Przerwa w pracy

„Przerwa w pracy” to czasowe wstrzymanie wykonywania pracy przez pracownika albo czasowe przerwanie określonych czynności w miejscu pracy. Termin ten nie ma jednego, uniwersalnego znaczenia we wszystkich przepisach. Jego zakres zależy od celu regulacji, w szczególności od tego, czy chodzi o organizację czasu pracy, czy o bezpieczeństwo i higienę pracy.

W prawie pracy przerwa może być uprawnieniem pracownika związanym z dobowym wymiarem czasu pracy. Kodeks pracy określa przerwy, które przysługują w zależności od długości pracy w danym dniu. Takie przerwy wlicza się do czasu pracy, a więc pracownik zachowuje za ten czas prawo do wynagrodzenia. Informacja o obowiązujących przerwach może być także elementem informacji przekazywanych pracownikowi o warunkach zatrudnienia.

Odrębną konstrukcją jest przerwa w systemie przerywanego czasu pracy. W tym systemie jedna przerwa może trwać do 5 godzin i dzieli dobowy rozkład pracy na dwa odcinki. Jej stosowanie wymaga podstawy przewidzianej w przepisach, w szczególności układu zbiorowego pracy albo porozumienia zawartego z przedstawicielami pracowników. Taka przerwa różni się od przerw wliczanych do czasu pracy, ponieważ co do zasady nie jest czasem wykonywania pracy.

W przepisach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy „przerwa w pracy” oznacza również okres, w którym chwilowo nie są prowadzone prace przy maszynach, urządzeniach, przeładunku, produkcji lub na planie filmowym. Nie musi ona wtedy oznaczać uprawnienia do odpoczynku. Przepisy mogą nakazywać na czas przerwy zabezpieczenie maszyn, urządzeń, otworów i miejsc pracy, a po wznowieniu czynności przeprowadzenie kontroli ich stanu. Dotyczy to także przerw spowodowanych awarią lub warunkami naturalnymi.

Znaczenie praktyczne terminu polega na konieczności ustalenia, jaki rodzaj przerwy występuje w danej sytuacji, czy wlicza się ją do czasu pracy oraz jakie obowiązki ochronne powstają w czasie wstrzymania prac. Analitycznie należy odróżniać przerwy wynikające z organizacji czasu pracy od przerw technicznych i organizacyjnych, regulowanych przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa.