Sygn. akt VIII U 2536/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...)rok, u Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł., stwierdził, że C. K. pobrał nienależne świadczenia za okres od (...) r. do(...) r. w łącznej kwocie (...)zł z tytułu dodatku pielęgnacyjnego i zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu w/w należności we wskazanej kwocie.
/ decyzja w aktach ZUS k. nienumerowane/
Odwołanie od powyższej decyzji w całości, w dniu (...) r. złożył C. K. , wnosząc o jej zmianę i odstąpienie od dochodzenia zwrotu wskazanej kwoty podnosząc iż żadnej nadpłaty w jego przypadku nie było
/ odwołanie k. 3/
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu powyższego wskazał, iż dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo - leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno- opiekuńczym chyba ze przebywa poza wskazaną placówka przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Podniósł, iż, w świetle informacji Zakładu (...) w J., wnioskodawca, w spornym okresie, przebywał w tej placówce. Wobec powyższego, żądanie zwrotu świadczeń, nienależnie pobranych, jest w pełni uzasadnione.
/odpowiedź na odwołanie k. 4/
W piśmie procesowym z dnia 27.10.2025r., wnioskodawca podtrzymał swoje stanowisko w sprawie, wskazując, że żadne należności ZUS się nie należą. Dodatkowo wskazał iż ewentualne zawieszenie dodatku pielęgnacyjnego, powinno mieć miejsce dopiero po 3 miesiącach jego pobytu w (...) J. - gdyż tak poinformowano go w Szpitalu (...) na ul. (...) w Ł..
/ pismo k. 9/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
C. K. urodzony (...)r., przebywał w okresie od (...) r. do (...) r. w Zakładzie (...) w J..
Data przyjęcia do zakładu - (...) r.
/bezsporne, pismo wskazanej placówki z (...) (data wpływu do ZUS (...) r.) w aktach ZUS k. nienumerowane, pismo wskazanej placówki z dnia (...) (data wpływu do ZUS(...) r.) w aktach ZUS k. nienumerowane /
Dochód C. K., w tym czasie, stanowiła emerytura wraz ze świadczeniem uzupełniającym, oraz dodatek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości netto (...)zł netto. Odpłatność, pobierana przez ZOL, ustalona jest na poziomie 250% najniższej emerytury, nie więcej niż 70 % dochodu pomniejszonego o stałe wydatki na spłatę kredytów. C. K. korzystał z ulgi - spłata kredytów, w łącznej wysokości (...) zł miesięcznie.
/ bezsporne pismo Zakładu (...) w J. z dnia (...)( data wpływu do ZUS(...)) w aktach ZUS k. nienumerowane/
Wypłacony wnioskodawcy przez ZUS, dodatek pielęgnacyjny, za sporny okres wyniósł (...) zł.
/ bezsporne, notatka w przedmiocie ujawnienia nadpłaty w aktach ZUS k. nienumerowane/
Wnioskodawca
opuścił ZOL w dniu (...)., wskazując, iż będzie przebywał w miejscu zamieszkania.
/ bezsporne informacja Zakładu (...) w J. z dnia (...) r. (data wpływu do ZUS - (...) r.)/
W dniu (...) r. wnioskodawca wystąpił do ZUS o wypłatę dodatku pielęgnacyjnego podnosząc, iż nie przebywa w ZOL od (...) r.
/ bezsporne wniosek z(...) w aktach ZUS k. nienumerowane/
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Dokumenty te nie były kwestionowane w toku postępowania sądowego przez żadną ze stron, a zatem stanowią wiarygodne źródło dowodowe.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie
z
art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.
W myśl ust 4 tego przepisu osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.
Tym samym o dodatek pielęgnacyjny nie mogą ubiegać się osoby przebywające w zakładzie opiekuńczo - leczniczym lub pielęgnacyjno - leczniczym, chyba że przebywają poza tą placówką przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu. Sformułowanie zawarte w art. 75 ust. 4 ustawy wyklucza przyznanie dodatku pielęgnacyjnego w przypadku przebywania ubezpieczonego w zakładzie o charakterze wskazanym przepisie, nawet w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek, od których zależy przyznanie dodatku pielęgnacyjnego/Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 listopada 2012 r. III AUa 606/12 Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2011 r., I OSK 1954/10/.
Wobec tego osoba, której nawet przyznano dodatek pielęgnacyjny, traci do niego uprawnienie, jeżeli przebywa przez określony czas w jednej z placówek wskazanych w tym przepisie. Nie jest bowiem w związku z tym uprawniona do otrzymywania tego dodatku. /Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 lipca 2023 r. II SA/Lu 241/23, LEX nr 3583507/
Podkreślenia tu wymaga, że aksjologią dla przyjętego w powołanym przepisie rozwiązania jest zasadne uznanie, że w okresie, w którym osoba uprawniona do tego świadczenia (dodatku pielęgnacyjnego) przebywa w instytucji wskazanej w tym przepisie (np. zakładzie opiekuńczo-leczniczym) ma ona już zapewnioną konieczną opiekę i pielęgnację, przez co odpada celowość dodatkowego finansowania jej zwiększonych potrzeb opiekuńczych zapewnianych przez osoby trzecie. Mając na uwadze cytowany wyżej przepis należy stwierdzić, że fakt przebywania osoby uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego w jednej ze wskazanych w tym przepisie placówek, skutkuje utratą uprawnienia do tego świadczenia. /Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2023 r. II SA/Łd 948/22,LEX nr 3519898/.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że wnioskodawca, w spornym okresie od (...) r. do (...) r. , przebywał w Zakładzie (...) w J., który co nie było kwestionowane spełnia wymogi zakładu opiekuńczo-leczniczego. Tym samym nie ma prawa do świadczenia.
Zgodnie z dyspozycją
art. 138 ust. 1 ustawy emerytalnej, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
Definicję nienależnie pobranych świadczeń zawiera ust. 2 tego przepisu, stanowiąc, iż są to:
1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.
Zgodnie z treścią
ust. 4 art. 138 ustawy emerytalnej, nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.
Z art
. 139 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wynika, że ze świadczeń pieniężnych określonych w ustawie - po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczki i innych należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych - podlegają potrąceniu, z uwzględnieniem art. 141, następujące należności kwoty nienależnie pobranych emerytur, rent i innych świadczeń z tytułu:
a) zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego za okres przed dniem wejścia w życie ustawy,
b) ubezpieczeń społecznych, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, wraz z odsetkami za zwłokę w ich spłacie,
c) zaopatrzenia określonego w odrębnych przepisach.
Wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono ugruntowany obecnie pogląd, że nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 138 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to świadczenie wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia na skutek okoliczności leżących po stronie ubezpieczonego. Tym samym nie można przyjąć, aby doszło do nienależnego pobrania świadczenia, jeżeli jego wypłata (mimo zaistnienia wskazanych okoliczności) nastąpiła z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego. Mogą to być zarówno przyczyny leżące po stronie organu rentowego (błąd) lub niezależne od tego organu. W prawie ubezpieczeń społecznych „świadczenie nienależnie pobrane”, to zatem nie tylko „świadczenie nienależne” (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej) ale także „nienależnie pobrane” a więc pobrane przez osobę, której przypisać można określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się nie należy. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie przedstawionych nieprawdziwych dokumentów lub zeznań albo w wypadkach innego świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego. /III AUa 416/19 - wyrok SA Lublin z dnia 23-01-2020/
Sąd Najwyższy podkreślił, że na podstawie
art. 138 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Pouczenie musi być należyte, czyli wyczerpujące i wyraźnie wskazujące okoliczności w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia, dokonane w taki sposób, aby było zrozumiałe dla osoby, do której było skierowane. Pouczenie nie może być abstrakcyjne, obciążone brakiem konkretności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 1998 roku w sprawie o sygn. akt II URN 46/95, OSNP 1996/12/174, lex numer 23750 i z dnia 17 lutego 2005 roku w sprawie o sygn. akt II UK 440/03, OSNP 2005/18/291, lex numer 155203). Warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie w czasie pobierania świadczenia powoduje jego utratę (w całości lub w części). Pouczenie o takich okolicznościach nie może odnosić się indywidualnie do pobierającego świadczenie, gdyż nie da się przewidzieć, które z różnorodnych okoliczności wystąpią u konkretnego świadczeniobiorcy. W tym sensie wystarczające jest przytoczenie przepisów określających te okoliczności. Jednakże pouczenie musi być na tyle zrozumiałe, aby pobierający świadczenie mógł je odnieść do własnej sytuacji. Ponieważ pouczenie dotyczy zmian w stanie faktycznym i prawnym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć możność skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2008 roku w sprawie o sygn. akt I UK 394/07, lex numer 494135).
Jeśli organ rentowy zaniechał pouczenia osoby pobierającej świadczenie o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia, to nienależne świadczenie traci przymiot świadczenia nienależnie pobranego i tym samym powoduje zwolnienie osoby bezpodstawnie pobierającej świadczenia z obowiązku ich zwrotu. Obowiązek taki, na podstawie art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, istnieje bowiem tylko w stosunku do osób, które nienależnie pobrały świadczenia, a nie wobec osób, które pobrały nienależne świadczenia. /III AUa 525/19 - wyrok SA Lublin z dnia 30-10-2019/
W rozpatrywanym przypadku nie było kwestionowane, iż wnioskodawca był pouczony o zasadach związanych z okolicznościami wypłaty dodatku pielęgnacyjnego, z resztą sam wnioskodawca wniósł o podjęcie wypłaty tego świadczenia powołując się na fakt, że nie jest już w (...). Żądanie zwrotu od niego nienależnie pobranych świadczeń za okres od (...) r. do (...) r. jest więc w pełni uprawnione.
Oceny tej nie zmienia okoliczność, że ewentualnie, jak podnosił w procesie, wnioskodawcę w Szpitalu (...) na ul. (...) w Ł., błędnie poinformowano , że ewentualne zawieszenie dodatku pielęgnacyjnego, powinno mieć miejsce dopiero po 3 miesiącach jego pobytu w (...) J.. Po pierwsze , wskazanej okoliczności nie wykazano. Po drugie, wszelkie niejasności, w tym przedmiocie, wnioskodawca winien wyjaśniać w ZUS.
Nadto nie jest możliwe, w realiach niniejszej sprawy, uwzględnienie odwołania na innej podstawie, z uwagi na trudną sytuację życiową wnioskodawcy, gdyż, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie jest prawnie dopuszczalne stosowanie klauzul generalnych, którymi są , w szczególności zasady współżycia społecznego. Zgodnie z poglądem judykatury „do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 KC, ani art. 8 KP, bo przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego.” „W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest powoływanie się na zasady współżycia społecznego, jako że prawo ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od przepisów prawa pracy (art. 300 KP), nie zawiera normy o charakterze takiej klauzuli generalnej, ani też normy zezwalającej na stosowanie w zakresie nieuregulowanym przepisów kodeksu cywilnego. ” (por. wyrok SN z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt III UK 214/10 opubl. LEX 1095955, wyrok SA w Katowicach z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt III AUa 3616/09, opubl. LEX nr 785483 wyrok SN z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt I UK 174/09, opubl. LEX nr 585709, wyrok NSA w. z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 124/11, opubl. LEX 990161, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 listopada 2008 r., sygn. akt III AUa 330/08).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., odwołanie, jako bezzasadne, oddalił.