UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 2 lutego 2026 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych - (...) Oddział w H. odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury L. D..
Organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.
Zakład argumentował, że w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją ustawy, na podstawie której została wykazana decyzja, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczeniem Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy.
W konkluzji ZUS stwierdził, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z 28.01.2008 r.
(decyzja - k. 24 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
L. D. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i ponowne obliczenie wysokości należnej jej emerytury z pominięciem art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej.
(odwołanie – k. 3)
W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wskazując, że nieopublikowany wyrok TK nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania prawomocnego decyzją. Jednocześnie ZUS nadmienił, że wyrok TK z 4.06.2024 r., SK 140/20 nie dotyczy wnioskodawczyni ponieważ osiągnęła ona powszechny wiek emerytalny w dniu 27 grudnia 2012 r. i miała możliwość złożenia wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego przed wejściem w życie art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej.
(odpowiedź na odwołanie – k. 4-4 verte)
W piśmie procesowym wnioskodawczyni sprecyzowała, że wnosi o przeliczenie świadczenia wraz z wyrównaniem.
(pismo – k. 10-10 verte)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
L. D. urodziła się w (...)
(okoliczność bezsporna)
Na mocy decyzji z dnia 28 stycznia 2008 roku wnioskodawczyni przyznano od dnia 27 grudnia 2007 r. emeryturę w wieku obniżonym.
(decyzja z dnia 28.01.2008 r. – k. 53-54, decyzja z dnia 8.02.2008 r. – k. 67-68 plik (...) załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Decyzją z dnia 8 lutego 2013 r., organ rentowy przyznał ubezpieczonej emeryturę w wieku powszechnym - w trybie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS od dnia 1 stycznia 2013 roku tj. od miesiąca w którym złożono wniosek. Podstawa obliczenia emerytury w części ustalonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Wskazane świadczenie zostało zawieszone jako mniej korzystne.
(decyzja – k. 7-8 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.
(bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art(...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, OTK ZU A/2024 poz. 67)
W dniu 22 stycznia 2026 r. ubezpieczona wniosła o przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.06.2024 SK/140/20 r.
(wniosek - k. 22-23 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Decyzją z dnia 2.02.2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w H. odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury ubezpieczonej
(decyzja - k. 24 plik II załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych dokumentów znajdujących się w aktach emerytalnych ubezpieczonej, których wartości dowodowej żadna ze stron nie kwestionowała.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie podlega uwzględnieniu w przeważającej części.
Odwołującej się przyznano od dnia 27 grudnia 2007 r. prawo do wcześniejszej emerytury, zaś od 1 stycznia 2013 r. emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym, której wysokość ustalono na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej z uwzględnieniem art. 25 ust. 1b, tzn. kwota emerytury powszechnej została obliczona z pomniejszeniem o sumę kwot pobranych wcześniej emerytur.
Przepis ten został dodany ustawą z 11 maja 2012 r. o zmianie
ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 637 z 6 czerwca 2012 r.). Dokonano wówczas nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: A. ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Organ rentowy obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym zastosował ten przepis, pomniejszając podstawę obliczenia jej emerytury o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranej dotychczas emerytury w wieku obniżonym.
Spór zaistniały na gruncie rozpatrywanej sprawy dotyczy możliwości przeliczenia emerytury ubezpieczonej, która o takie przeliczenie wniosła w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 4 czerwca 2024 r.
(sygn. akt SK 140/20). W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z 4 czerwca 2024 r.
(SK 140/20), Trybunał orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 11998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z tym ubezpieczona wniosła o ponowne obliczenie wysokości należnego jej świadczenia.
Sąd Okręgowy podziela ugruntowany w piśmiennictwie pogląd, iż brak formalnej promulgacji wyroku nie stoi na przeszkodzie sprawowaniu przez sądy powszechne rozproszonej kontroli konstytucyjności. Związanie sędziego Konstytucją (art. 178 ust. 1) obejmuje zakaz wydawania rozstrzygnięć z nią niezgodnych, co w przypadku obalenia domniemania konstytucyjności danego przepisu obliguje Sąd do jego pominięcia i bezpośredniego zastosowania ustawy zasadniczej (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP).
W doktrynie i orzecznictwie zwrócono uwagę, że nie samo orzeczenie TK, ale dopiero jego publikacja we właściwym dzienniku urzędowym wywołuje skutek derogujący dany przepis z systemu prawa, tworząc od tego momentu nowy stan prawny. W przypadku wskazywanego przez ubezpieczoną wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. do takiej publikacji faktycznie jeszcze nie doszło, ale pamiętać należy, że od utraty mocy obowiązującej przepisu należy odróżniać utratę domniemania konstytucyjności wadliwej regulacji. Domniemanie to stanowi jedno z domniemań interpretacyjnych, mające charakter domniemania wzruszalnego. Do jego utraty dochodzi z chwilą publicznego ogłoszenia wyroku przez skład TK, mającego już wówczas walor orzeczenia ostatecznego. Obalenie domniemania konstytucyjności danego przepisu stanowi asumpt do uwzględniania przede wszystkim przez sądy powszechne i administracyjne wskazówek zawartych w uzasadnieniu orzeczenia TK, aby te przy zastosowaniu obowiązujących procedur, w miarę prawnych i faktycznych możliwości, zmieniły - w ramach tzw. kontroli incydentalnej - sposób stosowania niekonstytucyjnego przepisu, m.in. poprzez reinterpretacje danego przepisu w zgodzie z Konstytucją, zgodnie z zasadą bezpośredniego stosowania Konstytucji - art. 8 ust. 2 Konstytucji RP
(M. (...), Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003/3, s. 13; R. R. i in., O sposobach obowiązywania i stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Uwagi na tle art. 190 Konstytucji RP, Przegląd Sejmowy 2007/5, s. 279 i n.; K. X., Wzruszenie "domniemania konstytucyjności" aktu normatywnego przez Trybunał Konstytucyjny, Przegląd Sejmowy 2008/5, s. 59, 65, 73-77, 83-85; W. W., Skutki prawne pod względem czasowym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w stosunku do aktu prawnego uznanego za niekonstytucyjny, (...) 2014/5, s. 10-13; M. (...), Skutki czasowe wyroków Trybunału Konstytucyjnego (w świetle orzecznictwa SN i TK), EPS 2021/4, s. 12, 14-16; M. Florczak-Wątor, O skutkach prawnych niepublikowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Rozważania na tle oczekującego na publikację wyroku z 9 marca 2016 r. (K 47/15), Przegląd Sądowy 2016/10, s. 10-13).
Z uwagi na przedstawione uwagi wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., ze względu na brak jego publikacji, nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. To nie oznacza jednak, że nieopublikowanego wyroku TK, w szczególności rozważań zawartych w jego uzasadnieniu, nie powinno się uwzględniać w konkretnym przypadku, gdzie istotna jest możliwość zastosowania ww. przepisu. Trybunał wskazał w tym wyroku, że nie tylko wobec kobiet - emerytek z rocznika 1953 przepis art. 25 ust. 1b ustawy stał się "swoistą pułapką", ale również dla tych wszystkich ubezpieczonych, którzy przed dniem 6 czerwca 2012 r. (przed datą wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej dodającej m.in. art. 25 ust. 1b) nabyli prawo do jednego z rodzajów emerytur wcześniejszych wymienionych w tym przepisie, a tym samym - działając w zaufaniu do obowiązującego wówczas prawa - nie mogli przewidzieć, że podstawa obliczenia emerytur nabytych kilka lat później (w związku z osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego) zostanie pomniejszona o kwoty wypłaconych emerytur wcześniejszych.
Wskazać w tym miejscu należy na wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2018 r. sygn. akt (...) PK 163/17, gdzie wskazano, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego - Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym odroczenie wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność nie jest przeszkodą do uznania przez sąd, że przepis ten był sprzeczny z Konstytucją od chwili jego uchwalenia
(wyroki Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 61; z 5 czerwca 2007 r., (...) PK 6/07, OSNP 2008 nr 15-16, poz. 213; z 24 stycznia 2006 r., I PK 116/05, OSNP 2006 nr 23-24, po. 353).
Za niestosowaniem przepisów uznanych za niekonstytucyjne w okresie między ogłoszeniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dzienniku urzędowym a utratą mocy obowiązującej tych przepisów przemawiały następujące argumenty. Po pierwsze, zapewnienie skuteczności postanowieniom Konstytucji. Po drugie, zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji oraz podlegania sędziów nie tylko ustawie zwykłej, ale i ustawie zasadniczej. Skoro sędziowie podlegają także Konstytucji to nie można od nich oczekiwać dalszego stosowania przepisów, co do których właściwy sąd - sąd konstytucyjny - stwierdził już sprzeczność z ustawą zasadniczą. Po trzecie, bezsensowność orzekania na podstawie przepisu uznanego za sprzeczny z Konstytucją do czasu utraty mocy obowiązującej, a następnie wznawiania postępowania w sprawie opartej na przepisie, który został uznany za sprzeczny z Konstytucją. Po czwarte, inny krąg adresatów orzeczenia stwierdzającego nie konstytutywność (wszyscy stosujący prawo) oraz orzeczenia o odroczeniu utraty mocy obowiązującej przepisu odnosi się wyłącznie do skutku derogacyjnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ale nie dotyczy samego uznania określonej normy za niekonstytucyjną. Dalej Sąd Najwyższy podał, że zgodnie ze stanowiskiem podzielanym przez Sąd Najwyższy - Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych należy odróżnić skutki aplikacyjne od derogacyjnych wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Sąd Najwyższy wskazał, że związanie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (wynikające z art. 190 ust. 1 Konstytucji) w połączeniu z dyspozycją art. 8 ust. 1 traktującego Konstytucję jako najwyższe prawo RP oraz konstytucyjną zasadą wznawiania prawomocnie zakończonych postępowań, w którym orzeczono na podstawie aktów normatywnych uznanych za niezgodne z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), nakazuje rozpatrywać termin początkowy wywoływania przez orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego skutków aplikacyjnych wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność w oderwaniu od dopełnienia wymogu publikacji orzeczenia w stosownym dzienniku urzędowym. Co prawda we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego łączono skutek w postaci utraty domniemania konstytucyjności ustaw z dniem ogłoszenia sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego
(zobacz: wyroki Sądu Najwyższego z 18 maja 2010 r., III UK 2/10, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 278; z 7 maja 2009 r., III UK 96/08), jednakże nielogiczne byłoby dopuszczanie do dalszego naruszania Konstytucji RP przez stosowanie przepisu uznanego za niekonstytucyjny w okresie między ogłoszeniem wyroku stwierdzającego taką niekonstytucyjność a datą publikacji tego orzeczenia w stosownym dzienniku urzędowym
(tak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2007 r., K 8/07, (...)-A 2007 Nr 3, poz. 26).
Dlatego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego już 10 lat temu ukształtowała się linia orzeczenia, zgodnie z którą sam fakt ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest pozbawiony prawnego znaczenia dla postępowań toczących się przed sądami, w których należy zastosować przepisy dotknięte niekonstytucyjnością. Z momentem publicznego ogłoszenia wyroku upada bowiem domniemanie konstytucyjności kontrolowanego przepisu
(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2007 r., K 8/07, OTK-A 2007 Nr 3, poz. 26; z 5 września 2007 r., P 21/06, OTK-A 2007 Nr 8, poz. 96; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2007 r., P 45/07, OTK- A 2007 Nr 9, poz. 112). Stanowisko to potwierdzono wyraźnie w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca 2016, K 47/15 (OTK-A 2018, poz. 31) oraz z 6 kwietnia 2016 r., SK 67/13 (OTK-A 2016, poz. 10), z 6 kwietnia 2016 r., P 2/14 (OTK-A 2016, poz. 8) oraz z 5 kwietnia 2017 r., K 33/15 (OTK-A 2017, poz. 24).
Sąd Najwyższy w powyższym wyroku odwołał się też do celu kontroli konstytucyjności ustaw, jakim jest usuwanie z systemu prawnego hierarchicznej niezgodności norm. Cel ten realizowany jest zasadniczo przez pozbawianie mocy obowiązującej przepisów zawierających normę niższego rzędu niezgodną z normą wyższego rzędu. Cel ten może być także zrealizowany incydentalnie przez niezastosowanie w konkretnej sprawie normy opartej na przepisach prawa uznanych za niekonstytucyjne przez Trybunał Konstytucyjny. Skoro zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczny z Konstytucją lub innym aktem nadrzędnym, był niekonstytucyjny od dnia jego wydania i jako akt niższej rangi nie powinien być stosowany od dnia jego wejścia w życie (wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III PK 96/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 61), a z chwilą publicznego ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego dochodzi do zakończenia procesu kontroli konstytucyjności, to już w tym momencie aktualizuje się obowiązek zapewnienia przez sądy orzekające w sprawach, w których przepis ten ma zastosowanie, stanu zgodnego z Konstytucją wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (
wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2017 r., (...) UK 341/16, OSNP 2018 Nr 7, poz. 97; postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2017 r., II UZ 11/17, OSNP 2018 Nr 6, poz. 85).
W sytuacji, gdy stosowanej przez sąd regulacji nie udaje się zinterpretować w sposób odpowiadający wzorcowi konstytucyjnemu wynikającemu z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, sądowi pozostaje tylko odmowa zastosowania przepisu w konkretnej sprawie. Należy także zwrócić uwagę, że uchwałą Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2016 r. stwierdzono, że nieopublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał w toku postępowania.
Choć wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. nie został opublikowany, to argumenty, jakie zostały w tym orzeczeniu przedstawione, jak również we wcześniejszym wyroku wydanym w sprawie P 20/16, wskazują, że emeryci (tak kobiety i mężczyźni) z roczników innych niż kobiety z rocznika 1953, którzy nabyli prawo do emerytury (lub domagali się takiego uprawnienia) jeszcze przed uchwaleniem przepisów ustawy nowelizacyjnej, dodającej do art. 25 ustawy ustęp 1b, znaleźli się w podobnej sytuacji prawnej - określonej w obu przytoczonych orzeczeniach TK jako swoista pułapka legislacyjna - jak osoby, wobec których w wyroku TK w sprawie 20/16 uznano przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z normami konstytucyjnymi. Istotną cechą wspólną wszystkich tych grup jest uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury (czy nawet złożenie wniosku o takie świadczenie) bez świadomości, że na mocy przyszłej regulacji podstawy obliczenia emerytury związanych z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego zostaną pomniejszone o kwoty pobranych przez te osoby emerytur wcześniejszych. Podobnie zatem jak emerytki z rocznika 1953, osoby te nie były w stanie dokonać świadomego wyboru czy zamierzają korzystać z wcześniejszej emerytury (kosztem wysokości przyszłej emerytury nabytej na podstawie art. 24 i nast. ustawy), czy też rezygnują z takiego uprawnienia na rzecz niepomniejszonej przyszłej emerytury. Właśnie ze względu na tę cechę wspólną została w wyroku TK z 4 czerwca 2024 r. stwierdzona niekonstytucyjność owego przepisu w stosunku do innych grup ubezpieczonych i Sąd Okręgowy pogląd ten podziela. Wprawdzie, co już kilkukrotnie było sygnalizowane, wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. nie został opublikowany, jednak sąd uprawniony jest do przeprowadzania kontroli konstytucyjności przepisów ustaw w przypadku dostrzeżenia oczywistej niekonstytucyjności przepisów. W piśmiennictwie i judykaturze niejednokrotnie podkreślono, że związanie sędziego Konstytucją obejmuje zakaz wydawania przez sąd rozstrzygnięć z nią niezgodnych. Sądy powszechne posiadają więc kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję
(zob. P. A., Konstytucyjne podstawy rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa, PS 2020/11-12, s. 21-33; R. A., Odmowa zastosowania przepisu w praktyce stosowania prawa administracyjnego przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej - wybrane problemy (w:) J. (...) (red.), Aksjologia prawa administracyjnego. Tom (...), Warszawa 2017, str. 936-937; także wyroki Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, OSNP 2000/1/6, z 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/00, LEX nr 530757, z 26 września 2000 r., III CKN 1089/00, LEX nr 442/88 oraz z 25 lipca 2003 r., V CK 47/02, LEX nr 157312; wyroki NSA z 16 października 2009 r., I OSK 52/09, LEX nr 571042 i z 14 lutego 2002 r., I SA/Po 461/01, OSP 2003/2/17).
Tym bardziej dotyczy to sytuacji, w której doszło już do obalenia domniemania konstytucyjności danego przepisu, o czym była mowa na wstępie rozważań.
Nieuprawnione zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia, w ocenie Sądu Okręgowego nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania. Z uwagi na powyższe Sąd, opierając się treść wymienionego wyroku z 4 czerwca 2024 r
. (sygn. akt SK 140/20), dokonał wykładni konstytucyjnej (nie kontrolował konstytucyjności przepisu) przepisu art. 25 ust. 1b ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjmując, że nie może on mieć zastosowania w sytuacji faktycznej odwołującej się.
W ocenie Sądu Okręgowego za niesłuszne uznać należy twierdzenie organu rentowego, że wyrok TK z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 nie dotyczy wnioskodawczyni ponieważ osiągnęła ona powszechny wiek emerytalny w dniu 27 grudnia 2012 r. i miała możliwość złożenia wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego przed wejściem w życie art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej.
Decydująca jest bowiem jedynie data skorzystania przez ubezpieczoną z możliwości przejścia na emeryturę wcześniejszą – przed 6 czerwca 2012 r. (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), kiedy to nie mogła przewidzieć niekorzystnego ukształtowania w przyszłości należnego jej świadczenia. Fakt nieskorzystania przez nią z prawa do przejścia na emeryturę w wieku powszechnym do końca 2013 r. nie może pozbawiać jej prawa do przedmiotowego przeliczenia. Nie bez znaczenia pozostaje w tym względzie prawo ubezpieczonej do decydowania – począwszy od 27 grudnia 2012 r. (osiągniecie wieku 60 lat) o tym kiedy skorzysta z możliwości przejścia na emeryturę w wieku powszechnym.
Jak bowiem wyżej już wskazano, istotną cechą wspólną wszystkich uprawnionych do przeliczenia świadczenia – zgodnie z wyrokiem TK z 4 czerwca 2024 r. jest uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury (czy nawet złożenie wniosku o takie świadczenie) bez świadomości, że na mocy przyszłej regulacji podstawy obliczenia emerytury związanych z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego zostaną pomniejszone o kwoty pobranych przez te osoby emerytur wcześniejszych. Wnioskodawczyni nie była w stanie dokonać świadomego wyboru czy zamierza korzystać z wcześniejszej emerytury (kosztem wysokości przyszłej emerytury nabytej na podstawie art. 24 i nast. ustawy), czy też rezygnuje z takiego uprawnienia na rzecz niepomniejszonej przyszłej emerytury.
Rozpoznanie wniosku o ustalenie prawa do emerytury wymaga - o ile przepisy prawa nie stanowią inaczej - potwierdzenia tego prawa oraz jego wysokości według stanu prawnego obowiązującego w dniu złożenia wniosku. Oznacza to, że wniosek rozpatrywany jest na podstawie obowiązujących w chwili jego złożenia przepisów dotyczących sposobu wyliczenia emerytury. W tych okolicznościach zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS do emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny i wniosek o emeryturę z tego tytułu złożyli w nowym stanie prawnym, po wejściu w życie niekorzystnego sposobu wyliczania emerytury, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych i jest uzasadnione obowiązującą w prawie ubezpieczeń społecznych zasadą realizacji prawa do emerytury według przepisów obowiązujących w dniu złożenia wniosku.
(por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 października 2025 r., (...) USK 330/24)
Nadto zgodnie z najnowszym orzecznictwem
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2025 r., III USKP 137/23, postanowienie SN z dnia 2 czerwca 2026 r. (...) USK 847/26), art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej stosowany także wobec wcześniejszych emerytów, którzy wniosek o
wcześniejszą emeryturę złożyli
przed 1 stycznia 2013 r. (a zatem przed datą wejścia w życie tego przepisu), może być również oceniony jako niespełniający standardu konstytucyjnego w postaci zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Z zasady równości wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). Wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą relewantną powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących
(por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 września 1997 r., K 15/97, wyrok Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 21 września 1999 r., K 6/9; z dnia 28 maja 2002 r., P 10/01; z dnia 15 lipca 2010 r., K 63/07).
Prawidłowa wykładnia art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uwzględniająca konstytucyjny standard wyrażony w wyroku TK P 20/16 w odniesieniu do sytuacji ubezpieczonego musi zakładać, że irrelewantne z punktu widzenia stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest, czy wniosek o emeryturę powszechną został złożony bezpośrednio po uzyskaniu takiej możliwości przez ubezpieczonego, czy też później. C. konstytucyjny zakłada bowiem, że w obu przypadkach, jeśli wniosek o emeryturę wcześniejszą został złożony przed jego wejściem w życie, to art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w ogóle nie może być stosowany przy obliczaniu emerytury powszechnej.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2025 r., III AUa 772/25)
Jednocześnie brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni wyrównania świadczenia za wcześniejszy okres, ponieważ taka wypłata nie może nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym ten wniosek zgłoszono - zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, którego wykładnia jest utrwalona w judykaturze i orzecznictwie. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odróżnia moment powstania prawa (tj. spełnienie warunków) od momentu wypłaty świadczenia, tj. co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku lub wydania decyzji z urzędu - art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 marca 2019 r., III AUa 753/18).
Ustawodawca nie przewidział możliwości domagania się wypłaty świadczenia za okres od nabycia prawa do niego do chwili złożenia wniosku. Świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Nie wypłaca się świadczeń z wyrównaniem za czas od nabycia do nich prawa
in abstracto bez względu na to, czy niezłożenie wniosku spowodowane było brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw, czy też innymi okolicznościami w tym niezależnymi od wnioskodawcy np. brakiem stosownej wiedzy (
wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2017 r., III AUa 1642/16).
Przeliczenie wysokości emerytury ubezpieczonego w kontekście regulacji art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalno-rentowej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres do osiągnięcia przez wnioskodawcę powszechnego wieku emerytalnego, czyli z ograniczeniem mechanizmu tego potrącania, poczynając od złożenia wniosku o przeliczenie.
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 28 kwietnia 2026 r., III AUa 595/25)
Dopiero z chwilą złożenia przez ubezpieczoną wniosku z dnia 22 stycznia 2026 r. powstało jej prawo do przeliczenia emerytury, Sąd ustalił prawo do przeliczenia tego świadczenia od pierwszego dnia miesiąca, w którym wniosek ten został złożony.
W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił od 1 stycznia 2026 r. wysokość emerytury L. D. przyznanej decyzją z dnia 8 lutego 2013 roku z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - w zakresie emerytur wypłaconych do osiągnięcia wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym.
W pozostałym zakresie na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. Sąd oddalił odwołanie jako niezasadne.
SSO Paulina Kuźma