Dłużnik osobisty

Dłużnik osobisty to podmiot, który odpowiada wobec wierzyciela za wykonanie zobowiązania własnym majątkiem. Jest nim osoba fizyczna, osoba prawna albo inna jednostka, na której ciąży obowiązek świadczenia wynikający na przykład z umowy, czynności prawnej lub przepisu prawa. Określenie to wskazuje na osobisty charakter odpowiedzialności, a nie na rodzaj długu ani status majątkowy dłużnika.

Co do zasady dłużnik osobisty odpowiada za zobowiązanie całym swoim majątkiem, z uwzględnieniem ograniczeń przewidzianych w przepisach dotyczących egzekucji. Wierzyciel może dochodzić od niego spełnienia świadczenia, a po uzyskaniu tytułu wykonawczego prowadzić egzekucję z należących do niego składników majątkowych.

Pojęcie to ma szczególne znaczenie w prawie rzeczowym i hipotecznym. Należy odróżnić dłużnika osobistego od właściciela przedmiotu zabezpieczenia, określanego niekiedy jako dłużnik rzeczowy. Właściciel nieruchomości może ustanowić hipotekę na zabezpieczenie cudzego długu, mimo że sam nie jest zobowiązany do jego zapłaty. W takim przypadku wierzyciel może zaspokoić się z obciążonej nieruchomości, lecz nie uzyskuje z tego powodu osobistej odpowiedzialności jej właściciela za całą wierzytelność.

Rozróżnienie to wpływa między innymi na uprawnienia właściciela nieruchomości, którego zgoda może być wymagana przy zmianach wierzytelności zabezpieczonej hipoteką. Ma także znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności przy określaniu osób uprawnionych do przejęcia nieruchomości należącej do gospodarstwa rolnego.

Dłużnik osobisty, który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, może w określonym zakresie uzyskać zabezpieczenie hipoteczne związane z przysługującym mu roszczeniem przeciwko dłużnikowi. Termin występuje również w regulacjach dotyczących przelewu wierzytelności, postępowania cywilnego oraz niewypłacalności. W każdym z tych kontekstów jego podstawowe znaczenie pozostaje takie samo, oznacza osobę bezpośrednio zobowiązaną wobec wierzyciela, a nie tylko osobę, której rzecz odpowiada za cudzy dług.