Zwolnienie obowiązku

„Zwolnienie obowiązku” oznacza uchylenie albo ustanie powinności ciążącej na określonej osobie, podmiocie lub organie. Termin ten nie stanowi jednej, samodzielnie uregulowanej instytucji prawnej. Jego znaczenie zależy od rodzaju obowiązku, podstawy prawnej oraz podmiotu uprawnionego do zwolnienia. Zwolnienie może nastąpić z mocy prawa, na podstawie oświadczenia uprawnionej osoby albo w wyniku decyzji sądu lub innego właściwego organu.

W postępowaniu cywilnym sąd może zwolnić ustanowionego pełnomocnika z obowiązku zastępowania strony, jeżeli występują ważne przyczyny. Podobnie pełnomocnik, którego mocodawca odwołał, co do zasady powinien jeszcze przez określony czas podejmować czynności procesowe, chyba że zostanie z tego obowiązku zwolniony. Skuteczność takiego zwolnienia oraz moment ustania obowiązku mogą zależeć od zawiadomienia sądu i innych uczestników postępowania.

W prawie karnym procesowym zwolnienie może dotyczyć obowiązku zachowania tajemnicy. W określonych sytuacjach właściwy organ może zwolnić świadka z tajemnicy związanej z informacjami niejawnymi. Odmiennie kształtuje się tajemnica zawodowa adwokata, której zakres i wyjątki wynikają z przepisów szczególnych. Samo zwolnienie z jednego obowiązku nie oznacza więc automatycznie uchylenia innych obowiązków, w szczególności obowiązku poufności.

W prawie cywilnym zwolnienie może polegać na uwolnieniu się od obowiązku wykonania dalszego zapisu przez dokonanie określonej czynności prawnej. Sąd może także zwolnić wykonawcę testamentu z pełnionej funkcji z ważnych powodów. W prawie podatkowym i karnym wykonawczym przepisy posługują się natomiast szczegółowymi regulacjami dotyczącymi wygaśnięcia zobowiązań albo wykonywania obowiązków nałożonych na skazanego.

Zwolnienie obowiązku należy odróżnić od jego niewykonania, zawieszenia, wygaśnięcia oraz przeniesienia na inną osobę. Zwykle wywołuje skutek tylko w zakresie wskazanym w przepisie, oświadczeniu lub rozstrzygnięciu organu i nie usuwa skutków czynności dokonanych przed zwolnieniem.