Procedura prawna

Procedura prawna to uporządkowany, określony przepisami sposób prowadzenia sprawy prawnej, obejmujący czynności organów, sądu oraz uczestników postępowania. Termin ten ma charakter ogólny i opisowy, nie oznacza jednej, jednolitej instytucji prawnej. W zależności od rodzaju sprawy procedura może określać między innymi sposób wszczęcia postępowania, właściwość organu, prawa i obowiązki uczestników, zasady przeprowadzania dowodów, formę rozstrzygnięć oraz środki ich zaskarżenia.

Najważniejsze cechy procedury prawnej:

• opiera się na przepisach prawa i wyznacza kolejność lub sposób podejmowania czynności,
• określa, kto może wszcząć postępowanie, kto w nim uczestniczy i jaki organ jest właściwy,
• przewiduje wymagania dotyczące pism, wniosków, terminów, doręczeń i rozstrzygnięć,
• może dopuszczać kontrolę wydanych decyzji lub orzeczeń za pomocą środków odwoławczych,
• prowadzi do formalnego zakończenia sprawy, na przykład przez wydanie wyroku, decyzji albo postanowienia.

W polskim prawie wyróżnia się między innymi procedurę cywilną, karną, administracyjną, podatkową, rejestrową i budowlaną. Procedura cywilna reguluje rozpoznawanie spraw przez sądy cywilne, w tym spraw rodzinnych i niektórych spraw nieprocesowych. Procedura karna określa zasady prowadzenia postępowania w sprawach o czyny zabronione, w tym przebieg rozprawy i postępowania kasacyjnego. Procedury administracyjna, podatkowa i budowlana dotyczą działania organów administracji publicznej oraz sposobu wydawania i kontroli ich rozstrzygnięć. Przepisy o Krajowym Rejestrze Sądowym określają natomiast szczególny tryb dokonywania wpisów i wydawania związanych z nimi postanowień.

Procedura może być wszczynana z urzędu albo na wniosek osoby uprawnionej. W toku sprawy może dojść między innymi do zawieszenia lub wznowienia postępowania, przeprowadzenia rozprawy, wydania rozstrzygnięcia albo wniesienia środka zaskarżenia. Jej praktyczne znaczenie polega na zapewnieniu przewidywalnego i kontrolowalnego sposobu rozpatrywania spraw oraz ochronie praw uczestników. Od procedury należy odróżnić prawo materialne, które określa same prawa, obowiązki i skutki prawne, a nie sposób ich dochodzenia lub ustalania.