Rozwiązanie umowy

Rozwiązanie umowy oznacza ustanie stosunku prawnego wynikającego z umowy, czyli zakończenie praw i obowiązków stron, co do zasady na przyszłość. Termin ten nie ma jednej, uniwersalnej procedury dla wszystkich umów. Sposób rozwiązania, jego przesłanki i skutki zależą od rodzaju umowy, jej treści oraz przepisów szczególnych.

Umowa może zostać rozwiązana przede wszystkim:

• na mocy porozumienia stron, w dowolnym uzgodnionym terminie, o ile przepisy nie wymagają szczególnej formy;
• przez wypowiedzenie, jeżeli prawo lub umowa przyznaje stronie takie uprawnienie; rozwiązanie następuje wtedy po upływie okresu wypowiedzenia;
• przez odstąpienie od umowy, gdy ustawa lub umowa przewiduje taką możliwość, często w związku z niewykonaniem albo nienależytym wykonaniem świadczenia;
• na podstawie orzeczenia sądu, na przykład w razie nadzwyczajnej zmiany stosunków powodującej szczególne trudności w spełnieniu świadczenia.

Rozwiązanie umowy może być ograniczone przepisami bezwzględnie obowiązującymi. Niedopuszczalne są między innymi postanowienia konsumenckie, które bezpodstawnie wyłączają lub ograniczają ustawowe uprawnienia konsumenta. W niektórych stosunkach prawnych ustawa wskazuje zamknięty katalog przyczyn rozwiązania, jak przy umowie o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego. W prawie pracy rozwiązanie umowy może nastąpić także za wypowiedzeniem, a jego prawidłowość może być poddana kontroli sądu pracy.

Szczególne znaczenie ma rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego. Może ono nastąpić przed upływem przewidzianego okresu, zwłaszcza gdy nieruchomość jest wykorzystywana sprzecznie z jej przeznaczeniem lub z warunkami umowy. Z rozwiązaniem mogą wiązać się rozliczenia stron, w tym zwrot niewykorzystanych opłat.

Rozwiązanie umowy należy odróżnić od jej wygaśnięcia, które następuje wskutek zdarzenia przewidzianego w ustawie lub umowie, oraz od nieważności umowy, oznaczającej brak skutków prawnych od początku. W spółkach termin „rozwiązanie” może oznaczać zakończenie bytu spółki, natomiast w małżeńskich umowach majątkowych odnosi się do zakończenia albo zmiany ustalonego ustroju majątkowego. Termin „rozwiązanie umowy” nie przesądza zatem samodzielnie o sposobie zakończenia stosunku prawnego ani o wszystkich jego skutkach majątkowych.