Sygn. akt VIII U 403/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia(...)r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że 2 – gi (...) pobrał nienależnie potrącenie za okres od (...). do(...) r. w łącznej kwocie 41,05 zł z tytułu odpłatności za pobyt w(...)opłacany przez Z. M.. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązał 2 – gi (...) do zwrotu powyższej kwoty. W uzasadnieniu wskazano, że obowiązek zwrotu tych należności obciąża 2 – gi (...), gdyż środki wypłacone za okres po śmierci ww. są nienależne.
(decyzja – k. 92 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Odwołanie od powyższej decyzji złożył 2 (...). Odwołujący wskazał, że Z. M. przebywała w 2-gim (...) w Ł. od (...) r. do (...) r., w którym to dniu nastąpił jej zgon.
W treści uzasadnienia wskazano, że świadczenie jakie wpłynęło do skarżącego nie pokrywa w pełni kosztów należnych za pobyt pensjonariusza do dnia jego śmierci w sytuacji, gdy przekazane przez ZUS świadczenie za grudzień 2024 r. wyniosło 1557,30 zł, a faktyczny koszt pobytu za ten okres wyniósł 1980,68 zł. Wnioskodawca wskazał również, iż odmienne stanowisko stron co do wysokości odpłatności za pobyt i ewentualnego zwrotu nadpłaty w związku ze śmiercią pensjonariusza wynika z różnicy w metodologii wyliczeń, albowiem zdaniem wnioskodawcy wysokość świadczenia za pobyt wynika z decyzji o umieszczeniu w (...) i od takiej kwoty winna być liczona należność do zwrotu, zaś zdaniem organu rentowego kwota ta winna być wyliczona od kwoty faktycznie przekazywanej przez ZUS na rzecz skarżącego.
(odwołanie k. 3 – 4)
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko co do prezentowanej metodologii wyliczenia nienależnie pobranego świadczenia od kwoty faktycznie przekazywanej przez organ.
(odpowiedź na odwołanie - k. 17-17 verte)
Pełnomocnik ZUS wyjaśniał, że potrącenia z emerytury za pobyt w 2-gim (...) w Ł. realizowane były w oparciu o wniosek z 01.12.2022 r. o dokonywanie potrąceń z renty w kwocie 1557,30 zł. Do dnia zgonu 2-gi (...) nie składał do ZUS żadnych wniosków z aktualizacją kwoty do potrącenia za pobyt. Od 01.02.2023 r. do 28.02.2023 r. z renty na (...) potrącana była kwota 1405,91 zł, natomiast od 01.03.2023 r. w związku z waloryzacją świadczenia na (...) potrącana była kwota 1557,30 zł, która nie przekraczała 65 % wysokości emerytury. Jak wskazywał pełnomocnik ZUS Z. M. zmarła w dniu 3.12.2024 r., wobec czego wystąpiono do 2-go (...) o zwrot nienależnej kwoty potrącenia – 1406,59 zł obliczonej na podstawie zapisów pisma z Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej Departamentu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25.05.2022 r. W grudniu 2024 r. zaś ze świadczenia ww. ZUS dokonał potrącenia za pobyt w 2-gim (...) w kwocie 1557,30 zł. Skoro Z. M. zmarła w dniu (...) r., to jak konkludował organ rentowy od 4.12.2023 r. kwota z tytułu potrącenia była nienależna i podlegała zwrotowi zgodnie z ustawą emerytalną.
(pisma – k. 35-36, k. 49, rozprawa z dnia 19.08.2025 r. e-protokół (...):11:51, 00:13:20, 00:24:02 – płyta CD – k. 45)
W pismach procesowych z dnia 9.09.2025 r., z dnia 17.09.2025 r. odwołujący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika domagał się zmiany decyzji wskazując, że zasady opłacania przez emeryta (rencistę) kosztów pobytu w (...) określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a nie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej odpłatność wylicza się z 70% dochodu.
(pisma – k. 56-57, k. 74-74 verte)
Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny:
W dniu 9.08.2022 r. Miejski (...)w Ł. wydał decyzję o skierowaniu Z. M. do (...). Uprawniona do renty Z. M. była mieszkanką 2 - giego (...) w Ł. od (...) r. Z. M. była uprawniona do świadczenia rentowego przyznanego z ZUS na stałe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości:
- od 1 marca 2023 r. 2777,46 zł (2483,07 zł tytułem renty i 294,39 zł tytułem dodatku pielęgnacyjnego) brutto, 2553,98 zł netto
- od 1 marca 2024 r. 3114,10 zł (2784,03 zł tytułem renty i 330,07 zł tytułem dodatku pielęgnacyjnego) brutto, 2829,54 zł netto
Przekazywana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwota należnej wnioskodawczyni renty podlegała zmniejszeniu w związku z odpłatnością za pobyt w (...).
(okoliczności bezsporne; decyzje waloryzacyjne k 50-53)
Zgodnie z decyzją Miejskiego (...) w Ł. z dnia 9.08.2022 r. miesięczna kwota odpłatności dla Z. M. za pobyt w 2 - gim (...) w Ł. wynosiła 1557,30 zł.
(decyzja – k.66-67)
Decyzją z dnia(...) r. Miejski (...) w Ł. wskazał na zmianę kwoty odpłatności za pobyt w placówce i zmienił decyzję z dnia (...) r. o ustaleniu opłaty za pobyt Z. M. w 2 - gim (...) w Ł.. Od 1.03.2024 r. miesięczna opłata za pobyt uprawnionej u odwołującego wynosiła 1980,68 zł (70% dochodu tj. renty netto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym). Kwota ta została obliczona zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Część tej kwoty była pokrywana z renty uprawnionej, a pozostała część bezpośrednio przez uprawnioną.
(decyzja – k. 6)
W grudniu 2024 r. z przysługującego uprawnionej świadczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał potrącenia za jej pobyt w 2 – gim (...) w Ł. w kwocie 1557,30 zł i taką kwotę przekazał na rzecz skarżącego.
(pismo – k. 74-75 załączonych do sprawy akt organu rentowego, operacje finansowe (wydruk z programu DOM) oraz (...) k. 59-65)
W okresie od 1 marca 2023 r. na rzecz wnioskodawcy była przez cały okres potrącana taka sama kwota tj. 1557,30 zł miesięcznie. Skarżący nie powiadomił organu rentowego o zwiększeniu kwoty potrącenia mocą decyzji Prezydenta (...) z dnia 29 maja 2024 r. (k 6) do 1980,68 zł.
(bezsporne)
Z. M. zmarła w dniu (...) r.
(okoliczność bezsporna)
W związku z powyższym wnioskodawca wyliczył kwotę nienależnie pobranego świadczenia na kwotę 1365,54 zł i zwrócił ją na rzecz organu rentowego.
Ustalając jej wysokość skarżący ustalił stawkę dzienną pobytu na kwotę 63,89 zł przyjmując miesięczną stawkę za pobyt zgodnie z decyzją na 1980,68 zł i 31 dni w miesiącu, w którym nastąpił zgon (1980,68 zł : 31 dni = 63,89 zł).
Należność za miesiąc 12/2024 wynosiła 1980,68 zł – 1788,92 zł = 191,76 (powinno być 67) zł.
2-gi (...) dnia 16.12.2024 r. przekazał organowi rentowemu kwotę 1365,54 zł tytułem zwrotu świadczenia po zgonie (1557,30 zł – 191,76 zł = 1365,54 zł).
(wnioski do Działu (...)– k. 7-10)
W dniu (...) r. organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.
Organ rentowy domaga się zwrotu dodatkowo kwoty 41,05 zł za okres od 4.12.2024 r. do 31.12.2024 r. Twierdzi, że łączna kwota jaką odwołujący powinien zwrócić organowi rentowemu to 1406,59 zł.
(decyzja – k. 92 załączonych do sprawy akt organu rentowego)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz w załączonych aktach rentowych. Dokumenty te nie były kwestionowane w toku postępowania sądowego przez żadną ze stron, zaś spór dotyczy wyłącznie kwestii prawnych i uzasadnionej metodologii wyliczenia stawki za pobyt, a w konsekwencji nienależnie pobranego świadczenia.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. poz. 1214 z 2025) mieszkańcy (...) są zobowiązani do ponoszenia odpłatności w wysokości nie większej niż 70 % dochodu osiąganego przez mieszkańca domu. Na podstawie art. 62 ust. 1 pkt 2 opłatę mieszkaniec domu może wnosić do kasy(...)lub na jego rachunek bankowy, a za zgodą mieszkańca opłata może być potrącana z emerytury przez właściwy organ emerytalno-rentowy, zgodnie z odrębnymi przepisami.
Z kolei przepisy art. 139 ust. 1 pkt 10 i art. 140 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2024.0.1631), określają wyłącznie kolejność i maksymalną wysokość potrąceń ustalonej przez ustawę o pomocy społecznej odpłatności za pobyt w(...). Kwota stanowiąca 65% wysokości emerytury stanowi wyłącznie granicę możliwych do dokonania przez organ rentowy potrąceń. Natomiast opłaty za pobyt w (...) są ustalane wyłącznie w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej, a nie ustawy emerytalnej, przy czym art. 140 tej ustawy nie ma zastosowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2012 r., II BU 3/11, OSN 2013, nr 3-4, poz. 45).
Organ rentowy był zatem uprawniony do dokonywania potrąceń z renty Z. M. z tytułu odpłatności za pobyt osób uprawnionych do świadczeń w (...) na wniosek dyrektora tej placówki na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z art. 140 ust. 4 pkt 3 tej ustawy takie potrącenia nie mogą przekraczać 65% miesięcznego świadczenia.
Na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (Dz.U.2025.0.350), osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za nienależnie pobrane świadczenia uważa się: świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie przez osobę pobierającą świadczenia.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w grudniu 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał na rzecz wnioskodawcy kwotę 1557,30 zł w związku z pobytem Z. M.. W czasie przekazywania tych środków były one należne, przy czym za świadczenia nienależne uznać należy tę część świadczenia, która obejmowałaby koszt pobytu po dacie zgonu pensjonariusza tj. po 3.12.2024 roku.
W celu rozstrzygnięcia sprawy kluczowym zdaje się być analiza pojęcia odpłatności za pobyt. Skarżący upatruje bowiem jej wysokości w decyzji określającej tę opłatę ustaloną przez (...)w Ł. na kwotę 1980,68 zł (k. 6), zaś organ rentowy w kwocie faktycznie przekazywanej na rzecz wnioskodawcy w drodze potrącenia ze świadczenia rentowego zmarłej.
W ocenie Sądu w powyższym zakresie należy podzielić stanowisko wnioskodawcy. Opłatę za pobyt reguluje bowiem art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazując, iż pobyt w (...) jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z ust. 2 średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustala - w zależności od rodzaju (...)u - wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa. Ust. 3 wskazanego przepisu wskazuje zaś, iż ogłoszony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w (...), o którym mowa w ust. 2, może być niższy niż obliczony zgodnie z art. 6 pkt 15, jednak pod warunkiem zapewnienia realizacji zadań na poziomie obowiązującego standardu.
Tym samym organ rentowy nie jest w żaden sposób uprawniony do ustalania wysokości za pobyt mieszkańca w (...), zaś jej kwota zostaje określona w decyzji właściwego organu gminy o skierowaniu do (...)u (art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).
Tym samym wysokości odpłatności za pobyt należy poszukiwać wyłącznie w indywidualnej decyzji dotyczącej Z. M., a więc datowanej na(...) r., która zmieniła decyzję z dnia (...) r. o ustaleniu opłaty za pobyt Z. M. w 2 - gim (...) w Ł. na kwotę 1557,30 zł i która jednoznacznie określiła, iż kwota ta od 1.03.2024 r. wynosi 1980,68 zł. Sam fakt, iż organ rentowy ze świadczenia rentowego mieszkanki (...)u przekazywał na pokrycie jej pobytu jedynie kwotę 1557,30 zł oceny tej nie zmienia. Podobnie jak nie zmienia tej oceny fakt, że wnioskodawca nie powiadomił ZUS o zmianie wysokości opłaty.
Aby ustalić zatem wysokość nienależnie pobranego przez wnioskodawcę świadczenia z tytułu odpłatności za pobyt Z. M. do dnia jej zgonu należy odnosić się do opłaty za pobyt wynikającej ze wskazanej powyżej decyzji.
Dzienna stawka opłaty za pobyt wynosiła zatem 63,89 zł (1980,68 zł : 31 dni = 63,89 zł), zaś do dnia zgonu uprawnionej (...) winien uzyskać kwotę za jej pobyt w łącznej wysokości 191,76 zł (63,89 zł x 3 dni). Odwołujący dokonał zwrotu części kwoty słusznie przyjmując odpłatność za pobyt uprawnionej w (...) w wysokości 70% renty wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym za okres do dnia jej śmierci tj. do dnia (...) r. Opłata za pobyt w (...) za te pozostałe 28 dni w grudniu 2024 r. wyniosła 1788,92 zł. Słusznie więc odwołujący zwrócił organowi rentowemu kwotę 1365,54 zł jako różnicę pomiędzy kwotą 1557,30 zł przekazaną wcześniej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych a kwotą należnych kosztów pobytu uprawnionej w (...), tj. 191,76 zł.
Limit ustalony w przepisie art. 140 ust. 4 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli 65% wysokości emerytury stanowi tylko granicę możliwych do dokonania przez organ rentowy potrąceń, nie ma zastosowania w przypadku zwrotu potrąconej wcześniej kwoty. Zasadnie odwołujący obliczył należność za pobyt w (...) przyjmując stawkę 70% dochodu na podstawie ustawy o pomocy społecznej.
W związku z powyższym wnioskodawca nie jest już zobowiązany do zwrotu jakiejkolwiek kwoty z tytułu odpłatności za pobyt Z. M., gdyż doszło między stronami do całkowitego rozliczenia należności w tym zakresie. Skoro przekazywana co miesięcznie przez ZUS kwota nie pokryła całości poniesionych kosztów pobytu mieszkańca, to organ rentowy nie może domagać się zwrotu kwoty objętej decyzją.
Końcowo należy wskazać, że również w orzecznictwie sądowym przesądzone zostało, że wzajemne rozliczenia w analogicznych stanach faktycznych dokonywane są w oparciu o ustawę o pomocy społecznej, a nie zaś na podstawie ustawy emerytalnej.
Celem takiego potwierdzenia można wskazać na wyroki zapadłe w analogicznych jak w niniejszej sprawie stanach faktycznych: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 27.12.2023 r., sygn. akt III AUa 634/23 oraz wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi, VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8.05.2023 r., sygn. akt VIIII U 417/23, LEX nr 3560120; Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 2 października 2018 r. VIII U 2022/18, LEX nr 2584533, Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 10 lutego 2017 r. VIII U 755/16, LEX nr 2280040; Wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 23 listopada 2016 r. VIII U 1298/16, LEX nr 2193277.
Wskazywana przez organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 25 września 2025 r. (k 76v) różnica 9 groszy w wyliczeniu wnioskodawcy i ZUS jest różnicą wynikającą z innej metody wyliczenia i zaokrąglania do dwóch miejsc po przecinku i nie może skutkować uznaniem, iż skarżący dokonał nieprawidłowych wyliczeń. Sposób tych wyliczeń został jasno przedstawiony przez wnioskodawcę na k 7.
W związku z powyższym Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i na podstawie art. 477
14 § 2 k. p. c. i orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. stosownie do treści § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radcy prawnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935) i przyznał pełnomocnikowi wnioskodawcy kwotę 90 zł. Zaś zgodnie z art. 98 § 1
1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek Sąd orzeka z urzędu.