Ustanowienie służebności

Ustanowienie służebności oznacza ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego, które pozwala określonej osobie albo właścicielowi innej nieruchomości korzystać z nieruchomości obciążonej w oznaczonym zakresie. Służebność ogranicza uprawnienia właściciela, ale nie pozbawia go własności. Jej treść i sposób wykonywania powinny wynikać z czynności ustanawiającej albo z rozstrzygnięcia właściwego organu.

Służebność może powstać przede wszystkim na podstawie umowy. W określonych przypadkach ustanawia ją sąd, na przykład gdy nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej. Przepisy dotyczące gospodarki nieruchomościami mogą także wiązać ustanowienie służebności z podziałem nieruchomości i zapewnieniem dostępu do drogi. Ustanowienie prawa może być odpłatne albo nieodpłatne, zależnie od podstawy prawnej i uzgodnień stron.

W polskim prawie wyróżnia się w szczególności:

• służebność gruntową, ustanawianą na rzecz właściciela innej nieruchomości, zwaną nieruchomością władnącą. Może polegać na przejeździe i przechodzie, korzystaniu z części gruntu albo zakazie określonych działań właściciela nieruchomości obciążonej;
• służebność osobistą, ustanawianą na rzecz oznaczonej osoby fizycznej. Jej zakres odpowiada osobistym potrzebom uprawnionego, a prawo co do zasady wygasa z jego śmiercią;
• służebność przesyłu, ustanawianą na rzecz przedsiębiorcy, który wykorzystuje albo zamierza wykorzystać urządzenia służące do przesyłania lub dystrybucji określonych mediów. Obejmuje ona między innymi znoszenie istnienia urządzeń oraz dostęp do nich w zakresie potrzebnym do ich obsługi.

Ustanowienie służebności ma znaczenie praktyczne przy zapewnianiu dostępu do drogi, doprowadzaniu mediów, prowadzeniu urządzeń przesyłowych oraz korzystaniu z nieruchomości sąsiednich. W przypadku służebności gruntowej i przesyłu prawo jest związane z nieruchomością lub statusem uprawnionego, a nie tylko z jednorazowym użyciem gruntu. Służebność może zostać ujawniona w księdze wieczystej, co ułatwia ustalenie jej istnienia i zakresu.