Środki zabezpieczające

Środki zabezpieczające to przewidziane przez prawo środki o charakterze ochronnym i prewencyjnym, stosowane przede wszystkim wobec sprawcy czynu zabronionego, gdy sama kara nie zapewnia właściwej ochrony społeczeństwa lub zapobieżenia ponownemu popełnieniu czynu. Nie są karą, lecz odrębną kategorią reakcji prawnej. Ich zastosowanie, zakres i sposób wykonywania wynikają z ustawy oraz z orzeczenia sądu.

W prawie karnym środki zabezpieczające mogą być orzekane w szczególności wobec sprawców, których stan psychiczny, zaburzenia preferencji seksualnych, zaburzenia osobowości albo uzależnienie wiążą się z ryzykiem popełnienia kolejnego czynu zabronionego. Mogą dotyczyć także osoby, wobec której postępowanie umorzono z powodu niepoczytalności, a także sprawcy skazanego w stanie ograniczonej poczytalności lub za czyn związany z określonymi zaburzeniami albo uzależnieniem.

Do środków zabezpieczających należą między innymi elektroniczna kontrola miejsca pobytu, terapia, terapia uzależnień oraz pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Ich dobór powinien odpowiadać przyczynom i celom zastosowania danego środka. Wykonywanie niektórych środków może odbywać się z wykorzystaniem dozoru elektronicznego, na zasadach określonych w przepisach wykonawczych. Wykonanie środków podlega zasadom humanitarnego traktowania i poszanowania godności osoby, której dotyczą.

W postępowaniu karnym wniosek o zastosowanie środka zabezpieczającego może być rozpoznawany na posiedzeniu sądu. Rozstrzygnięcie w tym zakresie powinno wskazywać podstawę prawną oraz okoliczności uzasadniające zastosowanie środka. Przepisy procesowe przewidują też szczególne zasady dotyczące środków zabezpieczających przy ponownym rozpoznaniu sprawy i wykonywaniu orzeczeń.

W postępowaniu cywilnym określenie „środki zabezpieczające” odnosi się natomiast do czynności służących tymczasowej ochronie roszczenia lub prawidłowemu wykonaniu przyszłego albo istniejącego tytułu wykonawczego. Nie zastępują one ostatecznego rozstrzygnięcia ani egzekucji, lecz mogą czasowo ograniczać działania egzekucyjne lub zabezpieczać interes uprawnionego, między innymi w sprawach związanych z wykonywaniem orzeczeń w państwach Unii Europejskiej. W prawie karnym skarbowym środki zabezpieczające występują obok kar i środków karnych, a przepisy określają także zasady ich wykonywania i przedawnienia.