Art. 213. k.k. Wyłączenie bezprawności zniesławienia
§ 1. Nie ma przestępstwa określonego w art. 212 § 1, jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:
1) dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub
2) służący obronie społecznie uzasadnionego interesu. Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 213 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Wyrok XV C 1919/12
- Stan sprawy
- Sprawa cywilna o ochronę dóbr osobistych po publikacjach prasowych, w których pozwani sugerowali udział powoda w zorganizowaniu piramidy finansowej, związki z osobami ze świata przestępczego oraz określone powiązania biznesowe. Pozwani twierdzili, że działali rzetelnie i w interesie społecznym, opierając się m.in. na planie śledztwa. Z materiału wynikało jednak, że dokument ten zawierał jedynie ograniczoną wzmiankę o powodze i nie potwierdzał kluczowych tez artykułów. Wcześniej zapadł prawomocny wyrok karny skazujący pozwanych za pomówienie powoda tymi publikacjami.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd uwzględnił powództwo w istotnej części: nakazał publikację przeprosin, zakazał dalszego rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, zasądził zadośćuczynienie i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.
- Uzasadnienie
- Sąd wskazał, że przy art. 213 § 2 k.k. wyłączenie bezprawności zniesławienia wymaga prawdziwości zarzutu oraz dodatkowo związku z funkcją publiczną albo obroną społecznie uzasadnionego interesu. Nieprawdziwy zarzut nie korzysta z tego kontratypu. Prawomocne skazanie za zniesławienie wiązało sąd cywilny co do nieprawdziwości zarzutów i braku usprawiedliwionego błędu. Nawet przy dodatkowym badaniu staranności dziennikarskiej sąd uznał, że materiał źródłowy nie dawał podstaw do tak daleko idących twierdzeń, więc pozwani nie mogli skutecznie powołać się na wyłączenie bezprawności.
Wyrok IV Ka 473/17
- Stan sprawy
- Oskarżony został oskarżony prywatnie o pomówienie osoby pełniącej funkcję urzędniczą poprzez sformułowania zawarte w piśmie o rezygnacji z funkcji sołtysa oraz odczytane na zebraniu wiejskim. W piśmie wskazywał na konflikt, utrudnianie wykonywania funkcji oraz negatywną ocenę postawy oskarżycielki. Odczytanie pisma nastąpiło przy wyjaśnianiu przyczyn rezygnacji przed mieszkańcami.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok uniewinniający.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że nie wykazano zamiaru pomówienia w rozumieniu art. 212 k.k. Oskarżony korzystał z prawa do wyjaśnienia przyczyn rezygnacji i do krytyki działań osoby pełniącej funkcję publiczną, działając w obronie własnych praw i w sprawie dotyczącej funkcjonowania sołectwa. W uzasadnieniu odwołano się do dopuszczalności uzasadnionej krytyki oraz zarzutów kierowanych do władz. Jednocześnie sąd wyraźnie zaznaczył, że podstawą uniewinnienia nie był kontratyp z art. 213 k.k., lecz brak realizacji znamion przestępstwa i brak bezprawnego celu działania.
Uzasadnienie IV Ka 124/17
- Stan sprawy
- Oskarżony jako redaktor i wydawca opublikował materiały internetowe określające nieletnich wolontariuszy jako złodziei i sugerujące kradzież pieniędzy z puszki podczas akcji charytatywnej. Podstawą publikacji były jego własne obserwacje i relacja świadka, którzy widzieli grupę młodych osób z puszką, wypadające monety i zbieranie pieniędzy z ziemi. Materiał dowodowy nie pozwolił jednak pewnie ustalić, że do kradzieży rzeczywiście doszło.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał w mocy wyrok uniewinniający.
- Uzasadnienie
- Sąd podkreślił, że art. 213 § 2 k.k. wymaga prawdziwości publicznie podniesionego zarzutu i działania w obronie społecznie uzasadnionego interesu, więc sam kontratyp prawdy nie miał tu zastosowania, bo nie udowodniono rzeczywistej kradzieży. Mimo to oskarżony został uniewinniony na podstawie art. 29 k.k., ponieważ pozostawał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że obserwuje kradzież i że działa w warunkach okoliczności wyłączającej bezprawność. O usprawiedliwieniu błędu przesądziły dostrzeżony przebieg zdarzenia, niespójności relacji nieletnich i okoliczności, które mogły racjonalnie utwierdzić oskarżonego w przekonaniu o prawdziwości zarzutu oraz o potrzebie poinformowania społeczności lokalnej.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.