Ukarany

„Ukarany” to osoba, wobec której zastosowano karę lub inną przewidzianą prawem dolegliwość w związku z naruszeniem obowiązku, przepisu albo zasad odpowiedzialności. Termin nie ma jednej, uniwersalnej definicji. Jego znaczenie zależy od rodzaju postępowania i przepisów regulujących daną dziedzinę. W określonych przypadkach ukaranym jest osoba, wobec której wydano prawomocne rozstrzygnięcie, natomiast samo określenie nie zawsze przesądza o prawomocności decyzji. Dlatego przepisy mogą posługiwać się także zwrotem „prawomocnie ukarany”.

Pojęcie występuje między innymi w prawie wykroczeń, postępowaniu dyscyplinarnym, odpowiedzialności zawodowej, prawie podatkowym, prawie pracy i służbie publicznej, a także w regulacjach dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności. Ukaranie może polegać na wymierzeniu kary określonego rodzaju, na przykład ograniczenia wolności, nagany, kary porządkowej albo kary dyscyplinarnej. W zależności od ustawy może również wiązać się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania lub z innymi skutkami prawnymi.

Status ukaranego ma znaczenie praktyczne przede wszystkim dla wykonania kary, oceny ponownego naruszenia prawa oraz stosowania przepisów o zatarciu ukarania. Ponowne, podobne lub umyślne naruszenie może prowadzić do surowszej reakcji. W niektórych postępowaniach informacja o ukaraniu jest ujmowana w rejestrze albo przekazywana określonym organom. Zatarcie kary lub uznanie ukarania za niebyłe powoduje ustanie niektórych skutków prawnych, jednak następuje na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego rodzaju odpowiedzialności.

„Ukarany” nie jest synonimem „skazanego”. Skazanym określa się co do zasady osobę, wobec której wydano wyrok skazujący za przestępstwo, natomiast ukaranym może być także osoba ponosząca odpowiedzialność za wykroczenie, przewinienie dyscyplinarne lub naruszenie obowiązków o innym charakterze.