Sygn. akt VIII U 908/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r. odmówił M. D. prawa do emerytury z rekompensatą wobec nieudokumentowania na dzień (...) okresu 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Do stażu pracy w szczególnych warunkach nie został zaliczony okres zatrudnienia od (...) do (...)r. w K. (...) ponieważ świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych z (...) r. nie spełnia wymogów formalnych. W świadectwie nie ujęto prawidłowego zarządzenia resortowego i nie wskazano również jego działu pozycji i punktu. Organ wskazał, iż pracodawca powinien podać okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jej rodzaj i nazwę stanowiska pracy - ze wskazaniem odpowiedniego wykazu, pozycji rozporządzenia jak również zarządzenia resortowego. Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) podlega pod zarządzanie Ministra Górnictwa i Energetyki, natomiast zdaniem organu powołanie się w świadectwie pracy w warunkach tylko na rozporządzenie Rady Ministrów z 7.02.1983 r. nie jest wystarczające.
(decyzja w aktach ZUS k nienumerowane)
Odwołanie od powyższej decyzji w całości wniósł M. D. reprezentowany przez radcę prawnego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuzasadnionym przyjęciu, że Ubezpieczony nie udowodnił, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub pracy o szczególnym charakterze przed 1.01.2009 r. pomimo, że zgodnie ze zaświadczeniem z dnia (...) wykonywał taką prace w okresie od dnia (...)do (...)r. a zatem łącznie ponad 15 lat.
2) naruszenie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że na gruncie niniejszej sprawy nie przysługuje Ubezpieczonemu prawo do rekompensaty, gdyż nie udowodnił on okresu pracy w warunkach szczególnych lub pracy o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat, podczas gdy z przedłożonych zaświadczeń oraz świadectw wynika, że Ubezpieczony wykonywał takowe prace, przez wymagane ww. postanowieniem okres, co czynił stale, w warunkach szczególnych i w pełnym wymiarze czasu pracy.
W związku z powyższym skarżący wniósł o: zmianę decyzji odmownej wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. znak sprawy (...)z dnia (...) r. i przyznanie M. D. rekompensaty, o której mowa w art. 2 pkt. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz Ubezpieczonego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, ustalonych według norm przepisanych.
(odwołanie k.3-5)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Zakład podkreślił, że okoliczność wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie może być ustalana w sposób dowolny. Świadectwa pracy w warunkach szczególnych muszą spełniać wymogi formalne, określać rodzaj wykonywanej pracy ściśle według wykazu, działu, pozycji i punktu zarządzenia ministra właściwego resortu - nazwa stanowiska musi ściśle odpowiadać nazwie wymienionej w zarządzeniu, nie może być ani niepełna ani podobna zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 7.02.1983 r.
(odpowiedź na odwołanie k. 11-12)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca M. D. ur. (...), w dniu(...) r. wniósł o przyznanie emerytury z rekompensatą.
(bezsporne, wniosek k. 1-3 akt ZUS)
W rozpoznaniu powyższego wniosku wydano dwie decyzje z dnia (...) r. w przedmiocie prawa do emerytury i zaskarżoną decyzję. Odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa do rekompensaty organ nie uwzględnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia wnioskodawcy do okresu pracy w warunkach szczególnych.
(bezsporne, decyzje w aktach ZUS k. nienumerowane)
Wnioskodawca był zatrudniony w K. (...) okresie od(...) do (...) r. w wymiarze ½ etatu a od (...) do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku(...) - (...).
(bezsporne świadectwo pracy k. 6-7 dokumentacja osobowa załączona do akt sprawy przy piśmie k. 18)
Za wskazany okres zatrudnienia wnioskodawca legitymuje się świadectwem pracy z dnia (...) r., w którym wskazano, iż w okresie zatrudnienia od(...) do (...) M. D. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - wytwarzanie i przesyłanie energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych (charakter pracy ściśle wg wykazu, działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 (Dz.U Nr 8 poz. 43).
(świadectwo pracy k. 6-7 nadto w aktach ZUS k. nienumerowane)
Za wskazany okres zatrudnienia dostępnym jest też wystawione wnioskodawcy przez K. (...) świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia(...)r., w którym wskazano, iż w okresie od (...) do (...) r. M. D. wykonywał pracę przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu i remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych (charakter pracy ściśle wg wykazu działu i pozycji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia(...) (Dz. U nr 8 poz. 43) na stanowiskach konserwator, elektryk - automatyk wykazu stanowiącego załącznik nr 1 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12 sierpnia 1983 w sprawie określonych stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach. W świadectwie wskazano, iż stanowiska konserwator, elektryk - automatyk odpowiadają stanowisku elektromechanik przyrządów i aparatury cieplnej wymienionemu w zarządzeniu nr 17 MG i E.
(świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 8 nadto w aktach ZUS k. nienumerowane)
W dokumentacji za wskazany okres zatrudnienia - angażach, zakresach czynności wskazywanym było, iż wnioskodawca pracował na stanowiskach elektryk, konserwator- elektryk, automatyk- elektryk , elektromonter automatyk, konserwator, elektryk hydraulik.
(dokumentacja osobowa załączona do akt sprawy przy k. 18)
Wnioskodawca pracując na pełen etat w spółdzielni mieszkaniowej zajmował się regulacją elektroniki, usuwaniem awarii, regulacją sterowania, konserwacją urządzeń kotłowni- elektrozaworów i pomp. Była to własna kotłownia spółdzielni na potrzeby 32 bloków. Spółdzielnia miała własną całą sieć ciepłowniczą. Na sieci są pompy, które tłoczą czynniki, automatyka sterująca, elektrozawory. W chwili obecnej od ok (...) r. jest to kotłownia olejowo – gazowa, wcześniej była to kotłownia węglowa. Usuwanie awarii sprowadzało się do wymiany pomp, nastawianiem elektro - palnika zajmowała się firma zewnętrzna. Wnioskodawca zajmował się też przeglądami. Nie był przenoszony na inne stanowiska pracy, stale zajmował się kotłownią a w razie awarii wnioskodawca musiał podejmować czynności na węzłach. Podlegały mu wszystkie urządzenia w kotłowni i na węzłach. Usuwał też wszelkie awarie zgłoszone przez lokatorów. Zawsze zajmował się tym samym obsługą kotłowni i usuwaniem awarii. Obsługa kotłowni zawsze była taka sama, robiono naprawę elektroniki przy naprawach pomp współudział z hydraulikiem. Przeglądy były robione według potrzeb, okresowe raz w miesiącu. Główne jego stanowisko pracy było w kotłowni. Jeżeli była awaria i system nie działał była konieczność usunięcia usterki. Centralne ogrzewanie uruchamiane było we wrześniu w zależności od temperatur wyłączne było po(...) lub w(...). W sezonie letnim kotłownia była cały czas czynna - podgrzewała wodę. Na węzłach jest rozdzielenie na centralne ogrzewanie i ciepłą wodę. W sezonie letnim węzeł centralnego ogrzewania był wyłączany zostawiano na ciepłą wodę. Wnioskodawca posiada uprawnienia kwalifikacyjne na gaz są to 3 grupy uprawnień związane z systemami ciepłowniczymi, gazowymi i elektrycznymi. Uprawnienia w tym zakresie przedłużane co 5 lat ma od (...) r. Wnioskodawca pracował w narażeniu na czynniki szkodliwe takie jak chemia - środki do uzdatniania wody (siarczan sodu, wodorowęglan sodu), skrajne temperatury- latem nawet 50-60 stopni zimą ok 10. Wnioskodawca pracował na zmiany z 5-7 innymi osobami. Kilka lat sprawował dodatkowo funkcje brygadzisty wykonując także dotychczas powierzone mu czynności.
(zeznania wnioskodawcy protokół z rozprawy z dnia 27.10.2025 r. 00:01:25-00:13:39 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.08.2025 00:01:57-00:23:14)
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dokumentów zawartych w aktach organu rentowego i załączonych do akt sprawy, których wiarygodność nie była przez strony podważana, oraz zeznania odwołującego. Sąd dał wiarę ww. zeznaniom co do czynności podejmowanych przez wnioskodawcę w spornym okresie, jednakże w ocenie Sądu na ich podstawie nie jest możliwe by przyjąć, że ubezpieczony w kwestionowanym okresie wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, o jakiej mowa w rozporządzeniu i zarządzeniu resortowym.
Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:
Odwołanie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myśl art. 23 ust.1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).
Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,
2) osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołujący się nie nabył prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.
Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).
Z §1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Przepis § 2 ust.1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
W niniejszym postępowaniu wnioskodawca domagał się ustalenia, że w okresie zatrudnienia wK. (...) (...) do (...) r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.
Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011 poz. 237 nr.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.
W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.
Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869).
W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (tak SA w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 r III AUa 41/16 LEX nr 2151525).
Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, po pierwsze czy praca wykonywana przez wnioskodawcę w spornym okresie zatrudnienia była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.
Przy czym należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy o e. i r. z FUS) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por wyroki SN: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, LEX nr 1001301). W orzecznictwie podkreśla się, że wykazy resortowe określające stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach mają charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający i ułatwiający identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach w sytuacji, gdy w wykazie stanowiącym załącznik do powołanego rozporządzenia operuje się pojęciem ogólnym. Zarządzenia resortowe nie mają decydującego charakteru, lecz znaczenie jedynie w sferze dowodowej w tym sensie, że z faktu, iż właściwy minister ustalił, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach może wynikać domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie jest wykonywana w takich warunkach i przeciwnie, że brak konkretnego stanowiska w wykazie może stanowić negatywną przesłankę dowodową ocenianą jednak w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych.
Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 u.e.r.f.u.s. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 LEX nr 1339369). Takie stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 czerwca 2018 roku, w sprawie I UK 168/17, w której stwierdził, iż „Za przyjęciem branżowo-stanowiskowego charakteru wyodrębnienia poszczególnych prac wykonywanych w szczególnych warunkach przemawia to, iż w zależności od działu gospodarki, w którym jest umiejscowione konkretne stanowisko, jest ono narażone na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu mniejszym lub większym. Jeśli więc ustawodawca zdecydował o umieszczeniu określonego rodzaju pracy w wykazie prac wykonywanych w szczególnych warunkach, przypisując go do konkretnego działu gospodarki, to okoliczność ta bez wątpienia świadczy o narażeniu tego rodzaju pracy właśnie w tym dziale gospodarki na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu większym niż w innych działach gospodarki.
Może się zdarzyć, iż konkretny zakład pracy wykonywał zadania całkowicie odpowiadające innemu działowi gospodarki, a co za tym idzie, szkodliwość prac wykonywanych w ramach realizacji tych zadań w pełni odpowiadała szkodliwości pracy przyporządkowanej do innej branży. Decydujące znaczenie w tym przypadku ma zaś to, czy pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy był narażony na działanie tych samych szkodliwych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu gospodarki, w ramach którego takie same prace zaliczane są do prac w szczególnych warunkach”. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652; z dnia 3 czerwca 2008 r., I UK 381/07, LEX nr 494112; z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09, LEX nr 515698; z dnia 16 czerwca 2009 r., I UK 24/09, LEX nr 518067; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638; z dnia 19 maja 2011 r., III UK 174/10, LEX nr 901652).
Kwalifikacja pracy jako pracy w warunkach szczególnych odbywa się więc na podstawie kryterium stanowiskowo-branżowego (czyli konkretne stanowisko w określonej branży). Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości w oddzielnych działach oraz przypisanie poszczególnych stanowisk pracy do odrębnych gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż konkretne stanowisko jest narażone na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale gospodarki (branży) jest umiejscowione. Dlatego konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. Oznacza to, że przynależność pracodawcy do określonej gałęzi gospodarki ma znaczenie istotne i nie można dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 4 z późn. zm.), wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Od kryterium branżowego można odstąpić w pewnych sytuacjach, gdy wykonywana jest praca uznana za szkodliwą dla jednej branży, mimo iż warunki jej wykonywania w innej branży są tak samo szkodliwe. Jeżeli pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2016 r., III UK 40/16, LEX nr 2186064).
Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r. I UK 393/10). Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Możliwe jest przy tym łączenie w przebiegu dniówki prac o różnym charakterze polegające na wykonywaniu nie jednego, lecz kilku rodzajów prac w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie. W takim wypadku do czasu pracy w warunkach szczególnych zlicza się czas równolegle wykonywanych czynności tylko wtedy, gdy różne prace wszystkie łącznie lub każda z osobna odpowiadają pracom w szczególnych warunkach i wszystkie razem wykonywane są stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (tak SA w Łodzi w wyroku z dnia z dnia 2 czerwca 2016 r., III AUa 1687/15, LEX nr 2062050). Przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nie jest natomiast dopuszczalne zaliczanie innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika w stopniu powodującym wcześniejszą utratę zdolności do zatrudnienia i nie zostały wymienione w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235). Tylko okresy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy kreują i wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości, lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku), i nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia (wyrok SA w Gdańsku z 11.05.2016r III AUa 101/16).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy spornym jest czy faktycznie wykonywane przez wnioskodawcę czynności w okresie zatrudnienia od (...) do(...) r. w(...)były pracą w warunkach szczególnych. Podnieść przy tym należy, iż wnioskodawca legitymuje się świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych jednak to - co słusznie podniósł organ rentowy nie spełnia ono wszystkich niezbędnych wymogów - nie podano stricte okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jej rodzaju i nazwy stanowiska pracy - ze wskazaniem odpowiedniego wykazu, pozycji rozporządzenia jak również zarządzenia resortowego. Przy tymS. (...) w tym zakresie odniosła się bezpodstawnie do zarządzenia Ministra Górnictwa i Energetyki, choć spółdzielnie mieszkaniowe nie były jednostkami podległymi temu organowi.
Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności co do generalnej możliwości zakwalifikowania pracy wnioskodawcy w spornym okresie zatrudnienia do pracy w szczególnych warunkach wskazać należy, iż analiza treści wykazu A do powołanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. wskazuje, że wymienione w dziale II w energetyce, prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych są pracą w szczególnych warunkach.
Jednocześnie załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12.08.1983 w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach w wykazie A dział II W energetyce poz. 1 „Praca przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektrycznych i cieplnych” w pkt 5 wymienia stanowisko elektromechanik przyrządów i aparatury cieplnej.
Kluczowym jest zatem czy prace wykonywane przez wnioskodawcę w spornych okresach zatrudnienia mogą być utożsamianie ze wskazanymi aktami prawnymi pozycjami wykazu, nadto czy były przez niego wykonywane stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Odnosząc powyższe do pracy na jaką powoływał się skarżący wskazać należy, iż nie może być ona kwalifikowana jako spełniająca powyższe wymagania.
W pierwszym rzędzie zaznaczyć należy, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa - uwzględniając charakter branży nie podlega pod zarządzanie Ministra Górnictwa i Energetyki, a to właśnie jak już wskazywano uciążliwość i szkodliwość pracy dla zdrowia wynika z branżowej specyfiki. K. (...) jest zakładem, który zaliczyć należy do branży budowlanej, do której odnosi się Dział V Wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., który brzmi: w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych. Zgodnie bowiem z obowiązującym w spornym okresie prawem spółdzielczym, art. 134, 135 ustawy o Spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. (Dz.U.1961.12.61) oraz art. 204 Ustawy Prawo spółdzielcze dnia 16 września 1982 r. (Dz.U. Nr 30, poz. 210), przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej było zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a dla zaspokojenia tych potrzeb mieszkaniowych spółdzielnia mogła przydzielać członkom lokale mieszkalne w budynkach stanowiących własność spółdzielni i budować domy jednorodzinne w celu przeniesienia na rzecz członków własności tych domów lub inne domy w celu przeniesienia na rzecz członków znajdujących się w nich lokali mieszkalnych. W ustawie z 1961 r. spółdzielnie mieszkaniowe zostały wprost zaliczone do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego. Tak więc wbrew kwalifikacji jaką przyjął zakład pracy w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych dotyczącym wnioskodawcy do K. (...) odnosiła się uchwała nr 184 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego z dnia 20 maja 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej oraz uchwała nr 73 z 28.03.1985 zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego zmieniająca uchwałę w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej (obie załączone do akt sprawy niniejszej) – por. w tym zakresie wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12.08.2014 w sprawie sygn. akt III AUa 2207/13, nie zaś załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z dnia 12.08.1983 roku.
Wobec powyższego, skoro podległość branżowa ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy wykonywana praca była pracą w warunkach szczególnych, to w realiach niniejszej sprawy, ustalić należy, czy praca wykonywana przez M. D. w spornym okresie na stanowisku konserwator, elektryk – automatyk, względnie elektromechanik przyrządów i aparatury cieplnej polegająca jak zeznawał ubezpieczony na pracach elektrycznych na regulacji elektroniki, regulacji sterowania, konserwacji urządzeń kotłowni- elektrozaworów i pomp, obsłudze kotłowni, usuwaniu awarii w tym sieci na węzłach, którą w jego ocenie należało kwalifikować jako pracę przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektrycznych i cieplnych, miała stosowne odniesienie w branży budowlanej.
W tym zakresie wskazać należy, iż analiza Dział V Wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., jednoznacznie wskazuje, że tego typu prac brak jest we wskazanym wykazie. Wskazanych stanowisk ani charakteru pracy nie wymieniają też złożone do akt sprawy uchwała nr 184 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego z dnia 20 maja 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej oraz uchwała nr 73 z 28.03.1985 zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Budownictwa Mieszkaniowego zmieniająca uchwałę w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w jednostkach organizacyjnych spółdzielczości mieszkaniowej.
Przy tym rozporządzenie w dziale XIV Prace różne pod poz. 1 wymienia „Prace niezautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego”, zaś wspomniana wyżej uchwała w dziale XIV prace różne pod poz. 1 Prace niezautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego wymienia pod poz. 3 stanowisko palacza.
Tym samym w ocenie Sądu praca wnioskodawcy nie może być klasyfikowana jak chce tego odwołujący jako praca w szczególnych warunkach skoro z uwzględnieniem branży zakładu pracy, który zatrudniał w spornym okresie wnioskodawcę a więc K. (...) podpadającej pod branżę budowlaną, zarówno w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.) jak i powołanych uchwałach brak jest prac i stanowiska zajmowanego przez wnioskodawcę.
Jeszcze raz wskazać należy, iż w świetle art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu (por wyrok SN z 1.06.2010 II UK 21/10 Legalis) Sąd ubezpieczeń społecznych, dokonując ustaleń odnośnie do wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych, nie ocenia uciążliwości danej pracy, a jedynie bada, czy praca ta odpowiada pracy wskazanej w rozporządzeniu oraz czy była wykonywana przez ubezpieczonego stale i w pełnym wymiarze (wyrok SA w Gdańsku z dnia 13.03.2018r III AUa 1279/17).
Sąd ma przy tym na uwadze, że wnioskodawca zeznawał, iż do 1994 r. kotłownia w której wykonywał prace miała charakter kotłowni węglowej. Niemniej jednak nawet gdyby przyjąć, iż wykonywana przez niego praca w okresie (...) do(...) r. może być kwalifikowana jako wykonywana stale i w pełnym wymiarze jako praca niezautomatyzowana palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego na stanowisku palacza, o której jest mowa we wskazanych aktach prawnych to i tak z uwagi na zbyt krótki okres jej wykonywania pozostaje ona bez wpływu na prawo ubezpieczonego do rekompensaty.
W ocenie Sądu brak też podstaw do uznania, iż na gruncie rozpoznawanego przypadku można jednak odstąpić od kryterium branżowego, gdyż warunki wykonywania pracy przez wnioskodawcę w(...)- w branży budowlanej są tak samo szkodliwe co w energetyce a prace wykonywane przez wnioskodawcę wykonywane w taki sam sposób tj. jak określono to w zarządzeniu Ministra Górnictwa i Energetyki. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wykazano - a to na wnioskodawcy zgodnie z art. 6 kpc - w tym zakresie spoczywał ciężar dowodu, że odwołujący w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu -tu energetyki, w ramach, którego to działu takie prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach a wnioskodawca wykonywał takie same czynności i obowiązki. Co znamienne i czego nie należy pomijać w świetle dostępnego materiału dowodowego praca wnioskodawcy nie może być utożsamiana z pracą w energetyce, przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektrycznych i cieplnych na stanowisku elektromechanik przyrządów i aparatury cieplnej. Wnioskodawca jako konserwator, elektryk - automatyk nie był tylko elektromechanikiem przyrządów i aparatury cieplnej, wnioskodawca ( na co wskazują nie tylko jego zeznania ale i zakresy obowiązków załączone do jego dokumentacji osobowej ponadto pozostała dokumentacja zawarta w tych aktach), pracował głównie jako elektryk, zajmował się elektryką i elektroniką, odpowiadał zarówno za kotłownie jak i całą sieć cieplną spółdzielni mieszkaniowej zajmując się usuwaniem awarii w tym na sieci i węzłach oraz wszystkich awarii zgłaszanych przez lokatorów, nadto dokonywał przeglądów. Nie odpowiadał więc tylko za przesyłanie oraz remont i eksploatację urządzeń elektrycznych i cieplnych, jak to ma miejsce w przypadku Zakładów (...) ale za funkcjonowanie kotłowni a także całej sieci ciepłowniczej dla potrzeb spółdzielni mieszkaniowej a więc w skali i charakterze odmiennym niż w zakładach energetycznych. Nie każda praca przy sieci cieplnej czy w kotłowni jest pracą przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektrycznych i cieplnych, nadto brak dowodów iż wnioskodawca przy wykonywaniu tego typu szerokich obowiązków nie tylko przyrządach i aparaturze cieplnej ale pracach konserwacyjnych także sieci w tym pomp hydraulicznych, pracach elektrycznych, szeroko rozumianych pracach związanych z obsługa kotłowni stale i w pełnym wymiarze był elektromechanikiem przyrządów i aparatury cieplnej. Nie można wiec uznać, iż stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał obowiązki tożsame i w warunkach tożsamych co w zakładach typowych dla branży energetyki cieplnej.
Reasumując w ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał w procesie, iż legitymuje się okresami pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze, które niesłusznie pominął organ rentowy. Aby ustalić prawo do rekompensaty konieczne jest wykazanie, iż ubezpieczony do dnia 1 stycznia 2009 r. udowodnił 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, przy jednoczesnym braku możliwości uzyskania prawa do emerytury pomostowej lub prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na skutek zmiany stanu prawnego wprowadzonego ustawą o emeryturach pomostowych (wyrok SA w Lublinie z dnia 29.12.2020r III AUa 1002/20 i wyrok SA w Warszawie z 23.01.2020r III AUa 1404/17).
W rozpoznawanej sprawnie wnioskodawca wymogowi udowodnienia 15 letniego okresu pracy w szczególnych warunkach nie sprostał.
Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477
14 § 1 kpc, oddalił odwołanie jako bezzasadne.
SSO Paweł Wojas