Nadzwyczajne złagodzenie kary

Nadzwyczajne złagodzenie kary to instytucja prawa karnego polegająca na wymierzeniu sprawcy kary łagodniejszej niż wynikałoby to z ustawowych zasad przewidzianych za dane przestępstwo albo na zastosowaniu innego, łagodniejszego sposobu reakcji karnej. Może obejmować w szczególności orzeczenie kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, wybór łagodniejszego rodzaju kary, a w przypadkach określonych w ustawie także odstąpienie od jej wymierzenia.

Złagodzenie nie następuje automatycznie. Sąd ocenia, czy zostały spełnione warunki przewidziane w konkretnym przepisie oraz czy szczególne okoliczności uzasadniają odstąpienie od zwykłych reguł wymiaru kary. Znaczenie mogą mieć między innymi sposób zachowania sprawcy, jego motywacja, rozmiar wyrządzonej szkody, współdziałanie z organami ścigania lub podjęcie działań zmniejszających skutki czynu. Nie jest to uniewinnienie ani stwierdzenie braku odpowiedzialności karnej, lecz szczególny sposób ukształtowania kary po uznaniu sprawcy za winnego.

W polskim prawie karnym instytucja ta występuje przede wszystkim w Kodeksie karnym, a także w Kodeksie karnym skarbowym. Może być związana z okolicznościami osobistymi sprawcy, jego błędnym przekonaniem, zachowaniem osoby pokrzywdzonej lub wykonaniem rozkazu w celu ograniczenia szkodliwości czynu. W prawie karnym skarbowym szczególne znaczenie ma między innymi uiszczenie uszczuplonej należności publicznoprawnej, współpraca z innymi sprawcami oraz spełnienie warunków dotyczących określonych kar i środków karnych. Odrębne zasady mogą dotyczyć osoby, której przyznano status świadka koronnego.

Nadzwyczajne złagodzenie kary należy odróżnić od zwykłego uwzględnienia okoliczności łagodzących przy wymiarze kary. W tym drugim przypadku sąd porusza się w granicach standardowego zagrożenia karą, natomiast nadzwyczajne złagodzenie pozwala odstąpić od tych granic, jeżeli wyraźnie przewiduje to ustawa. Termin bywa też używany w przepisach opisujących szczególne przypadki złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia.