Odpowiedzialność cywilna

Odpowiedzialność cywilna to przewidziana przez prawo prywatne odpowiedzialność za naruszenie obowiązku lub wyrządzenie szkody, której podstawowym skutkiem jest obowiązek naprawienia uszczerbku albo spełnienia innego świadczenia na rzecz uprawnionego. Ma przede wszystkim charakter majątkowy i służy wyrównaniu szkody, a nie ukaraniu sprawcy, dlatego należy ją odróżniać od odpowiedzialności karnej i administracyjnej.

Najważniejsze rodzaje odpowiedzialności cywilnej to:

• odpowiedzialność kontraktowa, powstająca wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, na przykład umowy;
• odpowiedzialność deliktowa, związana z bezprawnym wyrządzeniem szkody poza stosunkiem umownym, na przykład uszkodzeniem ciała, mienia lub naruszeniem określonych dóbr;
• odpowiedzialność na zasadzie winy, gdy konieczne jest wykazanie zawinionego działania lub zaniechania;
• odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, w której ustawa może przewidywać obowiązek naprawienia szkody niezależnie od winy, z uwzględnieniem określonych przesłanek uwalniających.

Zakres naprawienia szkody obejmuje co do zasady zarówno poniesioną stratę, jak i utracone korzyści, pozostające w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Świadczenie może polegać między innymi na zapłacie odszkodowania, przywróceniu stanu poprzedniego albo zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę, jeżeli przewidują to właściwe przepisy. Za szkodę mogą odpowiadać nie tylko bezpośredni sprawcy, lecz także osoby, które nakłaniały do jej wyrządzenia, pomagały w jej wyrządzeniu lub świadomie z niej skorzystały. W niektórych przypadkach kilka osób ponosi odpowiedzialność solidarnie.

Odpowiedzialność cywilna występuje między innymi w prawie zobowiązań, prawie pracy, prawie spółek, prawie ochrony środowiska oraz przepisach dotyczących ruchu drogowego i wykonywania zawodów. Często jest zabezpieczana obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej, które może pokrywać roszczenia poszkodowanych w granicach umowy i przepisów. Roszczenia z tego tytułu są zazwyczaj dochodzone przed sądem cywilnym, a w określonych sprawach możliwe jest także wcześniejsze zabezpieczenie roszczenia.