Zarzut

Zarzut to twierdzenie, argument lub środek obrony, za pomocą którego strona kwestionuje żądanie, twierdzenia albo czynność procesową przeciwnika, ewentualnie wskazuje na przeszkodę w uwzględnieniu żądania. Termin ten ma również znaczenie w postępowaniu karnym, gdzie oznacza przypisanie określonej osobie popełnienia czynu zabronionego albo podniesienie przez uczestnika postępowania zastrzeżeń wobec ustaleń, dowodów lub czynności organu.

W postępowaniu cywilnym zarzut może dotyczyć zarówno faktów, jak i prawa. Przykładami są zarzut przedawnienia, niewłaściwości sądu, braku legitymacji procesowej, spełnienia świadczenia albo potrącenia. Zarzut może prowadzić do oddalenia powództwa, ograniczenia odpowiedzialności lub pominięcia określonego twierdzenia. W sprawach dotyczących nakazu zapłaty pozwany powinien wskazać w piśmie zakres zaskarżenia oraz zarzuty przeciwko nakazowi.

Wyróżnia się w szczególności:

• zarzuty materialnoprawne, oparte na przepisach prawa cywilnego lub innych gałęzi prawa, które podważają istnienie, wymagalność albo zakres dochodzonego prawa;
• zarzuty procesowe, odnoszące się do dopuszczalności postępowania, właściwości organu lub prawidłowości czynności procesowych;
• zarzuty formalne i merytoryczne, zależnie od tego, czy dotyczą uchybień proceduralnych, czy samej zasadności żądania;
• zarzuty odwoławcze, wskazujące uchybienia, które mają uzasadniać zmianę albo uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

W prawie karnym zarzut może być elementem formalnego przedstawienia podejrzanemu czynu, jego opisu i kwalifikacji prawnej. Oskarżony może także podnosić zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia postępowania, przeprowadzania dowodów lub prawidłowości ustaleń. Zarzuty odwoławcze wyznaczają zakres kontroli zaskarżonego orzeczenia, z uwzględnieniem szczególnych reguł postępowania odwoławczego.

Zarzut nie jest tym samym co środek zaskarżenia, taki jak apelacja lub zażalenie. Zwykle stanowi jego treść albo argumentację obronną. Skutki podniesienia zarzutu zależą od jego rodzaju i podstawy prawnej. Niektóre zarzuty są uwzględniane tylko wtedy, gdy strona powoła je we właściwym czasie, inne organ powinien uwzględnić z urzędu. Termin oznacza także uprawnienie do korzystania z zarzutów przysługujących innemu podmiotowi, na przykład dłużnikowi lub poprzedniemu wierzycielowi, w granicach określonych przez przepisy.