Postanowienie WZ 29/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 13 LIPCA 2010 R WZ 29/10 Gdy spełnione są wszystkie przesłanki określone w art. 83 k.k. umoż- liwiające zwolnienie skazanego od reszty kary ograniczenia wolności, a sąd pomimo tego odmówi takiego zwolnienia, to obowiązany jest dokładnie uzasadnić swoje negatywne stanowisko, przy czym nie może powoływać się na inne okoliczności niż wymienione w tym przepisie, a więc również na te, które brał pod uwagę wymierzając karę. Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Ciepłowski. Sąd Najwyższy w sprawie ppłk. Juliana W., skazanego za popełnie- nie przestępstwa określonego w art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. – dwukrotnie i inne, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 13 lipca 2010 r., zażalenia wniesionego przez ppłk. Juliana W. od po- stanowienia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 24 maja 2010 r., nieuwzględniającego wniosku o skrócenie kary ograniczenia wolności, u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę p r z e k a z a ł Wojskowe- mu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. 2 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 5 listopada 2009 r., wydanym w trybie art. 343 § 1 k.p.k., ppłk Julian W. skazany został za popełnienie trzech przestępstw – dwóch określonych w art. 18 § 2 k.k. w zw. z art. 271 § 1 k.k. i jednego w art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 271 § 1 i 3 k.k. na karę łączną 10 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem po- zostawania w macierzystej jednostce wojskowej od zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku w każdy wtorek i czwartek miesiąca z potrące- niem 7 % uposażenia na rzecz PCK Oddział w P. Orzeczoną karę ppłk Julian W. zaczął odbywać od dnia 1 grudnia 2009 r. i od tego czasu z jego konta potrącano i przekazywano na wskaza- ny w wyroku cel określoną część jego uposażenia. W dniu 5 maja 2010 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w P. wpły- nął wniosek ppłk. Juliana W. o darowanie mu reszty kary ograniczenia wol- ności z uzasadnieniem, że odbył już jej połowę, przestrzega porządku prawnego oraz spełnia nałożone na niego obowiązki. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 24 maja 2010 r., wniosku tego nie uwzględnił. Stwierdził, że represja za popełnione czyny jest mało dolegliwa zwłaszcza, że jedno przestępstwo popełniono z niskich pobudek. Ponadto, z uwagi na postawę sprawcy w śledztwie zastosowano wobec niego nadzwyczajne złagodzenie kary, skutkiem czego zamiast „standardowej” kary pozbawienia wolności orzekanej za tego rodzaju prze- stępstwa, wymierzono karę łagodniejszego rodzaju, a mianowicie karę ograniczenia wolności, na dodatek w niższym wymiarze, niż to było możli- we. W konkluzji, mając na uwadze wskazane okoliczności, Sąd stwierdził, że „...niesprawiedliwe byłoby zastosowanie wobec niego jeszcze dodatko- wego złagodzenia kary na etapie postępowania wykonawczego”. 3 Wnioskodawca złożył lakoniczne zażalenie na to postanowienie. Uznał je za „bardzo krzywdzące” i wniósł o wykreślenie z niego słów, że działał z niskich pobudek. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie należy odnieść się do zażalenia w sposób ogólny i określić jego zakres, a więc, czy jest ono zwrócone (tylko) prze- ciwko uzasadnieniu zaskarżonego nim postanowienia i wówczas należało- by rozważyć zasadność żądania usunięcia wskazanego zwrotu, czy też ar- tykułuje ono również niezgodę na jego merytoryczną treść. Prima vista należałoby stwierdzić, że zaskarżone zostało samo uza- sadnienie. W ocenie Sądu Najwyższego takie odczytanie środka odwoław- czego, w oderwaniu od innych aspektów sprawy, a zwłaszcza złożonego wniosku o darowanie reszty kary byłoby jednak zbyt formalistyczne, nieod- dające rzeczywistych intencji jego autora. Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów, ppłk Julian W. będąc przekonanym, że spełniał wszyst- kie wymogi, o których mowa w art. 83 k.k. mógł oczekiwać, że wykonywana przez niego kara będzie skrócona. Stało się inaczej, do czego Sąd miał oczywiście prawo, jednak wnioskodawca nie otrzymał „merytorycznej od- powiedzi” na swój wniosek, bowiem Sąd pierwszej instancji nie uwzględnia- jąc go posłużył się argumentami, które nie miały nic wspólnego z rozpo- znawaną przez siebie kwestią. Mówiąc wprost powtórzył uzasadnienie do- tyczące wymierzonej skazanemu kary. W związku z tym należy stwierdzić, że w sprawie doszło do sprzeczności pomiędzy treścią postanowienia, a jego uzasadnieniem, co stanowi naruszenie prawa procesowego (art. 438 pkt 2 k.p.k.). Co prawda, wnioskodawca nie postawił takiego zarzutu, jak również wniosku o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, ale przecież nie jest on podmiotem fachowym i dlatego wniesiony przez niego środek odwoławczy – na ile to 4 prawnie możliwe – powinien być oceniany zarówno przez pryzmat art. 427 k.p.k., jak i z uwzględnieniem zasady falsa demonstratio non nocet. Należy jednocześnie zauważyć, że zażalenie nawiązuje wprost do uzasadnienia postanowienia i używa argumentów adekwatnych do jego treści, bowiem kwestionuje się w nim dokonaną przez Sąd ocenę jednego z czynów, uznając ją za „bardzo krzywdzącą” i w przekonaniu wniosko- dawcy (zapewne) przyczynę podjęcia niekorzystnego dla niego rozstrzy- gnięcia. Z zażalenia bezspornie wynika zatem, że jego autor z nim się nie zgadza. W świetle tych okoliczności, mając na uwadze również intencje ppłk. Juliana W., Sąd Najwyższy uznał za możliwe i celowe zbadanie sprawy w aspekcie szerszym niżby to wprost wynikało z zażalenia, a mianowicie również pod kątem, czy przekonanie Sądu pierwszej instancji o niemożli- wości skrócenia wnioskodawcy kary wysnute zostało z wszechstronnej oceny całokształtu zebranych w sprawie dowodów i czy jest ono przekonu- jąco uzasadnione. Przesłanką formalną zwolnienia od reszty kary jest odbycie przez skazanego przynajmniej połowy orzeczonej kary, zaś przesłankami mate- rialnymi: przestrzeganie porządku prawnego w okresie jej wykonywania, sumienne wykonywanie pracy wskazanej przez sąd (do żołnierzy nie stosu- je się – art. 323 § 1 k.p.k.) oraz spełnianie obowiązków nałożonych przez sąd i orzeczonych środków karnych. Zakłada się, że kumulatywne spełnienie tych przesłanek prowadzi do ustalenia pozytywnej prognozy kryminologicznej skazanego i uznania, iż cele kary w stosunku do niego zostały osiągnięte, bez potrzeby wykonywa- nia jej do końca. Zwolnienie w trybie art. 83 k.k. jest fakultatywne, co jednak nie jest równoznaczne z dowolnością. Orzeczenie negatywne dla skazanego musi 5 zapaść wówczas, gdy stwierdzony zostanie brak chociażby jednej prze- słanki z wymienionych wcześniej, natomiast gdy zaistnieją wszystkie prze- słanki wskazane w art. 83 k.k., a sąd mimo to wniosku o zwolnienie od reszty kary ograniczenia wolności nie uwzględni, to wówczas stanowisko swoje musi dokładnie uzasadnić, przy czym nie jest możliwe powoływanie się na okoliczności inne niż wskazane w tym przepisie, a więc również te, które już raz brał pod uwagę wymierzając karę. Nawet pobieżna lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na stwierdzenie, że jest ono wysoce wadliwe, bowiem Sąd rozwa- żając zasadność wniosku o skrócenie kary wziął pod uwagę nie te okolicz- ności, które należało. Powołał się bowiem na przesłanki, które uwzględnio- no wymierzając rodzaj kary i przez to określono jej dolegliwość, a nie na okoliczności, które przemawiały za wysnuciem pozytywnej (lub negatywnej) prognozy w zakresie prewencji indywidualnej uzasadniającej założenie, że cele kary zostały (lub nie zostały) osiągnięte. Nietrafne było też stwierdzenie Wojskowego Sądu Okręgowego w P., że skrócenie kary, to jej złagodzenie. Cel instytucji określonej w art. 83 k.k. jest zupełnie inny, niż sugeruje się w uzasadnieniu zaskarżonego posta- nowienia. Może bowiem mieć ona zastosowanie po łącznym spełnieniu wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie, gdy sąd uzna, że cele kary zostały już osiągnięte, bez potrzeby wykonywania jej w całym wymiarze. Spełniony zostaje zatem cel kary, zwłaszcza w zakresie indywi- dualnego jej oddziaływania, co w konsekwencji skutkuje, że zostaje uznana za wykonaną. Można zatem powiedzieć, że jest to jedna z form wykonania kary (patrz S. Zimoch: O zwolnieniu od kary ograniczenia wolności – ZN IBPS 1997, nr 5, s. 87). W tych okolicznościach zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji po to by mógł ocenić, czy pomimo spełniania przez wnioskodawcę wszyst- 6 kich przesłanek określonych w art. 83 k.k. ppłk Julian W. rzeczywiście nie może skorzystać z instytucji skrócenia kary ograniczenia wolności, przy czym uzasadnienie powinno spełniać kryteria, o których była mowa wcze- śniej.