Rzecznik Praw Dziecka

Rzecznik Praw Dziecka (RPD) jest konstytucyjnym organem państwowym powołanym do ochrony praw dziecka oraz podejmowania działań na rzecz ich poszanowania. Działa niezależnie od innych organów władzy publicznej, a jego zadania i kompetencje określa ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka. Rzecznik jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na określoną kadencję.

Zakres działania Rzecznika obejmuje prawa i wolności dziecka, w szczególności prawo do życia i ochrony zdrowia, wychowania w rodzinie, nauki, ochrony przed przemocą, demoralizacją, wyzyskiem i złym traktowaniem. RPD podejmuje działania, gdy prawa dziecka są naruszane przez organy publiczne, instytucje, placówki lub inne podmioty. Może badać indywidualne sprawy, żądać wyjaśnień i informacji, uzyskiwać dostęp do dokumentów oraz przedstawiać organom wnioski dotyczące usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

Rzecznik nie wydaje wyroków ani nie zastępuje sądu, prokuratora lub pełnomocnika procesowego. Jego wystąpienia co do zasady nie rozstrzygają sprawy, ale mogą prowadzić do podjęcia działań przez właściwy organ. RPD może również występować z inicjatywami dotyczącymi zmiany przepisów, brać udział w ochronie praw dzieci przebywających w pieczy zastępczej, placówkach opiekuńczych lub jednostkach izolacyjnych oraz współpracować z organizacjami i grupami działającymi na rzecz dzieci.

Szczególne znaczenie procesowe ma uprawnienie Rzecznika do wnoszenia, w przypadkach przewidzianych w przepisach, skargi kasacyjnej w postępowaniu cywilnym oraz kasacji w postępowaniu karnym i w sprawach o wykroczenia. W związku z tym może uzyskiwać wgląd w akta sprawy także po zakończeniu postępowania. Uprawnienia te służą kontroli prawidłowości orzeczeń w sprawach dotyczących dzieci, zwłaszcza gdy doszło do naruszenia ich praw.

Rzecznik przedstawia parlamentowi coroczną informację o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania praw dziecka.