Przejdź do treści

Rozporządzenie

w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych

Akt obowiązującyDz.U.2009.126.1043Uchwalono: Wersja od: 17 października 2023 r.

Tekst aktu: wydany przez Ministra Gospodarki, Dziennik Ustaw z 2009 r. poz. 126.Opracowanie: indeksy rzeczowe, interpretacje przepisów i powiązania z orzecznictwem - Kancelarium.

Spis treści (24)

Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.1) zarządza się, co następuje:

§ 1. Zakres regulacji i definicje

1. Rozporządzenie określa wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przy:
1) przygotowywaniu powierzchni, nakładaniu, wytwarzaniu i usuwaniu powłok, wykonywanych w procesach elektrolitycznych lub chemicznych, zwanych dalej "procesem galwanotechnicznym";
2)2 magazynowaniu, transporcie wewnętrznym i innych czynnościach z substancjami i mieszaninami stosowanymi w procesie galwanotechnicznym.
2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają:
1) galwanizernia - pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, w których wykonywany jest proces galwanotechniczny;
2) kąpiel galwaniczna - roztwór substancji chemicznych lub ich mieszanin stosowany w procesie galwanotechnicznym;
3)3 substancja - substancję w rozumieniu przepisów rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniającego dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE (Dz. Urz. UE L 396 z 30.12.2006, str. 1, z późn. zm.( 4 )), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1907/2006";
4)5 (uchylony);
4a)6 mieszanina - mieszaninę w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1907/2006;
5)7 substancja stwarzająca zagrożenie lub mieszanina stwarzająca zagrożenie - każdą substancję stwarzającą zagrożenie lub mieszaninę stwarzającą zagrożenie w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającego i uchylającego dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającego rozporządzenie nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1, z późn. zm.);
6)8 czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie - czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie w rozumieniu definicji zawartej w przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych;
7) urządzenie galwaniczne - urządzenie techniczne do wykonywania procesu galwanotechnicznego, w szczególności wanna, bęben oraz kielich.

§ 2. Lokalizacja galwanizerni

1. Niedopuszczalne jest przeznaczanie na galwanizernię pomieszczeń usytuowanych poniżej poziomu terenu otaczającego budynek.
2. Dopuszcza się wykonywanie procesów galwanotechnicznych w budynku wielokondygnacyjnym pod warunkiem zapewnienia szczelności stropów nad i pod galwanizernią oraz spełnienia wymagań określonych w § 4.
3. Przepis ust. 1 nie dotyczy pomieszczeń niebędących pomieszczeniami pracy w rozumieniu ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w których zostały usytuowane urządzenia techniczne i instalacje pomocnicze zapewniające funkcjonowanie galwanizerni.

§ 3. Instalacja urządzeń poza galwanizernią

Instalacja urządzenia galwanicznego w pomieszczeniu, w którym znajdują się inne stanowiska pracy niezwiązane z procesem galwanotechnicznym, jest dopuszczalna, pod warunkiem że:

1) urządzenie jest przystosowane konstrukcyjnie do pracy poza galwanizernią;
2) jest to uzasadnione względami technologicznymi, w szczególności gdy urządzenie stanowi fragment wieloczynnościowej linii produkcyjnej;
3) urządzenie nie zagraża bezpieczeństwu i zdrowiu pracowników;
4) po9ziom narażenia na czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie nie przekracza wartości dopuszczalnych, określonych w przepisach dotyczących najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

§ 4. Wymagania dla powierzchni i wyposażenia

1. Ściany, sufity i podłogi w galwanizerni, magazynach oraz pomieszczeniach przeznaczonych do wykonywania czynności, o których mowa w § 21 ust. 2, muszą być odporne na oddziaływanie substancji i kąpieli galwanicznych, zwanych dalej "kąpielą", stosowanych w procesie galwanotechnicznym, nienasiąkliwe i łatwo zmywalne.
2.10 Powierzchnie, o których mowa w ust. 1, nie mogą mieć pęknięć i innych uszkodzeń, a miejsca połączeń, w szczególności ścian z podłogą, muszą być wykonane w sposób ograniczający gromadzenie się zanieczyszczeń i ułatwiający ich usuwanie oraz zapobiegający przenikaniu substancji i mieszanin stosowanych w procesie galwanotechnicznym do elementów konstrukcyjnych budynku.
3.11 Elementy budowlane oraz wyposażenie pomieszczeń, o których mowa w ust. 1, muszą być odporne lub zabezpieczone przed niszczącym oddziaływaniem substancji i mieszanin stosowanych w procesach galwanotechnicznych.

§ 5. Wyposażenie i zabezpieczenia galwanizerni

1. Galwanizernię wyposaża się w instalację wodno-odpływową, umożliwiającą mycie urządzeń i pomieszczeń, oraz odpływ zanieczyszczonej wody.
2. W galwanizerni stosuje się rozwiązania techniczne zabezpieczające przed:
1) poślizgiem;
2) wpadnięciem do wanien galwanicznych w przypadku niespełnienia wymagań, o których mowa w § 7 ust. 1;
3) rozlaniem kąpieli i umożliwiające jej bezpieczny odpływ w przypadku wystąpienia wycieku lub pęknięcia wanny;
4) niezamierzonym mieszaniem różnych kąpieli lub ścieków galwanicznych i wystąpieniem niekorzystnych reakcji chemicznych.

§ 6. Organizacja procesu i prace ręczne

1.12 Proces galwanotechniczny, w szczególności związany z ręczną obsługą urządzeń, organizuje się i prowadzi w taki sposób, aby ograniczyć wysiłek fizyczny oraz poziom i czas narażenia na czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie.
2. Dopuszcza się ręczne zanurzanie lub wyjmowanie przedmiotów z kąpieli pod warunkiem zachowania wymagań określonych w przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy związanych z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych.
3. Prace, o których mowa w ust. 2, mogą być wykonywane, jeżeli:
1) całkowita przenoszona masa nie przekracza 10 kg na pracownika;
2) odległość między zewnętrzną krawędzią wanny galwanicznej a miejscem zawieszania przedmiotu nie przekracza 0,8 m, przy uwzględnieniu szerokości zainstalowanych urządzeń systemu wentylacji miejscowej, o których mowa w § 10 ust. 1 pkt 2 lit. b.

§ 7. Wymiary wanien i przejść

1. Odległość górnych krawędzi ręcznie obsługiwanych wanien galwanicznych od poziomu podestu musi wynosić co najmniej 0,8 m, ale nie może przekraczać 1,1 m.
2. Przejście pomiędzy urządzeniami do wykonywania procesu galwanotechnicznego, w tym pomiędzy wannami lub zespołami wanien galwanicznych, musi mieć szerokość nie mniejszą niż:
1) 1 m - jeżeli przejście nie jest wykorzystywane do obsługi urządzeń;
2) 1,2 m - jeżeli wanny są obsługiwane wyłącznie z jednej strony przejścia;
3) 1,5 m - jeżeli wanny są obsługiwane z obu stron przejścia.

§ 8. Instalacja wodna i ciśnienie

1. Instalację wodną doprowadzającą wodę do wanien galwanicznych wykonuje się w sposób uniemożliwiający przedostanie się kąpieli z wanien do przewodów doprowadzających wodę.
2. Ciśnienie wody lub pary wodnej służącej do ogrzewania kąpieli w wannach galwanicznych nie może być wyższe niż:
1) 0,6 MPa - dla pary wodnej;
2) 1,0 MPa - dla wody.

§ 9.13 Ograniczanie emisji czynników chemicznych

W celu zmniejszenia wydzielania się czynników chemicznych stwarzających zagrożenie z kąpieli galwanicznych, o ile jest to technologicznie możliwe, należy:

1) stosować środki ograniczające parowanie, w tym środki powierzchniowo czynne lub zmniejszające czynną powierzchnię parowania;
2) podczas przerw w pracy przykrywać wanny galwaniczne pokrywami ograniczającymi wydobywanie się par.

§ 10. Wymagania dotyczące wentylacji

1.14 Galwanizernia, magazyny, pomieszczenia przeznaczone do wykonywania czynności, o których mowa w § 21 ust. 2, i inne pomieszczenia, w których następuje wydzielanie się czynników chemicznych stwarzających zagrożenie, wyposaża się, stosownie do potrzeb, w systemy wentylacyjne:
1) grawitacyjny;
2) mechaniczny:
a) ogólny lub
b) miejscowy.
2.15 Systemy wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej muszą zapewniać taką wymianę powietrza, aby w środowisku pracy nie były przekroczone najwyższe dopuszczalne stężenia czynników chemicznych stwarzających zagrożenie.
3. System wentylacyjny projektuje się i konstruuje w taki sposób, aby zminimalizować ryzyko powstania atmosfery wybuchowej lub zajścia niekorzystnych reakcji chemicznych w tym systemie wentylacyjnym.
4. Kierunek zasysania powietrza w systemie wentylacji mechanicznej musi być zgodny z kierunkiem przemieszczania się czynników szkodliwych dla zdrowia.
5. Wentylacja mechaniczna musi być uruchamiana co najmniej 10 minut przed wejściem do pomieszczenia i działać podczas pobytu pracowników. Wyłącznik wentylacji mechanicznej musi znajdować się na zewnątrz pomieszczenia.
6.16 W przypadku awarii lub wyłączenia systemu wentylacji mechanicznej w galwanizerniach, magazynach i w pomieszczeniach, o których mowa w ust. 1, informacje o awarii lub wyłączeniu tego systemu przekazuje się przy pomocy sygnałów dźwiękowych i świetlnych pracownikom, którzy są obowiązani do przerwania pracy i niezwłocznego opuszczenia miejsc, w których wystąpiły awaria lub wyłączenie systemu wentylacji mechanicznej.

§ 11. Wentylacja miejscowa

1.17 System miejscowej wentylacji sytuuje się w taki sposób, aby odprowadzenie czynników chemicznych stwarzających zagrożenie następowało z miejsca ich wydzielania się.
2.18 Wanna galwaniczna z kąpielą wydzielającą czynniki chemiczne stwarzające zagrożenie, której obsługa jest związana z bezpośrednim narażeniem pracownika na oddziaływanie tego czynnika, musi być wyposażona co najmniej w umieszczony na jej dłuższych bokach:
1) odciąg szczelinowy, gdy jej wewnętrzna szerokość nie przekracza 0,7 m;
2) nawiewnik i odciąg szczelinowy zlokalizowane na przeciwległych bokach wanny albo odciąg szczelinowy dwustronny, gdy jej wewnętrzna szerokość przekracza 0,7 m.
3. Ssawki odciągów, o których mowa w ust. 2, muszą być wykonane i umieszczone w taki sposób, aby przy maksymalnym dopuszczalnym poziomie kąpieli nie było możliwe przedostanie się tej kąpieli do instalacji wentylacyjnej.
4. Wanna galwaniczna, o której mowa w ust. 2, może być wyposażona w inny rodzaj wentylacji miejscowej, w szczególności w odciąg wielopoziomowy zapewniający łączne wychwytywanie czynnika szkodliwego wydzielającego się z powierzchni kąpieli galwanicznej i wyjmowanego przedmiotu.

§ 12. Działanie wentylacji mechanicznej

1.19 Wentylacja mechaniczna ogólna oraz wentylacja mechaniczna miejscowa muszą działać w sposób ciągły podczas prowadzenia procesu galwanotechnicznego. W przypadku gdy wentylacja mechaniczna ogólna albo wentylacja mechaniczna miejscowa jest niesprawna lub wyłączona, wykonywanie procesu galwanotechnicznego jest zabronione.
2. W przypadku stosowania kąpieli zawierających substancje wykazujące działanie rakotwórcze, mutagenne lub ostre działanie toksyczne:
1) wyłącznik wentylacji mechanicznej musi znajdować się na zewnątrz galwanizerni, a wentylacja ta musi być uruchamiana co najmniej 10 minut przed wejściem do galwanizerni;
2) awaria lub wyłączenie wentylacji mechanicznej muszą być sygnalizowane przy pomocy sygnałów świetlnych i dźwiękowych zobowiązujących pracowników do przerwania pracy i niezwłocznego opuszczenia galwanizerni;
3) rozpoczęcie pracy w galwanizerni, w której nastąpiła awaria lub wyłączenie wentylacji mechanicznej, może nastąpić po upływie co najmniej 10 minut od chwili ponownego uruchomienia tej wentylacji.

§ 13. Rozdzielenie kąpieli i monitorowanie cyjanowodoru

1. Urządzenia galwaniczne z kąpielami cyjankalicznymi oddziela się od urządzeń galwanicznych z kąpielami kwaśnymi w sposób wykluczający możliwość połączenia się tych kąpieli, par i ścieków.
2. Stężenie cyjanowodoru na stanowiskach pracy związanych z obsługą urządzeń galwanicznych z kąpielami cyjankalicznymi musi być monitorowane.

§ 14. Oznakowanie urządzeń galwanicznych

1. Przy urządzeniach galwanicznych umieszcza się:
1) informacje dotyczące składu i temperatury kąpieli;
2) znaki i napisy ostrzegawcze;
3) podstawowe dane techniczne dotyczące urządzenia galwanicznego.
2.20 Znaki i napisy, o których mowa w ust. 1 pkt 2, umieszcza się zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1816).

§ 15. Zanurzanie i wyjmowanie przedmiotów

1. Przedmioty przeznaczone do obróbki w procesie galwanotechnicznym należy zanurzać i wyjmować w taki sposób, aby nie powodowało to rozlewania lub rozpryskiwania kąpieli.
2. Przedmioty zanurzane w kąpielach o temperaturze powyżej 100 °C (373 K) muszą być suche.

§ 16. Zaplecze higieniczne i pierwsza pomoc

1. Pracodawca zapewnia:
1) pomieszczenia i urządzenia higieniczno-sanitarne;
2) natryski ratunkowe do obmycia całego ciała oraz przemycia oczu;
3) system pierwszej pomocy oraz środki do jej udzielania.
2. Wymagania dotyczące pomieszczeń, urządzeń i środków, o których mowa w ust. 1, oraz ich doboru i rozmieszczenia określają ogólne przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy.

§ 17. Oznakowanie pomieszczeń i zakaz spożywania

1.21 Pomieszczenia, w których pracownik jest narażony na działanie czynników chemicznych stwarzających zagrożenie, w szczególności pomieszczenia, o których mowa w § 4 ust. 1, muszą być odpowiednio oznakowane znakami bezpieczeństwa w sposób określony ogólnymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy wydanymi na podstawie art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
2. W pomieszczeniach, o których mowa w ust. 1, jest niedopuszczalne spożywanie posiłków oraz picie napojów.

§ 18. Zabezpieczenie prac szczególnie niebezpiecznych

1. Stosownie do występujących zagrożeń i rodzaju wykonywanych prac, w szczególności polegających na usuwaniu osadów, czyszczeniu wanien galwanicznych lub innych czynnościach niezwiązanych bezpośrednio z realizacją procesu galwanotechnicznego, należy stosować odpowiednie do warunków wykonywania tych prac i występujących zagrożeń środki zabezpieczające, w tym środki ochrony indywidualnej.
2. Jeżeli prace, o których mowa w ust. 1, są wykonywane w utrudnionych warunkach lub przy zwiększonym zagrożeniu, pracodawca zapewnia odpowiednią asekurację przy realizacji tych prac.
3. Podczas wykonywania prac, o których mowa w ust. 1 i 2, pracodawca ogranicza do minimum liczbę pracowników podlegających narażeniom, w szczególności:
1) dopuszcza do pracy w warunkach zagrożeń jedynie pracowników niezbędnych do jej wykonania;
2) zakazuje wstępu do miejsc zagrożonych pozostałym pracownikom.

§ 19. Odesłanie

Wymagania w zakresie unieszkodliwiania zanieczyszczeń znajdujących się w ściekach galwanicznych, a także sposób zagospodarowania tych zanieczyszczeń określają przepisy dotyczące ochrony środowiska.

§ 20. Warunki przechowywania substancji niebezpiecznych

1. Substancje niebezpieczne i preparaty niebezpieczne stosowane w procesie galwanotechnicznym przechowuje się w magazynie wyposażonym w:
1) instalację wodno-odpływową umożliwiającą mycie pomieszczeń i wyposażenia magazynu;
2) drzwi otwierane na zewnątrz magazynu, wyposażone w zamknięcie otwierane przez dwóch niezależnych pracowników;
3) informację zakazującą wstępu osobom nieupoważnionym.
2. Przed otwarciem magazynu należy włączyć wentylację mechaniczną. Wejście do magazynu może nastąpić po spełnieniu warunku, o którym mowa § 10 ust. 5, i zapewnieniu asekuracji.
3.22 Sposób przechowywania w magazynach substancji stwarzających zagrożenie lub mieszanin stwarzających zagrożenie określają ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy wydane na podstawie art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
4.23 Pobieranie z magazynu cyjanków oraz innych substancji stwarzających zagrożenie lub mieszanin stwarzających zagrożenie, stanowiących szczególne zagrożenie dla zdrowia i życia, musi być wykonywane przez co najmniej dwie osoby. Każdorazowe pobranie tych substancji i mieszanin należy odnotować w określonym przez pracodawcę systemie rejestracji, zabezpieczonym w sposób uniemożliwiający dostęp do tego systemu osób nieupoważnionych.
5.24 Podczas pobierania, dostarczania lub wykonywania w magazynie innych prac z udziałem substancji stwarzających zagrożenie lub mieszanin stwarzających zagrożenie należy stosować, w zależności od stopnia zagrożenia, odpowiednie środki zabezpieczające, w tym środki ochrony indywidualnej.

§ 21.25 Obchodzenie się z substancjami

1. Wydawanie z magazynu, transport wewnętrzny i stosowanie substancji i mieszanin następuje zgodnie z ogólnymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy wydanymi na podstawie art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
2. Rozlewanie, ważenie, rozdrabnianie, odmierzanie, sporządzanie mieszanin, przenoszenie substancji i mieszanin oraz ich rozpuszczanie odbywa się za pomocą sprzętu zapewniającego bezpieczne wykonywanie tych czynności. Przy wykonywaniu tych prac należy stosować, w zależności od stopnia zagrożenia, odpowiednie środki zabezpieczające, w tym środki ochrony indywidualnej spełniające wymagania określone w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej oraz uchylenia dyrektywy Rady 89/686/EWG (Dz. Urz. UE L 81 z 31.03.2016, str. 51).
3. Naczynia i sprzęt, w szczególności stosowany do czynności, o których mowa w ust. 2, oznacza się w sposób widoczny i nieusuwalny podczas wykonywania tych czynności, zaś pojemniki i zbiorniki służące do przechowywania lub zawierające substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie oznacza się w sposób trwały i widoczny, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.
4. Używane pojemniki i zbiorniki, o których mowa w ust. 3, po zakończeniu prac oczyszcza się, a zanieczyszczające je substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie usuwa się w sposób niestwarzający zagrożenia.

§ 22. Przechowywanie kwasów i ługów

1. Jeżeli stężone kwasy lub ługi nie są przechowywane w oryginalnych opakowaniach, to należy je przechowywać w zamkniętych pojemnikach napełnionych nie więcej niż do 90 % ich pojemności.
2.26 Naczynia szklane o pojemności powyżej 5 litrów, w których przechowuje się substancje lub mieszaniny, umieszcza się w odpowiednio wytrzymałych opakowaniach ochronnych z uchwytami.
3. Niedopuszczalne jest używanie uszkodzonych opakowań ochronnych.

§ 23. Utrata mocy obowiązującej

Traci moc rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy procesach galwanotechnicznych (Dz. U. Nr 19, poz. 192).