 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 20 września 2018 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 14 marca 2019 r. w sprawie (...), wyrok (...) z dnia 03 października 2019 r. w sprawie (...)). Pogląd powyższy Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela.
Uznając zatem za abuzywne wskazywane zapisy przedmiotowej umowy, rozważyć należało skutek, jaki powyższe rodzi dla sytuacji prawnej stron postępowania, w szczególności, czy skutkiem tym jest nieważność przedmiotowej umowy.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 sierpnia 2023 r. w sprawie I CSK (...)
(...)„w razie sporu o ważność umowy kredytu bankowego denominowanego (indeksowanego) do obcej waluty, w której treści znajduje się niedozwolona klauzula konsumencka dotycząca sposobu tej denominacji, rozpatrzeć należy trzy możliwości rozstrzygnięcia. Pierwsza, to stwierdzenie nieważności umowy, która bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym, zwłaszcza ze względu na brak (odpadnięcie) któregoś z koniecznych składników (essentialia negotii) umowy nazwanej kredytu bankowego. Druga to przyjęcie, że umowa jest ważna, ale w miejsce bezskutecznych postanowień waloryzacyjnych nie wchodzą żadne dodatkowe postanowienia. Trzecia, to przyjęcie, że umowa jest ważna i jej uzupełnienie przez sąd przez wprowadzenie w miejsce niedozwolonych klauzul innego mechanizmu waloryzacji. Obecnie przyjmuje się za wiodącą pierwszą z zaprezentowanych powyżej możliwości.”. Sąd orzekający w sprawie niniejszej również przychyla się do przywołanego powyżej dominującego w judykaturze stanowiska. Pozostawienie w mocy umowy zawartej przez strony postępowania z wyłączeniem klauzul abuzywnych wyżej wymienionych pozostawałoby bowiem w sprzeczności z treścią art. 353
1 kc. Doprowadziłoby to do wykreowania de facto innego rodzaju umowy kredytowej aniżeli strony początkowo zakładały. Wyeliminowanie klauzul abuzywnych wykreowałoby zaś umowę całkowicie od ryzyka walutowego oderwaną.
Nadto, jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 09 listopada 2023 r. w sprawie I CSK (...)22 (który to pogląd Sąd orzekający w sprawie niniejszej w całej rozciągłości podziela), żaden przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia klauzuli abuzywnej innym postanowieniem. Uzupełnienie luk po wyeliminowaniu takiej klauzuli stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy stosującego niedozwolone postanowienie umowne. Taki tok rozumowania pozostaje też w zgodzie z orzecznictwem unijnym. Odnotować bowiem godzi się, że w wyroku z dnia 26 marca 2019 r. w sprawach(...), (...) wykluczył, by sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, albowiem takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/19. Uprawnienie to przyczyniłoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku, wywieranego na przedsiębiorców poprzez zwykły brak stosowania takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal byliby oni zachęcani do stosowania przedmiotowych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes przedsiębiorców. Takie też stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 03 lutego 2022 r. w sprawie II (...) (...). Pogląd powyższy Sąd rozpoznający sprawę niniejszą w pełni podziela.
Rozważając zatem argumenty strony powodowej przez pryzmat art. 385
1 kc, dojść należało do przekonania, że zawarta przez stronę powodową i pozwany Bank umowa kredytu jest nieważna. Jak już wspomniano wcześniej, po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, umowa ta naruszałaby obowiązujące przepisy, a to art. 353
1 kc i art. 69 ust. 1 prawa bankowego. Na skutek wyeliminowania abuzywnych i bezskutecznych postanowień normujących sposób dokonywania przeliczania kursu, zabrakło mechanizmu, w oparciu o który można byłoby ustalić wedle wskaźnika umownego w postaci kursu EUR kwotę udostępnionego kapitału i należnych w ramach spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. W wyniku tego nie skonkretyzowano świadczeń głównych (art. 69 ust. 1 prawa bankowego); nie mogło się też wykreować ryzyko walutowe. Okoliczności te zatem pozbawiały umowę jej koniecznych składników – essentialia negotii, a jeżeli tak, to zaistniały podstawy do uznania, że na skutek abuzywności jest ona nieważna. O jej nieważności ostatecznie przesądza zatem art. 58 § 1 kc.
Z uwagi jednak na zawartą między pozwanym Bankiem (...) Spółką (...) w Polsce i pozwanym W. I Niestandaryzowanym Sekurytyzacyjnym Funduszem Inwestycyjnym Zamkniętym z dnia 25 czerwca 2018 roku umowę cesji wierzytelności, na mocy której prawa przysługujące Bankowi z tytułu zawarcia przedmiotowej umowy kredytu zostały przeniesione na rzecz Funduszu, który to od dnia 28 czerwca miał odpowiadać za obsługę ww. kredytu w imieniu Banku, zasadnym stało się oddalenie powództwa głównego i uwzględnienie powództwa ewentualnego o ustalenie i zapłatę. (punkt (...) wyroku)
Wobec powyższego, słusznym w ocenie Sądu Okręgowego było ustalenie, że pomiędzy powodami F. B. i O. B., a stroną pozwaną W. (...) z siedzibą we O. oraz (...) z siedzibą w G. w (...) nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 9 maja 2008 r. z uwagi na nieważność tej umowy – o czym orzeczono w punkcie (...) wyroku.
W konsekwencji uznania umowy negowanej pozwem za nieważną wobec każdego z pozwanych przyjąć należało – zgodnie ze stanowiskiem strony powodowej – że kwoty uiszczone przez powodów na rzecz pozwanych tytułem spłaty kredytu łożono bez podstawy prawnej. To zaś nakazywało żądanie ewentualne powodów ocenić jako uzasadnione w świetle art. 410 § 1 i § 2 kc w zw. z art. 405 kc. Jak chodzi o wysokość żądania powodów, to została ona wykazana zaświadczeniem pozwanego z dnia 29 sierpnia 2025 roku.
Odnotować wymaga, iż kredytobiorcy w ramach wykonania przedmiotowej umowy kredytowej uiścili na rzecz pozwanego W. (...) we O. kwotę 43.320,94 zł, natomiast na rzecz pozwanego (...)
(...) kwotę 60.064,58 zł i 825,00 EUR tytułem spłaty rat kapitałowo odsetkowych, prowizji i gwarancji od kredytu. Zgodnie z ww. zaświadczeniem przy wypłacie kwoty kredytu Bank pobrał kwotę 600,00 EUR z tytułu prowizji od kredytu oraz kwotę 225,00 EUR z tytułu gwarancji od kredytu. Stąd, Sąd Okręgowy za uzasadnione uznał zasądzenie na rzecz powodów – stosownie do wysokości wpłat dokonanych przez powodów na rzecz każdego z pozwanych – od pozwanego W. I Niestandaryzowanego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego Wierzytelności z siedzibą we O. na rzecz powodów kwoty 43.320,94 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 września 2025 r. do dnia zapłaty oraz od pozwanego (...) (...)
(...) siedzibą w G. w (...) na rzecz powodów kwoty 60.064,58 zł oraz kwoty 825,00 EUR z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 września 2025 r. do dnia zapłaty. (punkt (...) wyroku)
Zaznaczenia wymaga przy tym, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, iż przy ocenie zaistnienia bezpodstawnego wzbogacenia należy stosować teorię dwóch kondykcji a nie teorię salda, podzielając w tym zakresie pogląd i argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. w sprawie (...).
W ocenie Sądu orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 19.06.2025 r. ((...)) nakazuje jedynie zmodyfikować, w celu zapewnienia zgodności z dyrektywą (...), zasady stosowania teorii dwóch kondykcji wobec konsumenta, którego bank pozywa o zwrot kapitału. Natomiast orzeczenie to nie stanowi podstawy do odstąpienia w całości od wykładni przyjętej w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego Izby Cywilnej mającej moc zasady prawnej z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21 (N. nr (...)), a także uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22 (N. nr (...)), która również ma moc zasady prawnej stosownie do art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 622). Zasada prawna wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego, dopóki Sąd Najwyższy w przewidzianym prawem składzie (tu: składzie całej Izby Cywilnej) nie odstąpi od niej. Zważywszy na taki zakres związania, uchwała o mocy zasady prawnej prowadzi także do ujednolicenia orzecznictwa sądów powszechnych.
Nadto, zastosowanie aksjologii leżącej u podstaw wyroku (...) prowadzi do wniosku, iż przyjęcie teorii dwóch kondykcji jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta.
Dalej wskazać należy, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 kc). Skoro umowa zawarta przez strony postępowania ostatecznie okazała się nieważna, to zniweczenie skutków tejże umowy nastąpiło od początku, z mocy prawa i nieodwracalnie, w konsekwencji czego zobowiązaniu do zwrotu świadczenia nienależnego przydać należy charakter zobowiązania bezterminowego w znaczeniu, o którym stanowi art. 455 kc. Oznacza to, że dla powstania terminu spełnienia świadczenia z tego tytułu, mającego również znaczenie dla ustalenia daty początkowej naliczania odsetek za opóźnienie, konieczne jest wezwanie dłużnika do zapłaty i od daty takiego wezwania dopiero może być rozważane zagadnienie odsetek jako należności ubocznej w związku z opóźnieniem dłużnika w zwrocie świadczenia nienależnego.
Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej stwierdzić należało, że powodowie w wezwaniu do zapłaty z dnia 9 września 2025 roku wezwali stronę pozwaną do zapłaty na ich rzecz kwoty 103.859,48 zł w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 12 września 2025 roku – 7-dniowy termin upłynął zatem w dniu 19 września 2025 roku. Stąd, zasadne było zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie – zgodnie z żądaniem strony powodowej – od dnia następnego, tj. od dnia 20 września 2025 roku.
Sąd Okręgowy końcowo chciałby też zaznaczyć, iż odnosząc do przywoływanego przez stronę pozwaną art. 411 pkt 2 kc, wskazać należy, że – zdaniem Sądu – na gruncie sprawy niniejszej nie przekonuje teza, iż konsumenci spłacający kredyt udzielony im na podstawie umowy dotkniętej nieważnością, czynią zadość zasadom współżycia społecznego w rozumieniu art. 411 pkt 2 kc. Przepis ten jest w orzecznictwie interpretowany wąsko i stosowany w praktyce w odniesieniu do świadczeń quasi-alimentacyjnych, czy związanych ze stosunkiem pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 03 lutego 2011 r. w sprawie I CSK 286/10, M. Praw. 2011, nr 24, s. 134). Jak podnosi się w orzecznictwie, dyspozycja tego przepisu aktualizuje się, gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był wprawdzie prawnie zobowiązany, ale spoczywał na nim moralny obowiązek wspierania wzbogaconego – np. w przypadku przekazania nienależnych alimentów na rzecz bliskich. W takiej sytuacji żądaniu zwrotu sprzeciwia się poczucie sprawiedliwości (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2015 r. w sprawie II CSK 413/14 oraz z dnia 09 kwietnia 2019 r. w sprawie V CSK 20/18). Występowanie tych okoliczności należy badać wedle indywidualnego stanu danej sprawy, zaś w niniejszym postępowaniu nie wykazano, że moralnie naganne było żądanie strony powodowej o zwrot tego, co dała w ramach nienależnego świadczenia.
Odnosząc się natomiast do przywoływanego przez stronę pozwaną art. 411 pkt 4 kc, zgodnie z którym nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli świadczenie zostało spełnione, zanim wierzytelność stała się wymagalna, wskazać należy, że przepis art. 411 pkt 4 kc normuje przypadki, gdy zobowiązanie istnieje i dochodzi do przedwczesnego świadczenia z tego zobowiązania, a zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że spełniane świadczenie jest nienależne. Oznacza to, iż podstawa prawna świadczenia w chwili jego spełnienia nie budzi wątpliwości i następnie nie ulega zmianie. Regulacja ta zatem nie odnosi się do roszczeń kondykcyjnych, gdy podstawa spełnienia świadczenia nie istniała i nie może znaleźć zastosowania w sprawie o zapłatę w związku z nieważnością kredytu walutowego. (wyrok Sądu Najwyższego Izby Cywilnej z dnia 31 marca 2023 roku, II CSKP (...)/22, N. nr (...), postanowienie Sądu Najwyższego Izby Cywilnej z dnia 1 kwietnia 2025 roku, I CSK 756/24, N. nr (...))
O kosztach procesu rozstrzygnięto na podstawie art. 98 kpc zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, przy uwzględnieniu treści § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 118). Jako że żądania strony powodowej zostały uwzględnione w przeważającej części, a to w zakresie powództwa ewentualnego, zasadnym – zdaniem Sądu – stało się obciążenie strony pozwanej całością kosztów procesu, na które złożyły się: opłata sądowa od pozwu (1.000,00 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (po uwzględnieniu nakładu pracy) (10.800,00 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17,00 zł), co dało łącznie kwotę 11.817,00 zł. (punkt V wyroku)
sędzia Zuzanna Rycharska