Sygn. akt VIII U 2026/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w D. na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1 oraz art. 3a, art. 5a, art. 8 ust. 1, 2 i 2a i art. 17 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 4, ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2024 r. poz. 90), stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie:
I. ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego dla B. X. od (...) do(...),
II. ubezpieczenia emerytalno-rentowego dla B. X. od (...) do (...) roku.
W uzasadnieniu KRUS wskazał, że do ubezpieczenia społecznego rolników wnioskodawca zgłosił się w dniu (...) roku i potwierdził prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia (...) roku. Na tej podstawie pozwany wydał decyzję o podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia (...) roku.
W dniu (...) wpłynął wniosek (...), dotyczący zmiany kodów działalności, z którego wynikało, że od (...) roku wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą, czego nigdy nie zgłosił Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, w szczególności przystępując do rolniczego ubezpieczenia społecznego.
Z pozyskanej informacji z U. (...)wynika, że działalność wnioskodawca prowadził bez przerwy i rozliczał podatki jako przedsiębiorca.
Ponieważ od (...) roku wnioskodawca nie przedstawiał do KRUS wymaganych informacji podatkowych, dotyczących dochodów z pozarolniczej działalności, wydano zaskarżoną decyzję.
(decyzja k.72-73 akt KRUS)
Odwołanie od powyższej decyzji złożył B. X., wnosząc o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania.
(odwołanie k.3 akt sądowych)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji.
(odpowiedź na odwołanie k.6-9 akt sądowych)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
B. X. nabył w drodze umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia (...) gospodarstwo rolne o powierzchni 15,13 ha.
(akt notarialny w aktach KRUS)
W dniu (...) T. (...) zgłosił się do ubezpieczenia społecznego rolników. W formularzu wskazał, iż nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto wskazał, że w okresie (...) nie pracował w gospodarstwie rolnym z powodu załatwiania pracy u pracodawcy, która nie doszła do skutku. Gospodarstwem zajmowała się żona.
Wnioskodawca złożył także zaświadczenie z ZUS z dnia (...) roku, z którego wynikało, że do(...)roku opłacał składki z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.
(zgłoszenie k.1 , oświadczenie k 3, zaświadczenie k 4 akt KRUS)
Decyzją z dnia (...) roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (...) stwierdził podleganie wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe od (...) roku.
Na odwrocie decyzji znajdowały się pouczenia o tym, że:
1.
rolnik jest zobowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności,
2.
rolnik lub domownik podlegający nieprzerwanie ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie co najmniej 1 rok podejmujący prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku służbowym, nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Osoby te z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegają tylko wówczas gdy złożą w tej sprawie oświadczenie ZUS lub KRUS.
Wnioskodawca odebrał ww. decyzję z pouczeniami w dniu (...) roku.
(decyzja wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru k.14-15 akt KRUS)
W dniu (...) Kasa powzięła informację z systemu elektronicznego (...) o wprowadzonej przez B. X. zmianie wpisu, z którego wynika że od(...) roku wnioskodawca prowadzi nieprzerwanie pozarolniczą działalność gospodarczą, o czym nigdy nie poinformował Kasy.
B. X. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej od (...) roku, którą prowadził bez przerwy do (...)roku. Od (...) roku zawiesił jej prowadzenie.
Z tytułu prowadzenia działalności podlegał ubezpieczeniom społecznym w ZUS do(...) roku.
W Urzędzie Skarbowym z tytułu prowadzenia działalności wnioskodawca wskazywał co roku – od 2002 do 2023 kwoty przychodu oraz należnego podatku.
Za 2004 rok kwota należnego podatku wyniosła (...) złotych.
(dokumenty k 40 akt KRUS)
Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dowodów, na które składała się przede wszystkim dokumentacja zgromadzona w aktach organu rentowego. Strony postępowania nie zakwestionowały zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie zgromadzonej dokumentacji, dlatego należało przyjąć wiarygodność zawartych w niej treści.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu była zasadność stwierdzenia przez organ rentowy ustania ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego wnioskodawcy od (...) roku.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 90 ze zm.) dalej ustawa o u.s.r., ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytkowy rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 1 pkt 1 ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Przepisów ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (ust.3).
Zgodnie z art. 5a ust. 1 cytowanej wyżej ustawy, rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata (
w brzmieniu obowiązującym od 2.05.2004r.) a przez 1 rok (
w brzmieniu obowiązującym do 1.05.2004r.), rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:
1) złoży w Kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności;
2) jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, lub w dziale specjalnym;
3) nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;
4) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
5)
kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty
(...) zł
.
Zgodnie z ustępem 2 za rozpoczęcie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uznaje się także:
1) wznowienie wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, której prowadzenie okresowo zawieszono;
2) zmianę rodzaju lub przedmiotu wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).
3.
Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik obowiązany jest złożyć w Kasie wraz z oświadczeniem, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, chyba że ten rolnik lub domownik nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku podatkowym.
4. Zaświadczenie albo oświadczenie, że nie została przekroczona kwota podatku dochodowego, o której mowa w ust. 1 pkt 5, rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegający ubezpieczeniu, obowiązany jest także złożyć w Kasie do dnia 31 maja każdego roku podatkowego.
5. Niezachowanie terminu złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności.
6. Niezłożenie zaświadczenia albo oświadczenia, o których mowa w ust. 4, lub niezachowanie terminu do złożenia tego zaświadczenia albo oświadczenia, jest równoznaczne z ustaniem ubezpieczenia z dniem, do którego rolnik lub domownik obowiązany był złożyć zaświadczenie albo oświadczenie w Kasie, chyba że ten rolnik lub domownik zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób trwały lub okresowy przed upływem terminu na złożenie tego zaświadczenia albo oświadczenia.
Podnieść należy, że art. 5a ustawy o u.s.r. był wielokrotnie nowelizowany. Zmiany były podyktowane zamiarem uszczelnienia systemu ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do osób, dla których działalność rolnicza nie stanowiła jedynego, czy też głównego źródła utrzymania. W związku z tym rolnikom prowadzącym równolegle działalność rolniczą i gospodarczą ograniczono możliwości wyboru między ubezpieczeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Filarem tego podziału miało być założenie, że ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje osoby, które przede wszystkim utrzymują się z pracy w rolnictwie, a potencjalnie prowadzona pozarolnicza działalność gospodarcza ma znaczenie marginalne, tj. jedynie uzupełnia dochody z rolnictwa.
Wykładnia art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wskazuje wyraźnie, że obecnie 3-letni, a poprzednio (w dacie wydawania decyzji o objęciu wnioskodawcy ubezpieczeniem rolniczym) 1-roczny staż ubezpieczenia rolniczego powinien przypadać
bezpośrednio przed dniem rozpoczęcia (wznowienia) pozarolniczej działalności gospodarczej (vide wyrok SA w Szczecinie z dnia 16.04.2019r. III AUa 10/19).
Zgodnie z art. 6 pkt 5 i art. 12 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz 1383 ze zm.) osoby prowadzące działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z mocy prawa. Po myśli przepisu art. 13 tej ustawy obowiązek ubezpieczenia istnieje od dnia rozpoczęcia działalności do dnia jej zaprzestania, z wyłączeniem okresu, na który prowadzenie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Obowiązek ubezpieczenia według powszechnego systemu ubezpieczeń określony powołaną ustawą istnieje niezależnie od wysokości osiąganych przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Co do zasady obowiązek ubezpieczeń społecznych wynikający z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, uregulowanego powyższą ustawą, wyłącza obowiązek ubezpieczenia uregulowany w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, ze zm.). Wynika to z art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis ten reguluje
pierwszeństwo powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych w stosunku do ubezpieczeń społecznych rolników. Wyjątkiem od tej zasady jest natomiast art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, regulujący kwestię zbiegu wskazanych wyżej tytułów podlegania ubezpieczeniu społecznemu w odniesieniu do rolników.
Jak wynika zatem z cytowanego przepisu, prowadzenie działalności rolniczej musi być
uprzednie wobec pozarolniczej działalności gospodarczej, a do tego ubezpieczenie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego musi trwać określony czas (1 rok w dacie objęcia wnioskodawcy ubezpieczeniem rolniczym, 3 lata – po zmianie przepisów od 2.05.2004r.).
Ponadto, co w tej sprawie bardzo istotne - kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie może przekroczyć kwoty(...)
zł.
Jak wynika z ustaleń, w rozpoznawanej sprawie sytuacja była dokładnie odwrotna. Wnioskodawca rozpoczął prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w(...)., a następnie wznowił od (...) i prowadził ją nieprzerwanie do końca (...) Natomiast gospodarstwo rolne nabył z dniem (...)roku.
Co istotniejsze, organ rentowy kierując się interpretacją art. 5a ustawy o ub. społ. rolników w brzmieniu nadanym od (...) roku uznał, że wnioskodawca, przekraczając w(...) roku kwotę graniczną podatku spowodował ustanie ubezpieczenia społecznego rolników od(...)tj. z końcem kwartału w którym był zobowiązany złożyć stosowne zaświadczenie.
Sąd Okręgowy w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lutego 2023 r. III USKP 37/22, zgodnie z którym: nieznajomość przepisów prawa w zakresie obowiązku wynikającego z art. 5a ust. 4 i 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (złożenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie do 31 maja każdego roku podatkowego) nie może zostać uznana za usprawiedliwiającą przekroczenie terminu na podstawie art. 5a ust. 7 tej ustawy. Ustanie ubezpieczenia następuje z mocy samego prawa i nie jest uzależnione od uprzedniego indywidualnego pouczenia ubezpieczonego przez organ rentowy o obowiązkach wynikających z art. 5a ust. 3 i 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.