Art. 357¹. k.c. Rebus sic stantibus

Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

§ 2. (uchylony)

Komentarz do Art. 357¹. kc

Art. 357¹ Kodeksu cywilnego wprowadza instytucję klauzuli rebus sic stantibus, która pozwala na modyfikację zobowiązań umownych w przypadku nadzwyczajnej zmiany stosunków. Jest to mechanizm, który ma na celu ochronę stron umowy przed skutkami nieprzewidzianych i nadzwyczajnych okoliczności, które mogłyby uczynić wykonanie umowy nadmiernie trudnym lub prowadzić do rażącej straty dla jednej ze stron.

Kluczowe elementy przepisu:

Nadzwyczajna zmiana stosunków:
- Przepis odnosi się do sytuacji, w której zmiana okoliczności jest na tyle istotna i nieprzewidywalna, że wpływa na możliwość wykonania zobowiązania. Przykłady mogą obejmować klęski żywiołowe, gwałtowne zmiany gospodarcze, wojny, pandemie itp.
Nadmierne trudności lub rażąca strata:
- Spełnienie świadczenia musi być związane z nadmiernymi trudnościami lub grozić rażącą stratą dla jednej ze stron. Oznacza to, że zmiana okoliczności musi mieć istotny wpływ na ekonomiczne warunki wykonania umowy.
Nieprzewidywalność przy zawarciu umowy:
- Strony nie mogły przewidzieć tych nadzwyczajnych okoliczności w momencie zawierania umowy. Jeśli zmiana była przewidywalna, strony powinny były uwzględnić ją w umowie.
Decyzja sądu:
- Sąd, po rozważeniu interesów obu stron i zgodnie z zasadami współżycia społecznego, może:
  - Oznaczyć sposób wykonania zobowiązania,
  - Określić wysokość świadczenia,
  - Orzec o rozwiązaniu umowy.
- Rozwiązując umowę, sąd może również orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami współżycia społecznego.

Znaczenie praktyczne:

Elastyczność w stosunkach umownych:
- Przepis ten wprowadza elastyczność w stosunkach umownych, umożliwiając dostosowanie zobowiązań do zmienionych warunków. Jest to szczególnie ważne w długoterminowych umowach, gdzie ryzyko nadzwyczajnych zmian jest większe.
Ochrona przed nieuczciwością:
- Klauzula rebus sic stantibus chroni strony przed nieuczciwymi skutkami nadzwyczajnych zmian, które mogłyby prowadzić do niewspółmiernych strat dla jednej ze stron.
Rola sądu:
- Sąd odgrywa kluczową rolę w ocenie, czy zmiana stosunków jest na tyle nadzwyczajna, aby uzasadniać modyfikację lub rozwiązanie umowy. Decyzje sądu muszą być oparte na zasadach współżycia społecznego i uwzględniać interesy obu stron.

Podsumowanie:

Art. 357¹ Kodeksu cywilnego jest ważnym narzędziem prawnym, które pozwala na adaptację zobowiązań umownych do zmieniających się warunków. Jego celem jest zapewnienie sprawiedliwości i równowagi w stosunkach umownych, chroniąc strony przed nieprzewidzianymi i nadzwyczajnymi okolicznościami, które mogłyby uczynić wykonanie umowy nadmiernie trudnym lub prowadzić do rażącej straty.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

spełnienie świadczenia

nadmierne trudności

rażąca strata

sposób wykonania

wysokość świadczeń

rozwiązanie umowy

Art. 357. kc Art. 358. kc