Fałszywe zeznania

Fałszywe zeznania to umyślne przedstawienie przez świadka informacji niezgodnych z rzeczywistością albo pominięcie istotnych faktów, mimo obowiązku mówienia prawdy. Termin odnosi się przede wszystkim do zeznań składanych w postępowaniu sądowym, ale może mieć znaczenie także w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów prawa.

Odpowiedzialność za fałszywe zeznania ma charakter karny i wynika z Kodeksu karnego. Co do zasady może ponosić ją osoba, która została prawidłowo uprzedzona o odpowiedzialności za nieprawdziwe zeznania albo od której odebrano przyrzeczenie. Przedmiotem oceny jest nie tylko sama treść wypowiedzi, lecz także świadomość osoby przesłuchiwanej, że podaje nieprawdę lub zataja prawdę. Zwykła pomyłka, niepamięć albo błędna ocena zdarzenia nie oznaczają automatycznie popełnienia tego przestępstwa.

Najważniejsze cechy:

• dotyczą zeznań świadka, a także określonych opinii, ekspertyz lub tłumaczeń składanych w postępowaniu,
• mogą polegać zarówno na aktywnym podaniu nieprawdziwej informacji, jak i na zatajeniu prawdy,
• wymagają spełnienia warunków związanych z pouczeniem o odpowiedzialności albo odebraniem przyrzeczenia,
• mogą skutkować odpowiedzialnością karną i wpływać na ocenę wiarygodności dowodu.

Pojęcie występuje między innymi w postępowaniu karnym, cywilnym, administracyjnym, podatkowym oraz w postępowaniach dotyczących ochrony konkurencji i konsumentów. Przepisy regulują również sytuacje, w których świadek może odmówić zeznań albo odpowiedzi na konkretne pytanie, na przykład z powodu bliskiej relacji z oskarżonym lub ryzyka narażenia siebie na odpowiedzialność karną. Skorzystanie z takiego uprawnienia, zgodnie z prawem, nie jest fałszywym zeznaniem. Znaczenie dla oceny zeznań mogą mieć także szczególne zasady dotyczące małoletnich, osób skazanych za fałszywe zeznania oraz świadków, których tożsamość została zastrzeżona.