Wolne środki

Wolne środki to środki pieniężne, które w danym czasie nie są potrzebne do bieżącego regulowania zobowiązań ani do realizacji zaplanowanych wydatków. Pojęcie to opisuje przede wszystkim czasową dostępność pieniędzy i możliwość ich zagospodarowania, a nie odrębną kategorię majątku. Zakres znaczeniowy zależy od przepisu oraz rodzaju podmiotu, którego środki dotyczą.

W finansach publicznych wolne środki mogą pozostawać na rachunkach budżetu, państwowych funduszy celowych, jednostek samorządu terytorialnego albo innych jednostek sektora finansów publicznych. Ich występowanie wiąże się z bieżącą płynnością finansową, harmonogramem dochodów i wydatków oraz czasowym przesunięciem zapotrzebowania na pieniądze. Nie należy automatycznie utożsamiać ich z nadwyżką budżetową. Nadwyżka jest wynikiem porównania dochodów i wydatków, natomiast wolne środki wskazują na faktycznie dostępne zasoby, które mogą być czasowo niewykorzystane.

Przepisy mogą określać szczególne zasady postępowania z takimi środkami, w szczególności:

• lokowanie ich na rachunkach lub w innych dopuszczalnych formach,
• przekazywanie do czasowego wykorzystania na finansowanie potrzeb pożyczkowych,
• utrzymywanie środków w celu zabezpieczenia płynności finansowej,
• określenie zasad ich obsługi bankowej i zwrotu.

W prawie cywilnym i bankowym określenie wolnych środków może odnosić się do pieniędzy znajdujących się na rachunku, które bank lub inny uprawniony podmiot może czasowo wykorzystywać zgodnie z umową, przy zachowaniu obowiązku ich rozliczenia lub zwrotu. W przepisach dotyczących instytucji publicznych znaczenie tego terminu jest zwykle funkcjonalne, ponieważ wskazuje środki niewymagające natychmiastowego wydatkowania, lecz nadal przeznaczone do realizacji zadań danego podmiotu. Wolne środki nie tracą przez to swojego publicznego, celowego lub umownego charakteru, a sposób ich wykorzystania może podlegać ograniczeniom wynikającym z ustawy, planu finansowego albo umowy.