Sygnatura akt: VIII U 3258/25
UZASADNIENIE
co do punktu 1. wyroku
Decyzją numer (...) z dnia (...) r. znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Z. stwierdził, że X. F., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od (...)r.
(decyzja k. 9-11 akt ZUS).
Odwołanie od powyższej decyzji, w dniu (...) r., złożyła X. F., reprezentowana przez pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1.
naruszenie art. 29 ust. 1 pkt oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa poprzez błędne uznanie, że X. F. nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, mimo że faktycznie składki na to ubezpieczenie były zgłaszane i opłacane;
2.
naruszenie art. 6 ust. pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne ustalenie, że od dnia (...)r. X. F. nie była objęta ubezpieczeniami społecznymi;
3.
naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i pominięcie dowodów w postaci: dokumentu (...) zgłaszającego X. F. do ubezpieczeń społecznych z dobrowolnym chorobowym, deklaracji (...) za (...) roku potwierdzającej rozliczenie składek za okres(...)r., dokumentów potwierdzających regularne opłacanie składek z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
W związku z powyższymi zarzutami, odwołująca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz ustalenie, że w zaskarżonym okresie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wskazano, że, po zakończeniu pobierania, przez ubezpieczoną, pobierania zasiłku macierzyńskiego, po urodzeniu pierwszego dziecka, w dniu(...) r. został złożony do ZUS dokument (...) zgłaszając skarżącą do ubezpieczeń społecznych z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. Strona odwołująca podnosiła przy tym, że zgłoszenie to zostało przyjęte przez ZUS bez jakichkolwiek zastrzeżeń, a następnie za miesiąc lipiec została złożona deklaracja (...), a składki na ubezpieczenia społeczne zostały wyliczone według terminu, za jaki ubezpieczona powinna opłacić obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie chorobowe oraz składkę na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres (...)r., a składki były opłacane w sposób ciągły i terminowy. Przy tym odwołująca podkreślała, że nigdy nie korzystała ze zwolnienia lekarskiego ani z innych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego przed porodem, cały czas opłacając pełne składki. Zdaniem Strony odwołującej się, różnica jednego dnia nie może powodować odmowy objęcia ubezpieczeniem, skoro zamiar przystąpienia był jednoznaczny,
a czynność została dokonana niezwłocznie po ustaniu obowiązku ubezpieczeniowego. Przy tym odwołująca wskazała, że w grudniu skarżąca korzystała z tzw. wakacji składkowych dla przedsiębiorców.
(odwołanie k. 3-6).
W odpowiedzi na odwołanie, pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania wskazując m.in., że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego, gdyż pobieranie zasiłku macierzyńskiego skutkuje ustaniem z mocy prawa tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia społecznego. Pełnomocnik organu rentowego podnosił również, że samo opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne po ustaniu z mocy prawa dobrowolnego tytułu ubezpieczenia nie powoduje dalszego trwania ochrony ubezpieczeniowej z wygasłego stosunku ubezpieczenia społecznego. W ocenie organu rentowego, zgodnie
z przepisami obowiązującymi od (...) r., aby ponownie wnioskodawczyni mogła być objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym powinien dokonać ponownego zgłoszenia do tych ubezpieczeń. Przy tym złożony przez skarżącą wniosek ze wskazaną datą (...) r. nie mógł wywołać oczekiwanych skutków prawnych, ponieważ w dacie tej ubezpieczona pobierała jeszcze zasiłek macierzyński.
(odpowiedź na odwołanie k. 13-14).
Na rozprawie w dniu 9 lutego 2026 r. pełnomocnik wnioskodawczyni sprecyzowała wniosek z odwołania i wniosła o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym wnioskodawczyni od(...) r. Poza tym strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.
(stanowiska stron e-protokół rozprawy z 9 lutego 2026 r.00:19:44-00:25:13 – płyta CD k. 40).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
X. F., od (...) r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, pod firmą (...), której przedmiotem jest wynajem sprzętu rekreacyjnego w postaci dmuchańców. W okresie od (...)r. ubezpieczona korzystała z ulgi na start.
(bezsporne, nadto kartoteka ubezpieczonego k. 10-12).
W okresie od (...)r. ubezpieczona była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
(bezsporne, nadto kartoteka ubezpieczonego k. 10-12).
W dniu (...) r. X. F. urodziła pierwsze dziecko – syna (...). W okresie od(...)r. wnioskodawczyni korzystała
z zasiłku macierzyńskiego w związku z urodzeniem syna. Była wówczas zgłoszona wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.
(bezsporne, a nadto kartoteka ubezpieczonego k. 10-12).
W dniu (...) r. za X. F. została złożona deklaracja (...)
(...), zgodnie z którą została ona wyrejestrowana z ubezpieczeń
od dnia (...) r. z kodem przyczyny wyrejestrowania (...).
(deklaracja (...) k. 9).
Wnioskodawczyni korzystała ze zwolnienia od opłacania należnych składek za(...) r.
(bezsporne).
W dniu (...) r. X. F. rodziła drugie dziecko – córkę M..
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 9 lutego 2026 r. 00:02:29-00:08:15 – płyta CD k. 40).
W związku z narodzinami drugiego dziecka, księgowa odwołującej w dniu (...) r. złożyła wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego od(...) r. Wniosek ten skutkował wydaniem decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu.
(zeznania świadka D. B. e-protokół rozprawy z 9 lutego 2026 r. 00:09:43-00:17:40 – płyta CD k. 40).
Wnioskodawczyni wszystkie składki, w tym składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, płaciła w terminie i w prawidłowej wysokości. Nie korzystała ze zwolnień lekarskich w czasie ciąży.
(zeznania ubezpieczonej e-protokół rozprawy z 9 lutego 2026 r. 00:02:29-00:08:15 k. 40, zeznania świadka D. B. e-protokół rozprawy z 9 lutego 2026 r. 00:09:43-00:17:40 – płyta CD k. 40).
W związku z niepodleganiem przez skarżącą dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od(...) r., organ rentowy wydał decyzję o odmowie wnioskodawczyni prawa do zasiłku macierzyńskiego za okres od(...)r.
(decyzja k. 36-37).
Stan faktyczny niniejszej sprawy był bezsporny i ponadto znajduje potwierdzenie w, wskazanych powyżej dokumentach, a także w zeznaniach świadka D. B. i zeznaniach samej ubezpieczonej. Zebrane dowody nie nasuwają wątpliwości i pozwalają tym samym na wydanie rozstrzygnięcia. Spór, w niniejszej sprawie, ma, przy tym, charakter prawny i wymagał rozstrzygnięcia czy błędne zgłoszenie ubezpieczonej do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (co do daty początkowej zgłoszenia wnioskodawczyni) niosło za sobą skutek
w postaci niepodlegania przez nią temu ubezpieczeniu w okresie(...) r.
Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Odwołanie podlega oddaleniu.
Zgodnie z
art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350, dalej: ustawa systemowa), osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące i
objęte obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tego tytułu, podlegają na swój wniosek dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu.
Według art. 11 ust. 1 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 12 i 23 cytowanej ustawy, czyli między innymi pracownicy, zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.
Zgodnie zaś z art. 14 ust. 1 ustawy systemowej, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony,
z zastrzeżeniem art. 14 ust. 1a przedmiotowej ustawy.
Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 1a ustawy systemowej, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b.
Stosownie z kolei do treści art. 36 ust. 4 ustawy systemowej, zgłoszeń, o których mowa w ust. 2 i 3, dokonuje się w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia,
z zastrzeżeniem ust. 4a-5a i 9a.
Zgodnie zaś z ust. 2 art. 36 ustawy systemowej, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1-4, 6-9b, 11, 12, 19-22, ust. 2, 2a i 2d, duchownych będących członkami zakonów lub klasztorów oraz osób współpracujących,
o których mowa w art. 8 ust. 11, należy do płatnika składek.
Jak stanowi z kolei art. 14 ust. 2 ustawy systemowej, dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe ustają od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie
z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony lub od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy iż z przytoczonych wyżej przepisów art. 14 ust. 1 i 1a ustawy systemowej, wynika, iż objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony
i tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonany w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia. Natomiast
z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej wynika, iż ubezpieczenie chorobowe w przypadku osób wykonujących umowę zlecenia ma charakter dobrowolny, zatem bezwzględnie wymaga odpowiedniego wyraźnego wniosku. Zarówno przepis art. 11 ust. 2, jak i przepis art. 14 ust. 1 i 1a ustawy systemowej, wyraźnie uzależniają podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od złożenia wniosku, z którego będzie w sposób jednoznaczny wynikać zamiar podlegania temu ubezpieczeniu
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 lutego 2018 r., III AUa 818/17, LEX nr 2491857).
Podsumowując powyższe rozważania, należy zatem stwierdzić, że w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność nie jest przy tym możliwe objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, od wcześniejszej daty, niż data, w której dany ubezpieczony zaczął podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzonej działalności.
Przy tym przepis art. 14 ustawy o systemowej jest normą bezwzględnie obowiązującą
i jakakolwiek odmienna interpretacja nie jest w tym zakresie dopuszczalna. Literalna wykładnia przepisu art. 14 ust. 1 prowadzi do wniosku, że w sytuacji ustania tytułu podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu, ponowne objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi i chorobowym wymaga złożenia nowego i prawidłowego wniosku przez zainteresowanego. Natomiast, samo opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, po ustaniu dobrowolnego tytułu ubezpieczenia, nie powoduje dalszego trwania ochrony ubezpieczeniowej z wygasłego stosunku ubezpieczenia społecznego
(tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 11 września 2018 r., III AUa 147/18, LEX nr 2717708). Nie można przy tym przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych z okresem wstecznym
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2018 r., I UK 90/17, LEX nr 2553859, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 13 lutego 2018 r., III AUa 225/17, LEX nr 2504689, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28 marca 2018 r., III AUa 530/17, Biul.SAKa 2018, nr 2, poz. 40).
Co, w niniejszej sprawie, jest niezwykle istotne – nie można przyjmować dorozumianego oświadczenia o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, gdyż brak do tego podstaw. Do stosunków ubezpieczenia społecznego – jako stosunków regulowanych prawem publicznym – nie ma zastosowania przepis art. 60 k.c., zgodnie z którym wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Przepis ten reguluje składanie oświadczeń woli per facta concludentia w stosunkach cywilnoprawnych (regulowanych prawem prywatnym). Nie ma żadnych podstaw do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego do wniosku o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym. Przystąpienie do ubezpieczenia społecznego nie jest czynnością prawną prawa cywilnego, do której można stosować wymieniony przepis, czy inne przepisy Kodeksu cywilnego. Przy tym, nie uszło uwadze Sądu, że w orzecznictwie pojawiają się niekiedy poglądy, w myśl których możliwe jest ustalenie ubezpieczenia społecznego, jeżeli wola stron podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznym została ujawniona w dostateczny sposób. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, nie można podzielić tego poglądu z uwagi na to, że zarówno art. 11 ust. 2, jak i art. 14 ust. 1 i 1a ustawy systemowej wyraźnie uzależniają podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od złożenia wniosku, który winien jednoznacznie potwierdzać zamiar podlegania takiemu ubezpieczeniu. Ponadto należy zwrócić uwagę, że Sąd Najwyższy
w wyroku z dnia 9 lipca 2015 r. (I UK 376/14, OSNP 2017, nr 6, poz. 72) wskazał, iż dokument o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym
musi być czytelny, wyraźny
i niebudzący żadnych wątpliwości i powinien być złożony na piśmie.
W realiach niniejszej nie jest sporne, że wnioskodawczyni w okresie od nie podlegała ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym (...) r. W tym okresie – z uwagi na korzystanie z zasiłku macierzyńskiego – podlegała bowiem wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i do takiego ubezpieczenia była tylko zgłoszona. Bez wątpienia w tym okresie nie podlegała w szczególności dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się bowiem, że rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, która uprzednio została objęta dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym, powoduje ustanie ubezpieczenia chorobowego (art. 9 ust. 1c w związku z art. 14 ust. 2 pkt 3
w związku z art. 11 ust. 2 ustawy systemowej). Ustawodawca – wyszczególniając w art. 11 ustawy systemowej osoby, które podlegają ubezpieczeniu chorobowemu – nie przewidział możliwości podlegania temu ubezpieczeniu w odniesieniu do osób podlegających dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz w związku z pobieraniem zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. To oznacza, że
w sytuacji określonej w art. 9 ust. 1c ustawy systemowej z mocy prawa ustaje tytuł do podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, ponieważ nie jest możliwe wówczas podleganie z tytułu prowadzonej działalności pozarolniczej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. (wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2022 r., I USKP 142/21, LEX nr 3509752).
Nie jest też sporne, że biuro rachunkowe, któremu ubezpieczona zleciła prowadzenie spraw związanych z jej zgłoszeniem do ZUS, w dniu (...) r. zgłosiło ubezpieczoną do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ale zrobiło to z datą (...) r. Zatem zgłoszono ją z datą, w której ubezpieczona nie podlegała jeszcze ubezpieczeniu emerytalnemu
i ubezpieczeniom rentowym, bo za ten dzień jeszcze pobierała zasiłek macierzyński.
W konsekwencji, mając na uwadze brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy systemowej, który stanowi, że dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu mogą podlegać wyłącznie osoby
objęte obowiązkowo ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, rację ma organ rentowy, że ubezpieczona nie mogła być skutecznie zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego od (...) r. – nawet jeżeli terminowo i w prawidłowej wysokości opłacała składki na to ubezpieczenie. W tym dniu ubezpieczona nie spełniała bowiem warunku podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i ubezpieczeniom rentowym z tytułu prowadzonej działalności. Nie mogła zatem od tego dnia podlegać z tego tytułu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Jest tak z uwagi na wskazywaną już wcześniej konieczność złożenia oświadczenia
o przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia społecznego w sposób wyraźny
i jednoznaczny, a wyłączenie możliwości złożenia takiego oświadczenia w poprzez domniemanie, że skoro składki na dobrowolne ubezpieczenia są opłacane w terminie
i w prawidłowej wysokości, to wolą ubezpieczonej było podleganie takiemu ubezpieczeniu. Stąd stwierdzenie w zaskarżonej decyzji z (...) r., że odwołująca nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności od (...)r. było prawidłowe.
Podsumowując, w ocenie Sądu Okręgowego nie istniały przesłanki, aby na podstawie analizowanych przepisów, zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, uznać, że odwołująca od (...) r. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność.
Z tych względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie – o czym orzeczono jak w punkcie 1. sentencji wyroku.
Na marginesie wskazać należy, że w związku z utratą przez wnioskodawczynię prawa do zasiłku macierzyńskiego, na skutek nieprawidłowego zgłoszenia jej do dobrowolnego ubezpieczenia społecznego, przez profesjonalne biuro rachunkowe, uzasadnionym wydaje się, że wnioskodawczyni może kierować roszczenie odszkodowawcze wobec osoby prowadzącej biuro rachunkowe. Ewentualnie, z takim roszczeniem, może występować przeciwko ubezpieczycielowi, z którym osoba prowadząca to biuro rachunkowe ma zawartą umowę
w przedmiocie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Do zawarcia takiej umowy ubezpieczenia osoba prowadząca biuro rachunkowe jest bowiem zobowiązana zgodnie z art. 76h ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 120).