Sygn. akt I C 563/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 29 maja 2026 roku
Sąd Okręgowy w W. I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Jakub Wojdyna
po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 roku w W.
na rozprawie
sprawy z powództwa M. T. i U. T. (2)
przeciwko (...) S.A. w W.
o ustalenie
I.
oddala powództwo;
II.
zasądza od powodów M. T. i U. T. (1) na rzecz pozwanego (...) S.A. kwotę 13 517 (trzynaście tysięcy pięćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 13 500 (trzynaście tysięcy pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Sygn. akt I C 563/23
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 9 marca 2023 roku (data stempla pocztowego – k. 53) wniesionym przeciwko pozwanemu (...) S.A. w W. powodowie U. T. (1) i M. T. wnieśli o:
1.
ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy kredytu hipotecznego nr (...), zawartej w dniu 19 sierpnia 2009 r. pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (w dacie zawarcia w K.) a powodami U. T. (1) i M. T., dokonanego przez (...) S.A. z siedzibą w W. w dniu 17 listopada 2022 roku;
2.
ustalenie, że treść § 13 Umowy kredytu hipotecznego nr (...), „zawartej w dniu 19 sierpnia 2009 r. w K., pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (w dacie zawarcia w K.), obecnie (...) S.A. w W., zmienionej aneksem nr (...) z dnia 7 września 2011 r. stanowi niedozwolone postanowienia umowne,”
3.
ustalenie, że wynagrodzenie odsetkowe (...) S.A. w W. „z tytułu Umowy kredytu hipotecznego (...) dniu 19 sierpnia 2009 r. w K., pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (w dacie zawarcia w K.), obecnie (...) S.A. w W., zmienionej aneksem nr (...) z dnia 7 września 2011 r. stanowić będzie wyłącznie stała marża w wysokości 7,19%, o której mowa w § 1 ust. 3 Umowy, ze skutkiem od chwili zawarcia Umowy kredytu hipotecznego nr (...)”.
Jednocześnie powodowie wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych (pozew – kk. 3-3v.).
W odpowiedzi na pozew z dnia 6 czerwca 2023 roku (k. 63; data stempla pocztowego – k. 219) pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu (odpowiedź na pozew – kk. 63-76).
Postanowieniem z dnia 24 września 2024 roku tut. Sąd na podstawie art. 177 §1 pkt 3
1 k.p.c. zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej postępowania zainicjowanego pytaniem prejudycjalnym, zawartym w postanowieniu Sądu Okręgowego w Częstochowie wydanym w dniu 31 maja 2024 roku w sprawie I C 1226/23 (postanowienie – k. 268).
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2026 roku Sąd podjął zawieszone postępowanie w sprawie (postanowienie – k. 349).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Na skutek wniosku złożonego w dniu 7 lipca 2009 roku (wniosek – kk. 97-109), w dniu 19 sierpnia 2009 roku została zawarta umowa kredytu hipotecznego nr (...) pomiędzy (...) Bank S.A. z siedzibą w W. (w dacie zawarcia umowy: z siedzibą w K.), a małżonkami M. T. i U. T. (1).
Na podstawie umowy Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 210 930,43 zł (§1 ust. 1 umowy). Spłata następować miała w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§1 ust. 2).
§1 ust. 3 umowy – Oprocentowanie kredytu jest zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosi 11,50% w skali roku, na które składa się suma obowiązującej stawki DBPLN i marży Banku, która wynosi 7,19%. Kredytobiorca oświadcza, iż jest świadomy ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.
Zgodnie z §2 ust. 1 lit. a umowy, kredyt był przeznaczony w kwocie 183 000 zł „na dowolny cel konsumpcyjny Kredytobiorcy na r-ek Kredytobiorcy”.
§13 umowy określał oprocentowanie kredytu – sposób obliczania indeksu DBPLN i zmiany oprocentowania.
§13 ust 1 – Oprocentowanie kredytu jest zmienne i ulega zmianie w pierwszym dniu najbliższego miesiąca następującego po ostatniej zmianie indeksu DBPLN.
§13 ust. 2 – Indeks DBPLN dla każdego miesiąca oblicza się jako średnią arytmetyczną stawek WIBOR 3m, obowiązujących w dniach roboczych w okresie liczonym od 26 dnia miesiąca, poprzedzającego miesiąc ostatni do 25 dnia miesiąca poprzedzającego zmianę. W przypadku, gdy 26 dzień miesiąca jest dniem wolnym od pracy, średnia stawek WIBOR 3m obliczana jest od najbliższego dnia roboczego następującego po tym dniu. W przypadku, gdy 25 dzień miesiąca jest dniem wolnym od pracy, średnia stawek WIBOR 3m obliczana jest do najbliższego dnia roboczego, poprzedzającego ten dzień. Indeks DBPLN obliczany jest do dwóch miejsc po przecinku.
§13 ust. 4 – W przypadku likwidacji stawki WIBOR, Bank w terminie 14-stu dni od daty jej likwidacji określi nowy czynnik, na podstawie którego określane będzie oprocentowanie kredytu, nie spowoduje to jednak zwiększenia marży ryzyka Banku. Nowy wskaźnik obowiązywać będzie od 1-go dnia kwartału następującego po kwartale, w którym stawka WIBOR ulegnie likwidacji (umowa kredytu – kk. 22-32).
Integralną część umowy kredytu stanowił Regulamin kredytu hipotecznego (dalej: Regulamin – kk. 37-38v.). Zgodnie z §11 ust. 4 Regulaminu: „W przypadku likwidacji stawki WIBOR, LIBOR lub EURIBOR, Bank w terminie 14-stu dni od daty jej likwidacji określi nowy czynnik, na podstawie którego określane będzie oprocentowanie kredytu, nie spowoduje to jednak zwiększenia marży ryzyka Banku. Nowy wskaźnik obowiązywać będzie od 1-go dnia kwartału następującego po kwartale, w którym stawka WIBOR lub LIBOR lub EURIBOR ulegnie likwidacji” (Regulamin – k. 37v.).
Zgodnie z definicjami określonymi w umowie kredytu (§6 pkt 12 – k. 24) oraz regulaminie (§2 – k. 37), jest to oprocentowanie, na jakie banki skłonne są udzielić pożyczek innym bankom na rynku międzybankowym w W. na okres trzech miesięcy (dane publikuje m.in. dziennik Rzeczpospolita).
Małżonkowie M. i U. T. (1) od 1 czerwca 1992 roku prowadzili działalność gospodarczą w zakresie reklamy, szkoleń, organizacji wydarzeń, pod firmą (...) Sp. z o.o. z siedzibą w H. (oświadczenie z 30.06.2009 – k. 111).
Kwota kredytu została wypłacona w całości na skutek złożenia przez kredytobiorców wniosku o wypłatę kredytu, a następnie dyspozycji uruchomienia kredytu przez bank (wniosek – kk. 132-133; dyspozycja uruchomienia kredytu – k. 131).
W dniu 7 września 2011 roku został zawarty Aneks nr (...) do ww. umowy, na podstawie którego nastąpiło odroczenie spłaty części rat kredytu oraz wydłużenie okresu spłaty kredytu do 31 grudnia 2044 roku. W §2 ust. 1 aneksu utrzymano oprocentowanie jako zmienne, z marżą Banku 7,19%. W §2 ust. 2 zawarto zapis następującej treści: „Kredytobiorca oświadcza, że jest świadomy ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko. Zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wartość ekspozycji kredytowej oraz na wysokość rat kapitałowo-odsetkowych lub odsetkowych. Sposób ustalenia oprocentowania określa Umowa.” (aneks nr (...) – kk. 33-36).
W 2016 roku zapadła decyzja o przekazaniu administracji wskaźnika WIBOR przez ACI innemu podmiotowi. Proces ten został zakończony w 2017 roku, a nowym administratorem WIBOR został (...) S.A. W dniu 22 marca 2019 roku na Rozporządzenie w Sprawie Wykazu Kluczowych Wskaźników – Komisja Europejska wpisała WIBOR na wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych, potwierdzając istotność tego wskaźnika kluczowego. W dniu 16 grudnia 2020 roku Komisja Nadzoru Finansowego wydała zezwolenie na prowadzenie przez (...) SA działalności jako administratora wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym kluczowych wskaźników referencyjnych. Na podstawie tego zezwolenia (...) opracowała wskaźnik referencyjny WIBOR, określany też jako WIBOR® (fakty notoryjne, ponadto regulamin ACI – kk. 211-213; informacja KNF z 17.12.2020 o wydaniu zezwolenia – k. 218). Następnie przedmiotowa umowa kredytu była w dalszym ciągu wykonywana, a zmienne oprocentowanie kredytu zostało naliczane zgodnie ze wskaźnikiem WIBOR 3M obliczanym na nowych zasadach, a o wysokościach poszczególnych rat i oprocentowania kredytu kredytobiorcy byli informowani, bowiem otrzymywali harmonogramy spłaty – m.in. w dniu 11 kwietnia 2022 roku (...) Bank S.A. poinformował M. i U. T. (1) o zmianie wysokości indeksu będącego zmienną częścią oprocentowania i jednocześnie zmianie wysokości oprocentowania kredytu hipotecznego, przesyłając aktualny harmonogram (bezsporne, ponadto zestawienie rat i odsetek – kk. 138-148 harmonogram spłat – k. 149; pismo z 11.04.2022 – k. 150; harmonogram – k. 151; historia spłat kredytu – kk. 152-193).
W dniu 30 września 2022 r. Bankowy Fundusz Gwarancyjny ((...)) rozpoczął przymusową restrukturyzację (...) Bank S.A., którego działalność została przeniesiona do Banku (...) S.A., przemianowanego następnie na (...). Na podstawie decyzji o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji wydanej przez (...) w dniu 29 września 2022 r., kredyty denominowane w złotym przeniesione zostały do Banku (...) S.A. W dniu 13 października 2022 r. zmianie uległa firma z „Bank (...)” na (...). (KRS – kk. 18-21; oświadczenie (...) o wypowiedzeniu umowy – kk. k. 39).
Pismami z dnia 7 października 2022 roku Bank (...) S.A. w W. wezwał M. T. i U. T. (1) do zapłaty, pod rygorem wypowiedzenia umowy, w terminie 14 dni roboczych od dnia doręczenia wezwania, całości zaległości obejmującej kwoty:
410,04 zł tytułem należności kapitałowej;
8 270,35 zł tytułem odsetek umownych;
4,20 zł tytułem odsetek podwyższonych za opóźnienie w spłacie należności kapitałowej;
4,20 zł tytułem pozostałych kosztów i opłat.
Jako załącznik do niniejszego wezwania dołączono formularz wniosku o restrukturyzację zadłużenia z zestawieniem dokumentów do oceny sytuacji gospodarczej i finansowej kredytobiorcy (wezwania do zapłaty wraz z załącznikiem – kk. 83-85 kk. 89-91v.). Wezwania zostały doręczone w dniu 8 listopada 2022 roku (wydruki ze strony Poczty Polskiej – k. 87, k. 93).
Pismem z dnia 17 listopada 2022 roku (...) S.A. złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy z uwagi na stwierdzoną zaległość w spłacie kapitału w wysokości 624,55 zł, odsetek w wysokości 10 408,20 zł i odsetek podwyższonych w wysokości 10,13 zł. Wypowiedzenie zostało wysłane na adres korespondencyjny kredytobiorców wskazany w umowie, bowiem kredytobiorcy nie zmieniali tego adresu. M. T. i U. T. (1) nie składali reklamacji do Poczty Polskiej w związku z ew. niedoręczeniem im wypowiedzenia umowy, w związku z czym próba doręczenia była skuteczna (oświadczenie o wypowiedzeniu umowy – k. 39, zeznanie powoda U. T. (1) – protokół k. 359; ponadto fakty przyznane i niezaprzeczone).
Przedmiotowa umowa została zaproponowana kredytobiorcom na wzorcu umowy przygotowanym przez Bank, a jej warunki nie były negocjowane. U. T. (1) posiadał doświadczenie w prowadzeniu działalności gospodarczej jako prezes różnych spółek, był także nauczycielem akademickim (z wykształcenia jest doktorem nauk technicznych). Kredyt został przeznaczony na spłatę innych zobowiązań: z tytułu wcześniej zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz kart kredytowych. Małżonkowie M. i U. T. (1) mieli problemy ze spłacaniem zadłużeń, w tym rat z tytułu przedmiotowej umowy kredytu, m.in. z uwagi na fakt, że obydwoje stracili pracę na uczelni. Doszło nawet do postępowania egzekucyjnego i do licytacji nieruchomości (zeznania powoda U. T. (1) – protokół kk. 359-360v.; zeznania powódki M. T. – protokół kk. 360v.-361).
Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci przede wszystkim powołanych dowodów z dokumentów (kopii). Dokumenty te nie budziły wątpliwości Sądu co do swej wiarygodności oraz autentyczności.
Sąd dał wiarę twierdzeniom strony pozwanej i uznał za udowodnione, że pozwany Bank skutecznie wypowiedział umowę kredytu. Egzemplarz oświadczenia z dnia 17 listopada 2022 roku o wypowiedzeniu umowy został przedłożony przez stronę powodową do akt sprawy jako załącznik do pozwu, ponadto powodowie nie zaprzeczyli, że nie zmienili adresu korespondencyjnego wskazanego w umowie, a na taki adres zostały im wcześniej skutecznie doręczone wezwania do zapłaty z dnia 7 października 2022. Powodowie zgodnie też przyznali, że nie składali reklamacji w związku z rzekomym niedoręczeniem im korespondencji, w związku z czym Sąd nie dał wiary powodom, jakoby były jakiekolwiek problemy z doręczeniem im pisma po stronie Poczty Polskiej. Powodowie przyznali jednocześnie, że mieli problem ze spłacaniem kredytu, co było podstawą do wezwania do zapłaty zadłużenia, a następnie wypowiedzenia (jako że powodowie w żaden sposób nie udowodnili, by złożyli wniosek o restrukturyzację kredytu bądź spłacili zadłużenie), w związku z czym w oparciu o przedłożone dowody, a także domniemanie wynikające z art. 231 k.p.c. oraz reguły oceny dowodów wynikające z art. 229 i 230 k.p.c. Sąd uznał za udowodnione, iż wezwania do zapłaty, a następnie wypowiedzenie umowy kredytu, zostało powodom skutecznie doręczone.
W pozostałym zakresie, o ile dotyczyły okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie, Sąd dał wiarę zeznaniom strony powodowej.
Sąd pominął dowód zawnioskowany przez pozwanego w postaci zobowiązania powodów do przedłożenia historii rachunku bankowego, na który została wypłacona kwota 183 000 zł z tytułu kredytu. Dowód ten miał doprowadzić do udowodnienia, że środki z tytułu kredytu zostały przekazane na cele związane z prowadzoną przez powoda działalnością gospodarczą, co w konsekwencji miało doprowadzić do wniosku, że powodom nie przysługuje status konsumentów przy zawarciu umowy kredytu.
Okoliczność, czy powodowie są konsumentami w rozumieniu art. 22
1 k.c., ostatecznie była indyferentna dla przedmiotowej sprawy. Głównym elementem argumentacji strony powodowej była abuzywność §13 pkt 4 umowy kredytu i §11 ust. 4 Regulaminu, a jak wiadomo, przepis art. 385
1 k.c. odnoszący się do klauzul abuzywnych znajduje zastosowanie do umów zawieranych z konsumentem. Nawet gdyby jednak uznać, że powodowie konsumentami nie są, to ww. zapisy umowne powinny być uznane za nieważne po myśli art. 58 k.c., gdyż oddają jednej stronie (Bankowi) czynności prawnej uprawnienie do wiążącego ukształtowania stosunku prawnego w postaci ustalenia sposobu obliczania zmiennego oprocentowania kredytu bez zgody drugiej strony (kredytobiorców) i bez możliwości zweryfikowania przez drugą stronę, czy ustalenie tego oprocentowania było zgodne z prawem, zasadami gospodarki rynkowej, obowiązującymi powszechnie wskaźnikami itd. Kwestionowane zapisy umowne stanowią, że w przypadku likwidacji stawki WIBOR, Bank może zupełnie dowolnie, bez jakiejkolwiek zewnętrznej kontroli, określić nowy „czynnik” (nie wskaźnik ani stopę procentową), na podstawie którego określane będzie oprocentowanie kredytu. Słusznie podnosiła strona powodowa – nawiązując do dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego w zakresie kredytów indeksowanych do waluty CHF, że wymóg pouczenia kredytobiorcy o sposobie naliczania oprocentowania jest bardziej rygorystyczny w stosunku do zasad ogólnych i wymaga dołożenia szczególnej staranności. W tym przypadku Bank nie dochował tej staranności, nadając sobie w ramach wzorca umowy uprawnienie jednostronnego kształtowania oprocentowania, bez przedstawienia kredytobiorcom kryteriów, jakimi się kieruje. W przypadku uznania, że powodowie zawarli umowę jako konsumenci, §13 pkt 4 umowy kredytu i §11 ust. 4 Regulaminu nie wiążą konsumentów w myśl art. 385
1 k.c., natomiast przy założeniu – jak to wywodziła strona pozwana – że powodowie przeznaczyli kwotę kredytu na cele związane z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą (a taką prowadzili zgodnie z podpisanym w 2009 roku oświadczeniem), tak skonstruowane zapisy umowne naruszają zasadę swobody umów wynikającą z art. 353
1 k.c., są sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego i muszą zostać uznane za nieważne po myśli art. 58§1 i §3 k.c. W konsekwencji nawet gdyby Sąd skłonił się do uznania powództwa za zasadne, to kwestia statusu konsumentów w odniesieniu do powodów nie jest okolicznością mającą dla sprawy kluczowe znaczenie. Natomiast w przypadku oddalenia powództwa z innych przyczyn jest to to tym bardziej bez znaczenia, skoro był to dowód wnioskowany przez stronę pozwaną.
Zeznania świadka G. G. okazały się nieistotne z punktu widzenia art. 227 k.p.c., w związku z czym Sąd ostatecznie nie wziął ich pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego. Sąd pominął też pozostałe niewymienione wyżej dowody z dokumentów, uznając je za nieprzydatne w świetle końcowego rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo podlegało oddaleniu w całości.
Przed przystąpieniem do rozważań prawnych należy zastrzec, że w uzasadnieniu wyroku powinnością Sądu jest wyjaśnienie toku rozumowania, który doprowadził do wydania orzeczenia określonej treści, nie zaś szczegółowe odnoszenie się do wszystkich argumentów podnoszonych przez strony w toku postępowania. W charakterze punktu wyjścia należy jednak przywołać zasadnicze stanowiska stron.
W uzasadnieniu żądania określonego w pkt 1 petitum pozwu powodowie podnosili, że pozwany nie dochował względem nich wymogów statuowanych przez art. 75c Prawa bankowego. Przede wszystkim jednak – w uzasadnieniu pkt 2 petitum pozwu – zarzucili, że zapisy §13 ust. 4 umowy i §11 ust. 4 Regulaminu są niedozwolonymi klauzulami umownymi, ponieważ umożliwiają dowolne jednostronne ustalenie zmiennego składnika oprocentowania przez Bank, a więc wysokość zobowiązania. Formułując treść ww. zapisów umownych Bank nie wypełnił obowiązków informacyjnych w postaci wskazania, jak zmiana metody opracowywania wskaźnika referencyjnego wpłynie na zobowiązanie konsumenta. Strona powodowa podnosiła, że dotychczasowy WIBOR obrazował tylko deklaracje banków, po jakiej cenie skłonne byłyby sobie pożyczać złotówki i nie spełniał wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie indeksów stosowanych jako wskaźniki referencyjne w instrumentach finansowych i umowach finansowych lub do pomiaru wyników funduszy inwestycyjnych i zmieniające dyrektywy 2008/48/WE i 2014/17/UE oraz rozporządzenie (UE) nr 596/2014 (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 171, str. 1 z późn. zm., dalej: Rozporządzenie BMR). Aktualny wskaźnik referencyjny WIBOR jest administrowany przez (...) S.A. i zasadniczo różnił się od dotychczasowego WIBOR, bo został stworzony z myślą o spełnianiu rozbudowanych wymogów BMR. Strona powodowa wywodziła, że nowy kluczowy wskaźnik referencyjny „niefortunnie” nazwano tak jak dotychczasowy zastępowany wskaźnik, tj. zachowano nazwę „WIBOR”, tymczasem nowy WIBOR® jest obliczany inaczej niż dotychczas, z wykorzystaniem kaskady danych. Rozwiązanie to działa następująco: najpierw banki uczestniczące w panelu WIBOR® (Bank (...), (...), (...), Bank (...), Bank (...), (...) Bank (...), (...)Bank, (...) Bank (...), (...) i (...)) sprawdzają oprocentowanie, po jakim dokonywały między sobą operacji depozytowych (w większości przypadków są to transakcje O/N) – to jest pierwszy element kaskady. Jeżeli nie ma danych pochodzących z rynku międzybankowego, to wówczas można uwzględnić transakcje, jakie bank przeprowadził z innymi dużymi podmiotami finansowymi, które nie były traktowane jako uczestnicy panelu – to jest drugi element kaskady. Jeżeli bank nie ma danych z pierwszego elementu kaskady, korzysta z tych, które znajdują się w elemencie drugim. Jeśli nie ma także danych z drugiego elementu, to wówczas może skorzystać z tzw. oceny eksperckiej. Bank przygotowuje odpowiedni algorytm statystyczny i ekonometryczny i na podstawie zbioru danych opisujących realia rynku finansowego przygotowuje szacunek ekspercki. Na jego podstawie otrzymuje liczbę, kwotowanie wiążące, która jest przekazywana do administratora WIBOR® ((...) SA).
Powodowie podnosili również, że Bank nie dochował obowiązków informacyjnych nie informując ich o zaprzestaniu stosowania dotychczasowego wskaźnika (jego istotnej zmianie), nie przedstawił wskaźnika alternatywnego oraz nie poinformował o wynikających z tego zmianach oprocentowania i spłaty kredytu przez klienta, czym naruszył art. 28 ust. 2 Rozporządzenia BMR. Z powodu niepoinformowania powodów przez Bank o momencie zajścia likwidacji/istotnej zmiany wskaźnika WIBOR, strona powodowa przyjęła jako datę ustania naliczania oprocentowania zmiennoodsetkowego 1 stycznia 2021 roku z uwagi na to, że od 16 grudnia 2020 roku KNF wydała zezwolenie na prowadzenie przez (...) S.A. działalności jako administratora wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym kluczowych wskaźników referencyjnych.
W ich ocenie Bank nie zachował też rygorów informowania klienta o ryzyku stopy procentowej. Ryzyko stopy procentowej to bowiem ryzyko, że w okresie spłaty kredytu:
zmieni się wysokość wskaźnika referencyjnego (np. wzrośnie wartość WIBOR),
zakończy się publikacja tego wskaźnika lub nastąpi istotna zmiana sposobu jego wyznaczania, co może spowodować zmianę części odsetkowej raty kredytu.
W treści pozwu wskazywano, że przy okazji tzw. „afery LIBOR” oskarżono 21 osób i nałożono na banki kary w łącznej kwocie ok. 9 mld dolarów. Afera polegała na tym, że traderzy pracujący dla światowych banków, działając w porozumieniu, manipulowali wysokością LIBOR w celu ułatwienia zadania spekulantom zatrudnionym w (...), (...) Banku czy (...). LIBOR był ustawiany specjalnie pod przeprowadzane przez nich transakcje. Po roku 2009 wskutek wielkiego kryzysu finansowego transakcje depozytowe na rynku międzybankowym zniknęły. Nie było skąd wziąć danych do opracowania LIBOR, mimo to banki dosyłały dane wejściowe. Okazało się, że banki po prostu się umawiały, a zgodności poziomu nie udało się dociec, bo nie było rzeczywistych transakcji. Występuje tu podobieństwo do WIBOR, który również miał status stopy bardziej teoretycznej niż rynkowej. Teoretycznie transakcyjność WIBOR była zagwarantowana. Każdy z banków, który kwotował WIBOR, miał obowiązek zawrzeć transakcje po zgłoszonej przez siebie cenie w ciągu 15 minut od fixingu, przy czym obowiązują tu limity kwotowe (od 5 mln zł do 60 mln w zależności od okresu transakcji). W praktyce jednak transakcje powyżej tygodniowego WIBOR od czasu kryzysu finansowego w 2008 roku zdarzają się rzadko, gdyż nie są zabezpieczone. Bank pożyczając pieniądze drugiemu bankowi wystawia się na ryzyko kredytowe tak samo jakby objął jego niezabezpieczone obligacje. Jako że wskaźnik WIBOR nie spełniał wymogów rozporządzenia BMR, KNF zatwierdziła nowy (zmodyfikowany) wskaźnik, by uczynić go zgodnym z BMR i w dniu 16 grudnia 2020 roku wydała zezwolenie na prowadzenie przez (...) S.A. działalności jako administratora wskaźników referencyjnych stóp procentowych, w tym kluczowych wskaźników referencyjnych.
W ocenie powodów WIBOR nie spełnia warunku reprezentatywności i adekwatności z uwagi na brak transakcji pożyczkowych międzybankowych. WIBOR® nie oddaje średniego kosztu pozyskiwania depozytów przez banki, lecz jest wyższy niż stopa lombardowa NBP, która powinna stanowić najwyższą stopę na rynku, jako że po tej stopie bank komercyjny uzyskuje refinansowanie z banku centralnego (NBP), kiedy nie jest w stanie uzyskać płynności znikąd indziej. Nade wszystko strona powodowa konstatuje, że WIBOR® jest liczony w sposób skomplikowany i niezrozumiały dla przeciętnego kredytobiorcy, a w Polsce istnieją bardziej korzystne dla konsumentów wskaźniki, np. Wskaźnik Kosztu Finansowania (WKF), na którego opracowanie i stosowanie jako administratora tego wskaźnika zgodę KNF otrzymał Instytut Rynku Finansowego (IRF).
W konsekwencji powyższej argumentacji, uzasadniając pkt 3 petitum pozwu, po wyeliminowaniu z umowy klauzuli awaryjnej pozostała część umowy w ocenie powodów powinna pozostać w mocy jako ważna umowa kredytu, udzielonego w złotych polskich oprocentowanego wg stałej marży banku 7,19% (zgodnie z §1 ust. 3 umowy), bez komponentu zmiennoodsetkowego – ze skutkiem ex tunc od chwili rozpoczęcia obowiązywania w Banku stawki WIBOR® w miejsce WIBOR.
Pozwany natomiast wnosił o oddalenie powództwa, podnosząc, że:
umowa została wypowiedziana skutecznie,
kwestionowane postanowienia umowne nie są abuzywne,
bank spełnił wobec powodów obowiązki informacyjne
powodowie nie mają statusu konsumentów,
wskaźnik WIBOR jest reprezentatywny, silnie osadzony i ugruntowany w realiach gospodarki polskiej i regionalnej, zachował ciągłość ekonomiczną względem swojej postaci sprzed wdrożenia dostosowania, a zarzuty dotyczące nieweryfikowalności i podatności na manipulacje nie znajdują potwierdzenia w empirycznych badaniach.
W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wywodził, że sposób określenia zmiennego oprocentowania w umowie kredytu jest jedynym obecnie dopuszczonym sposobem określenia zmiennego oprocentowania przez ustawę, a ustawowa regulacja nie może podlegać ocenie z punktu widzenia abuzywności. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 1 Rozporządzenia BMR, w brzmieniu obowiązującym na dzień wniesienia pozwu, podmiot nadzorowany może stosować w Unii wskaźnik referencyjny lub zestaw wskaźników referencyjnych, jeżeli wskaźnik referencyjny opracowuje administrator mający siedzibę lub miejsce zamieszkania w Unii i wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 36, lub wskaźnik referencyjny, który wpisano do rejestru, o którym mowa w art. 36. Zgodnie zaś z art. 51 ust. 3 Rozporządzenia BMR, podmiot opracowujący indeks może nadal opracowywać istniejący wskaźnik referencyjny, który mogą stosować podmioty nadzorowane, do dnia 1 stycznia 2020 r., lub, jeżeli podmiot opracowujący indeks złoży wniosek o udzielenie zezwolenia lub rejestrację zgodnie z ust. 1 - do czasu odmowy udzielenia zezwolenia lub dokonania rejestracji, o ile taka nastąpi. Jak podnosił pozwany:
w dacie wejścia w życie Rozporządzenia BMR podmiotem opracowującym WIBOR był (...), który opracowywał już WIBOR;
(...) S.A. złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na opracowywanie wskaźników referencyjnych stopy procentowej w dniu 6 grudnia 2019 roku (a więc przed terminem 1 stycznia 2020 roku), które zakończyło się wydaniem pozytywnej decyzji 16 grudnia 2020 roku;
(...) S.A. wpisany jest do europejskiego rejestru administratorów (właściwego dla całej UE), który prowadzi ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), tj. do rejestru, o którym mowa w art. 36 Rozporządzenia BMR.
Pozwany zarzucił też, że powodowie w sposób nieuzasadniony stosują argumentację w oparciu o orzecznictwo TSUE nawiązującą do kredytów denominowanych i indeksowanych kursem waluty obcej (CHF), wskazując na następujące różnice:
ryzyko stopy procentowej jest w Polsce od 2006 roku ustawowo ograniczone do wysokości odsetek maksymalnych, podczas gdy w orzecznictwie TSUE zwraca się uwagę na to, czy konsument otrzymał informację o nieograniczonym ryzyku walutowym,
zmiany stóp procentowych są odpowiedzią na decyzja podejmowane w ramach polityki monetarnej przez odpowiednie organy państwa (RPP I NBP),
stopy procentowe cechuje duża zmienność w stosunku do zmienności kursów walut, zmiany te są mniej gwałtowne i nagłe,
ryzyko zmiennej stopy procentowej jest łatwiejsze w zrozumieniu również dla osób bez podstawowej wiedzy z zakresu ekonomii, a świadomość tego ryzyka jest w społeczeństwie powszechna.
Pozwany podnosił też, że definicja wskaźnika WIBOR została zawarta w pkt 8 Rozporządzenia BMR, które jest częścią polskiego porządku prawnego oraz że WIBOR nie jest kosztem finansowania, ale stopą hipotetycznej pożyczki na rynku międzybankowym. W ocenie pozwanego powodowie nie wykazali ponadto, że są konsumentami, tj. zgodnie z art. 2 pkt 1 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE z dnia 25 października 2011 r. w sprawie praw konsumentów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 304, str. 64 z późn. zm.), osobami fizycznymi działającymi w celach niezwiązanych z ich działalnością handlową, gospodarczą, rzemieślniczą lub wykonywaniem wolnego zawodu.
W pierwszej kolejności należy w całości odeprzeć argumenty powodów uzasadniające żądanie z pkt 1 petitum pozwu.
Zgodnie z art. 75c ust. 1 Prawa bankowego, jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W wezwaniu, o którym mowa w ust. 1, bank informuje kredytobiorcę o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzację zadłużenia (ust 2). Bank powinien, na wniosek kredytobiorcy, umożliwić restrukturyzację zadłużenia poprzez zmianę określonych w umowie warunków lub terminów spłaty kredytu, jeżeli jest uzasadniona dokonaną przez bank oceną sytuacji finansowej i gospodarczej kredytobiorcy (ust. 3). Restrukturyzacja, o której mowa w ust. 1, dokonywana jest na warunkach uzgodnionych przez bank i kredytobiorcę (ust. 4). Bank, w przypadku odrzucenia wniosku kredytobiorcy o restrukturyzację zadłużenia, przekazuje kredytobiorcy, bez zbędnej zwłoki, szczegółowe wyjaśnienia, w formie pisemnej, dotyczące przyczyny odrzucenia wniosku o restrukturyzację (ust. 5). Przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do umów pożyczek pieniężnych (ust. 6).
Pismami z dnia 7 października 2022 roku Bank (...) S.A. w W. (poprzednik prawny pozwanego) skutecznie wezwał powodów do zapłaty zaległości kredytowych w terminie 14 dni roboczych od dnia doręczenia wezwania pod rygorem wypowiedzenia umowy. Jako załącznik do niniejszego wezwania dołączono formularz wniosku o restrukturyzację zadłużenia z zestawieniem dokumentów do oceny sytuacji gospodarczej i finansowej kredytobiorcy. Tym samym zostały spełnione przesłanki określone w art. 75c ust. 1 i 2 Prawa bankowego. Powodowie nie złożyli wniosku o restrukturyzację zadłużenia ani nie spłacili zadłużenia, w związku z czym pozwany był uprawniony do skierowania do nich oświadczenia o wypowiedzeniu kredytu, co też skutecznie uczynił. Powodowie nie sprostali ciężarowi dowodu wynikającemu z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. w zakresie tego, by pozwany w jakikolwiek sposób uchybił wymogom przewidzianym w art. 75c Prawa bankowego, w związku z czym powództwo w zakresie żądania ustalenia jak w pkt 1 petitum pozwu z oczywistych względów podlega oddaleniu.
Pomimo że Sąd zgadza się ze stroną powodową, iż §13 pkt 4 umowy kredytu i §11 ust. 4 Regulaminu stanowią klauzule abuzywne w rozumieniu art. 385
1 k.c., a w wypadku niespełnienia przez powodów przesłanki wynikającej z art. 22
1 k.c. są to zapisy umowne naruszające zasadę swobody umów wynikającą z art. 353
1 k.c., sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego i podlegają uznaniu za nieważne po myśli art. 58§1 i §3 k.c., to powództwo w zakresie określonym w pkt 2 – a w konsekwencji też pkt 3 – petitum pozwu również nie może podlegać uwzględnieniu, albowiem ww. zapisy umowne w gruncie rzeczy są zapisami „martwymi”. Nie doszło bowiem do sytuacji, która ostatecznie zmuszałaby Bank do zastosowania §13 ust. 4 umowy i sam Bank wyszedł z tego punktu widzenia. Rzeczywiście, na skutek decyzji KNF z dnia 17 grudnia 2020 roku wskaźnik WIBOR opracowywany przez nowego administratora uzyskał nową metodologię obliczania (wprowadzono mechanizm kaskadowy), jednak kiedy to nastąpiło, to Bank nie wprowadził w jego miejsce żadnego nowego czynnika, a umowa była w dalszym ciągu wykonywana i oprocentowanie było naliczane wg tego wskaźnika (było to bezsporne między stronami). Istotnie, gdyby wskaźnik WIBOR został zlikwidowany, a Bank w jego miejsce wstawiłby inny, dowolny czynnik, od którego uzależnione byłoby oprocentowanie kredytu i umowa byłaby dalej wykonywana wg tego nowego czynnika, to rodziłoby to podstawy do zakwestionowania tak zastosowanego mechanizmu na podstawie art. 385
1 k.c. bądź art. 58 k.c., natomiast taka sytuacja nie zaistniała.
Należy w tym miejscu przyznać rację pozwanemu, iż wskaźnik WIBOR znajduje ugruntowane oparcie zarówno w prawie krajowym, jak i regulacjach UE. Załącznik do rozporządzenia wykonawczego 2016/1368 (Dz. U. UE. L. z 2016 r. Nr 217, str. 1 z późn. zm.), zmienionego rozporządzeniem 2019/482, zawiera wykaz kluczowych wskaźników referencyjnych, w tym m.in. pod numerem 5 wskaźnik referencyjny 'N. (...) (WIBOR)', którego administratorem jest (...) S.A., a lokalizacją Warszawa (Polska). (...) S.A. wpisany jest do europejskiego rejestru administratorów (właściwego dla całej UE), który prowadzi ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych), tj. do rejestru, o którym mowa w art. 36 Rozporządzenia BMR. Zastosowany w przedmiotowej umowie wskaźnik WIBOR 3M należy do rodziny wskaźników referencyjnych WIBOR, który jest wskaźnikiem referencyjnym stóp oprocentowania w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 22 rozporządzenia 2016/1011. Publikowany jest na stronie informacyjnej administratora – (...). Jest to wskaźnik referencyjny trzymiesięcznych depozytów w złotych polskich na polskim rynku międzybankowym, ustalany zgodnie z regułami dotyczącymi w szczególności wskaźnika referencyjnego WIBOR. Zgodnie z definicjami określonymi w przedmiotowej umowie kredytu oraz regulaminie, jest to oprocentowanie, na jakie banki skłonne są udzielić pożyczek innym bankom na rynku międzybankowym w W. na okres trzech miesięcy (dane publikuje m.in. dziennik Rzeczpospolita).
Prawo polskie wręcz wymaga stosowania wskaźnika referencyjnego WIBOR, jako że jest on kluczowym wskaźnikiem referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia 2016/1011. KNF udzielił administratorowi wskaźnika referencyjnego WIBOR zezwolenia, o którym mowa w art. 34 rozporządzenia 2016/1011, a tym samym potwierdził zgodność zasad konstytutywnych metody tego wskaźnika ze wszystkimi wymogami nałożonymi przez to rozporządzenie (zob. wyrok TS z 12.02.2026 r., C-471/24, J.J. PRZECIWKO (...) S.A., LEX nr 4022392). Jak podkreślił TSUE w przywołanym wyżej wyroku w sprawie C-471/24, rozporządzenie 2016/1011 zawiera zbiór przepisów, które szczegółowo regulują opracowywanie wskaźników referencyjnych, przekazywanie danych wejściowych służących określeniu tych wskaźników, w szczególności w odniesieniu do charakteru tych danych i ich wiarygodności, oraz stosowanie wspomnianych wskaźników. Ponadto z preambuły tego rozporządzenia i z szeregu jego przepisów wynika, że działanie prawodawcy Unii miało na celu zapewnienie równowagi między interesem ogólnym związanym z koniecznością dysponowania takimi wskazówkami, w szczególności w celu zawarcia umów o kredyt hipoteczny, a interesem konsumentów w uzyskaniu gwarancji co do integralności i przejrzystości tych wskaźników, ze szczególnym uwzględnieniem ryzyka konfliktu interesów i manipulacji, które mogą mieć wpływ na ich dostarczanie. W konsekwencji stosowanie w umowie o kredyt hipoteczny wskaźnika referencyjnego, który w chwili zawarcia tej umowy może być uznany za zgodny z wymogami ram ustanowionych w rozporządzeniu 2016/1011, w szczególności w odniesieniu do jego metodologii, w świetle kontroli przewidzianej w tym rozporządzeniu, nie może co do zasady samo w sobie powodować, ze szkodą dla konsumenta, znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron. W związku z tym w takich okolicznościach kredytodawca nie jest zobowiązany, poza spoczywającymi na nim na mocy dyrektywy 2014/17 obowiązkami informacyjnymi, do poinformowania kredytobiorcy o tym, że zgodnie z metodologią umownego wskaźnika referencyjnego ów wskaźnik może zostać określony na podstawie danych wejściowych odpowiadających nie rzeczywistym transakcjom, lecz ofertom cenowym przedstawionym na danym rynku, lub że kredytodawca ten jest jednym z banków przekazujących dane służące do ustalenia tego wskaźnika.
W świetle powyższego cała obszerna argumentacja strony powodowej, kwestionowanie wskaźnika WIBOR jako niereprezentatywnego, nieuczciwego i niezrozumiałego, nie może się ostać. Wskaźnik ten jest elementem prawa polskiego i europejskiego, może być i jest powszechnie stosowany przez banki. Na taką ocenę w żaden sposób nie wpływa zmiana metodologii jego obliczania i cała argumentacja mająca prowadzić do wniosku, że po zmianie z grudnia 2020 roku (która zresztą nie nastąpiła po raz pierwszy – w samej specyfice wskaźnika WIBOR zawiera się jego zmienność) jest to de facto zupełnie inny wskaźnik niż poprzednio i z tego powodu nie może być w umowie stosowany, nie znajduje uzasadnienia.
Mając na uwadze poczynione ustalenia, należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku.
O kosztach procesu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 98 §1, §1
1 i §3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. Na koszty procesu poniesione przez pozwanego, który wygrał sprawę w całości składały się: koszty zastępstwa procesowego w wysokości 10 800 zł (§2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych), 2 700 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym (25% stawki minimalnej, §10 ust. 2 pkt 1 ww. Rozporządzenia) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.