Zaniechanie

Zaniechanie to niewykonanie określonego działania, do którego dana osoba lub organ był zobowiązany albo którego podjęcia można było od niego wymagać. W prawie jest przeciwieństwem działania, choć nie każde niepodjęcie czynności ma znaczenie prawne. Zaniechanie może być obojętne prawnie, zgodne z prawem albo stanowić naruszenie obowiązku i prowadzić do odpowiedzialności.

Znaczenie zaniechania zależy przede wszystkim od istnienia obowiązku działania. Obowiązek ten może wynikać z ustawy, umowy, pełnionej funkcji, decyzji organu lub szczególnej sytuacji faktycznej. Istotna może być także możliwość wykonania obowiązku. Sam fakt, że określone działanie nie nastąpiło, nie przesądza więc jeszcze o odpowiedzialności.

Najważniejsze zastosowania terminu:

• W prawie karnym zaniechanie może być sposobem popełnienia przestępstwa skutkowego, jeżeli na sprawcy ciążył szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. Ocenie podlega wówczas zarówno brak działania, jak i związek między tym brakiem a powstałym skutkiem.
• W prawie cywilnym zaniechanie może być czynem niedozwolonym albo naruszeniem obowiązku wynikającego ze zobowiązania. Może prowadzić do obowiązku naprawienia szkody, jeżeli spełnione są przesłanki odpowiedzialności. Wykonanie prawa przez zaniechanie, podobnie jak przez działanie, może być oceniane pod kątem zgodności z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem.
• W prawie spółek zaniechanie członka organu może skutkować odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną spółce, zwłaszcza gdy oznacza naruszenie prawa, umowy spółki lub wymaganej staranności.
• W postępowaniu karnym zaniechanie czynności przez organ może być przedmiotem zażalenia. Stwierdzenie uchybienia może prowadzić do podjęcia pominiętej czynności, usunięcia skutków naruszenia lub zastosowania innych środków przewidzianych w ustawie.
• W przepisach dotyczących odpowiedzialności państwa oraz organów władzy publicznej zaniechanie może być źródłem szkody i podstawą dochodzenia odpowiedzialności według właściwego prawa.

Zaniechanie może być umyślne albo nieumyślne, zależnie od dziedziny prawa i przesłanek odpowiedzialności. Jego ocena zawsze wymaga ustalenia, czy istniał konkretny obowiązek działania, kto był jego adresatem, czy mógł go wykonać oraz jakie skutki wywołał brak działania.