Sygn. akt VIII U 1269/25
UZASADNIENIE
Decyzją zaliczkową z dn. (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w M., po rozpatrzeniu wniosku z dn. (...) r., przyznał L. G. emeryturę od dn. (...)r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, a jednocześnie odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty z uwagi na brak udokumentowania co najmniej 15 lat stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Zakład nie zaliczył ubezpieczonej do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresów:
- od(...)r. do(...) r., ponieważ w świadectwie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z (...) r. nie wskazano pozycji oraz wykonywane stanowisko nie jest zgodne z powołanym stanowiskiem w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983 r.
- od(...) r. do (...) r., ponieważ w świadectwie pracy w szczególnych warunkach z dnia (...)r. brak jest charakteru pracy oraz wykonywane stanowisko nie jest zgodne z powołanym stanowiskiem w zarządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983 r. (
decyzja k.11 akt ZUS)
Odwołanie od ww. decyzji w zakresie dotyczącym odmowy przyznania prawa do rekompensaty za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, złożyła wnioskodawczyni, będąc reprezentowaną przez pełnomocnika w osobie adwokata, wnosząc o zmianę rzeczonej decyzji poprzez przyznanie prawa do spornej rekompensaty, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm prawem przepisanych. Odwołująca wyjaśniła, że z przedstawionych przez nią przed organem rentowym dokumentów wynika, że była zatrudniona od (...) r. do (...) r. w I. (...), od (...) r. do (...) r. w (...) oraz od(...) r. do (...) r. w (...)Sp. k. z tym zastrzeżeniem, że doszło do przejęcia części zakładu pracy przez innego pracodawcę na zasadzie art. 23 [1] k.p., i że w ww. okresach wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę na stanowisku starszego asystenta – lekarza zgodnie z Wykazem A Dział XII poz. 1 a, pkt 1. Powódka wniosła o zaliczenie do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych obu nieuznanych przez ZUS okresów zatrudnienia w (...) od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. W konkluzji stwierdziła, że tym samym posiada staż pracy wykonywanej w warunkach szczególnych w ilości przekraczającej wymagane minimum prawem co najmniej 15 lat stażu takiej pracy. (
odwołanie k. 3-6)
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. (
odpowiedź na odwołani k. 15)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny
:
L. G. urodziła się (...)
(niesporne)
W dniu (...) r. ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę, jednocześnie wnosząc o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.
(niesporne, a nadto wniosek k. 1 akt ZUS)
W rozpoznaniu ww. wniosku wydano zaskarżoną decyzję z dn. (...) r., mocą której ZUS I Oddział w M. przyznał wnioskodawczyni zaliczkowo prawo do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego od dn. (...) r., ale jednocześnie odmówił ubezpieczonej przyznania prawa do rekompensaty. Pozwany organ rentowy nie uwzględnił wnioskodawczyni jakiegokolwiek okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych. Ponadto wydano też w dn.(...). decyzję zaliczkową o przyznaniu odwołującej okresowej emerytury kapitałowej.
(niesporne, a nadto decyzje w aktach ZUS k. 9, 11)
Ubezpieczona posiada następujące świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych:
1)
świadectwo pracy wykonywanej w warunkach szczególnych z dnia (...) r. wystawione przez (...), w którym poświadczono, że wnioskodawczyni była zatrudniona u tego pracodawcy od (...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a także, że w okresie od (...) r. do (...) r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy ubezpieczona wykonywała pracę w Oddziale (...) na stanowisku asystent – lekarz wymienionym w wykazie A dziale XII pkt 1 stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach resortu służby zdrowia i opieki społecznej
(
świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 10)
2)
świadectwo pracy wykonywanej w warunkach szczególnych z dnia (...) r. wystawione przez (...) Sp. k. w U., w których zaświadczono, że wnioskodawczyni była zatrudniona w Instytucie (...) od (...) r. do (...) r. oraz w U. H. (...) Sp. k. od (...) r. do (...) r. a także, że w okresie:
od(...) r. do(...) r.
od (...) r. do (...) r.
od (...) r. do(...)r.
od(...) r. do (...) r.
od (...) r. do (...) r.
od (...) r. do(...) r.
od(...) r. do(...) r.
od (...) r. do(...)r.
od (...) r. do (...) r.
od (...) r. do (...) r.
w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę o szczególnym charakterze zgodnie z wykazem prac o szczególnym charakterze wg załącznika nr 2 poz. 24 Dz.U. NR 237 poz. 1656 z dn. 19.12.2008 r. Ponadto poświadczono w tym świadectwie, że za wnioskodawczynię od (...) r. były odprowadzane składki na (...).
(
świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 12)
3)
świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia (...) r. wystawione przez (...) sp. k. w U., w którym poświadczono, że powódka była zatrudniona w (...) od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. w (...) Sp. k., a także, że w okresie od (...) r. do (...) r. wykonywała pracę na stanowisku asystenta – lekarza a w okresie od(...) r. do (...) r. na stanowisku starszego asystenta – lekarza, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) zgodnie z wykazem A dział XII poz. 1 a, pkt 1 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. Dz.U. Nr 8 poz. 43 oraz zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983 r. Dz.Urz. Nr 8 poz. 41 ze zm., zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13.02.1989 r. Dz.Urz. Nr 2 w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach Resortu Służby Zdrowia i Opieki Społecznej.
(
świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 13)
Zgodnie ze świadectwem pracy z dn. (...)r. wystawionym przez (...) powódka była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy od (...)r. do (...) r. i w tym okresie wykonywała pracę na stanowisku lekarz od (...)r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku młodszy asystent – lekarz od (...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku asystent – lekarz od(...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy.
W ww. świadectwie podano, że ubezpieczona korzystała z urlopu macierzyńskiego w okresie(...)r. Podano też w tym świadectwie, że ubezpieczona korzystała z następujących okresów zasiłkowych:(...) r., (...)r.
(
świadectwo pracy k. 11)
Zgodnie ze świadectwem pracy z dn. (...) r. wystawionym przez (...)wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie od (...) r. do (...) r. w (...) w pełnym wymiarze czasu pracy oraz w okresie od (...) r. do (...) r. w (...) Sp. k. w pełnym wymiarze czasu pracy i w tym okresie zatrudnienia wykonywała pracę na stanowisku asystent – lekarz od (...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a na stanowisku starszy asystent – lekarz od (...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy. W przedmiotowym świadectwie pracy podano, że ubezpieczona przebywała na następujących okresach zasiłkowych: (...) r.
(
świadectwo pracy k. 8)
Wnioskodawczyni ukończyła(...) r. studia lekarskie na Akademii Medycznej w M.. Odwołująca zrobiła specjalizację I stopnia w zakresie anestezjologii i intensywnej terapii (...) r. Następnie zrobiła w tym zakresie specjalizację II stopnia (...) r. Powódka uzyskała tytuł doktora nauk medycznych w zakresie medycyny w dniu (...) r. po obronie dysertacji doktorskiej pt. „(...)”.
Powódka pracę lekarza zaczęła wykonywać od (...) r. w (...) w M.,
na oddziale
(...) Zgodnie z oryginalnymi angażami pochodzącymi z badanych okresów zatrudnienia w (...) powódka wykonywała pracę początkowo na stanowisku lekarz od (...) r. do(...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy, następnie na stanowisku młodszy asystent – lekarz od (...) r. do(...)r. w pełnym wymiarze czasu pracy, a później na stanowisku starszy asystent – lekarz od(...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Początkowo powódka pracowała w (...) jako lekarz pod nadzorem - natomiast z momentem rozpoczęcia pracy na stanowisku „asystent – lekarz” od (...) r. wykonywała już wszystkie zadania lekarza anestezjologa samodzielnie.
W obu spornych okresach zatrudnienia od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...)r. powódka wykonywała na stanowiskach „asystent – lekarza”, „młodszy asystent – lekarz”, „starszy asystent – lekarz”
stale wyłącznie pracę lekarza anestezjologa w pełnym wymiarze czasu pracy. Przez cały czas powódka w ww. okresach zatrudnienia pracowała na tym samym(...) w (...) w M.. Przerwa w pracy pomiędzy ww. badanymi okresami zatrudnienia wynikała z okresu strajku (...) roku, kiedy całe środowisko anestezjologiczne strajkowało. Gdy powódka została przejęta przez (...) Sp. k. - wtedy również jej zakładem pracy był nadal oddział intensywnej terapii w (...).
W obu ww. spornych okresach zatrudnienia ubezpieczona w (...) wykonywała jedynie pracę w oddziale anestezjologii i intensywnej terapii. Nie zdarzyło się, aby powódka była oddelegowana do pracy na innym oddziale – nie było takiej możliwości z uwagi na charakter pracy odwołującej jako lekarza anestezjologa. W obu ww. badanych okresach zatrudnienia powódka wykonywała pracę lekarza anestezjologa na bloku operacyjnym i na sali pooperacyjnej znajdującej się na tym samym oddziale. W obu spornych okresach zatrudnienia powódka pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy codziennie oraz w systemie dyżurowym. W ciągu dnia do godz. 15:00 wykonywała zabiegi planowe. Była danego dnia przypisana do danej sali operacyjnej, czy zabiegowej. W zależności o tego ile zabiegów na danej sali było zaplanowanych - w tylu ubezpieczona wykonując pracę lekarza anestezjologa brała udział i znieczulała pacjentów. Jej praca lekarza anestezjologa polegała na tym, że podczas znieczulenia wnioskodawczyni musiała być obecna przy pacjencie cały czas. Później ubezpieczona wybudzała pacjenta, który po zabiegu był przewożony na salę przebudzeń, bądź pooperacyjną. Dopiero potem był brany następny pacjent do kolejnego zabiegu.
(zeznania wnioskodawczyni e-prot. z 25.09.2025r.: 00:04:01 w zw. z e-prot. z 21.01.2026 r.: 00:01:22, zeznania świadka O. H. e-prot. z 20.11.2025 r.:00:03:56, świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych w aktach ZUS k. 5-7, a nadto k. 10, 12-13 w aktach sprawy, świadectwa pracy k. 8-9,11 akt sprawy,
dokumenty w załączonych do akt sprawy oryginalnych aktach osobowych wnioskodawczyni, a w tym w szczególności: dyplom ukończenia studiów lekarskich część A k. A-3, uchwała Okręgowej Rady Lekarskiej część A k. A5, zakres obowiązków część A k. A8, dyplom pierwszego stopnia specjalizacji część A k. A4, dyplom ukończenia drugiego stopnia specjalizacji część A k. A9, podanie część B k. B1, wniosek w sprawie zatrudnienia część B k. B2, karta obiegowa część B k. B3, zaświadczenie lekarskie część B k. B4, umowa o pracę część B k. B5, wniosek o przeszeregowanie część B k. B7, angaż część B k. B8, wniosek o zatrudnienie część B k. B10, umowa o pracę cześć B k. B11, angaż część B k. B12, wniosek część B k. B13, podanie część B k. B13, umowa o pracę część B k. B14, angaż część B k. B15, angaż część B k. B18, aneks do zakresu obowiązków część B k. B21, informacja dla pracownika część B k. B22, wniosek o przeszeregowanie część B k. B27, dyplom część B k. B27, angaże część B k. B28-B29, B31-B33, B36, B41, oświadczenie część B k. B34, ugoda dotycząca udzielenia czasu wolnego część B k. B35, zaświadczenie lekarskie część B k. B40, B43, świadectwa pracy w części C k. C3-C4)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jest zasadne.
Spór w n/n sprawie skupił się na kwestii prawa ubezpieczonej do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Zgodnie z art. 21 ust.1 ustawy o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.
Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W myśl art. 23 ust.1 i 2 ww. ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (zob. np. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31.03.2016 r., III AUa 1899/15, LEX 2044406).
Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej,
2) osiągnięcie do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31.12.2008 r. okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą w art.21 ust.2 ustawy o emeryturach pomostowych jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Skoro zgodnie z art.23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust.1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołująca nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Stosownie do art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych.
Z kolei przepis art. 32 ust.4 ww. ustawy stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust.2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz.43 z późn. zm.).
Z §1 ww. rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w §4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Przepis § 2 ust.1 ww. rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Natomiast rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. 2011 poz. 237 nr.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.
W myśl § 21-23 ww. rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.
Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne./tak SA w Szczecinie w wyroku z 20 lipca 2016 r, III AUa 690/15, LEX nr 2121869/.
W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz - o ile to jest możliwe - dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego./tak SA w Szczecinie w wyroku z 27 października 2016 r III AUa 41/16 LEX nr 2151525/.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że wynikające z wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r., przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art.32 ust.1 ww. ustawy. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 czerwca 2010 r. (II UK 21/10, Lex Polonica nr 3026684) wyjaśnił, że „wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo-branżowy”. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono konkretne stanowiska przypisane danym branżom, uznając je za prace w szczególnych warunkach uprawniające do niższego wieku emerytalnego. Taki sposób kwalifikacji prawnej tychże prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Nie można zatem swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. Ponadto także w wyroku z dnia 3.06.2008 r. (I UK 381/07) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że przyporządkowanie określonej pracy do określonej w wykazie branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w warunkach szczególnych, gdy uciążliwość i szkodliwość pracy dla zdrowia wynika właśnie z jej branżowej specyfiki (tak też SN w: postanowieniu z 8.05.2012 r., II UK 25/12, Legalis; w wyroku z 19.03.2012 r., II UK 166/11, Legalis; w postanowieniu z 14.03.2012 r., I UK 406/11, Legalis; w wyroku z 19.05.2011 r., III UK 174/10, Legalis).
W niniejszej sprawie odwołująca domagała się obliczenia jej emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych w związku ze spornymi okresami zatrudnienia w (...) od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do(...)r., których pozwany w zaskarżonej decyzji nie zaliczył powódce do stażu pracy w warunkach szczególnych. Wydając skarżoną decyzję ZUS zakwestionował przedłożone przez odwołującą świadectwa wykonywania przez nią pracy w warunkach szczególnych w ww. okresach, jako niespełniające wymogów formalnych.
Wobec powyższego Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe, poddając analizie dokumenty złożone w organie rentowym przez odwołującą przy uwzględnieniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, obejmującego dowody z oryginalnych dokumentów zalegających w załączonych aktach osobowych oraz zeznań świadka O. H. i przesłuchania odwołującej.
W wyniku powyższego Sąd Okręgowy uznał za udowodnione stanowisko strony odwołującej, zgodnie z którym
w obu spornych okresach od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r., powódka wykonywała stale pracę lekarza anestezjologa w pełnym wymiarze czasu pracy przez cały czas na tym samym oddziale (...) w (...), w bezpośrednim kontakcie z pacjentami.
Ww. praca jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych zgodnie z Wykazem A, Dzial XII pkt 1 – w służbie zdrowia i opiece społecznej, prace na oddziałach intensywnej opieki medycznej, anestezjologii, psychiatrycznych i odwykowych, onkologicznych, leczenia oparzeń oraz ostrych zatruć w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, wymienioną w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w oparciu o zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.07.1983 r w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej, dział XII pkt 1a – w służbie zdrowia i opiece społecznej, prace na oddziałach intensywnej opieki medycznej lub anestezjologii, lekarz.
Sąd zważył, że z dostępnych dowodów wynika, że odwołująca w obu ww. spornych okresach od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do(...) r. była zatrudniona na stanowisku młodszego asystenta – lekarza/ asystenta – lekarza/ starszego asystenta - lekarza. W toku postępowania Sąd uzyskał dostęp do akt osobowych odwołującej i poddał analizie treść znajdujących się w tych aktach dokumentów. W ocenie Sądu z ich treści wynika jednoznacznie, że mimo określenia pełnionego przez powódkę stanowiska jako „asystent - lekarz”, „młodszy asystent”, „starszy asystent - lekarz” w okresie zatrudnienia w Instytucie (...), w istocie ubezpieczona w spornych okresach wykonywała pracę lekarza anestezjologa. Świadczy o tym zarówno posiadane przez odwołującą wykształcenie, jak i przebieg jej zatrudnienia, który wynika z dokumentów zalegających w aktach osobowych, a których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron postępowania, a ponadto w całości korelują z tymi dokumentami zarówno zeznania świadka O. H., która pracowała w tych samych okresach jako lekarz na tym samym oddziale co powódka, jak i przesłuchanie ubezpieczonej. Zgodnie z zeznaniami odwołującej początkowo wykonywała ona pracę anestezjologa w asyście bardziej doświadczonych lekarzy, a następnie już na stanowisku asystenta - lekarza wykonywała czynności lekarza anestezjologa samodzielnie. Zeznania odwołującej znajdują potwierdzenie w oryginalnych angażach z badanych okresów zatrudnienia. W znajdujących się w aktach osobowych dokumentach jednoznacznie wskazywano, że odwołująca wykonuje pracę lekarza na oddziale anestezjologii i intensywnej terapii w (...), a przy tym w aktach osobowych zalegają też takie dokumenty, jak wniosek o przyjęcie do pracy, a także wnioski o przedłużenie umowy o pracę, w których odwołująca powoływała się konsekwentnie na posiadane kwalifikacje oraz doświadczenie zawodowe w zawodzie lekarza anestezjologa i w takim też charakterze, co dokumentacja z akt osobowych potwierdza, wynika, że została przyjęta do pracy i że wykonywała w trakcie obu spornych okresów zatrudnienia pracę w (...) przez cały czas jedynie w Oddziale(...) będąc zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy. W tym zakresie Sąd oparł się także na zeznaniach odwołującej, a także korelujących z nimi zeznaniach świadka O. H., z których łącznie wynika na czym konkretnie polegała praca ubezpieczonej i gdzie konkretnie była przez nią wykonywana, co znajdywało odzwierciedlenie w dokumentacji zalegającej w aktach osobowych –a w tym w szczególności w zakresie obowiązków, w umowach o pracę, a także angażach, w których jednoznacznie określano rodzaj pracy odwołującej tj. „młodszy asystent – lekarz”, „asystent -lekarz”, bądź „starszy asystent – lekarz”. Z dokumentacji osobowej wynika też, że powódka doskonaliła się zawodowo zdobywając specjalizacje I i II stopnia z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii, a nadto napisała rozprawę doktorską na temat dotyczący znieczulenia ogólnego i przewodowego z użyciem fenantylu do zabiegu plastyki przepukliny rdzeniowo - oponowej u noworodków, którą obroniła uzyskując tytuł naukowy doktora nauk medycznych z zakresu medycyny. Wszystkie informacje zawarte w aktach osobowych powódki potwierdzają nie tylko rzeczywisty charakter zatrudnienia odwołującej jako lekarza anestezjologa w obu spornych okresach, lecz również i to, że pracę na tym stanowisko wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jak i to, że stale podnosiła swoje kwalifikacje zawodowe właśnie, jako lekarz anestezjolog. W obu badanych okresach zatrudnienie odwołującej miało wymiar pełnoetatowy, a przy tym z dokumentacji nie wynika, by wykonywała inne obowiązki niż lekarza anestezjologa, ani też nie ma żadnych zapisów, z których wynikałoby, ażeby pracowała poza oddziałem (...) (...). W tym kontekście Sąd zważył, że świadek O. H., która pracowała w obu badanych okresach zatrudnienia razem z powódką na tym samym oddziale, potwierdziła nie tylko charakter pracy odwołującej jako lekarza anestezjologa, ale także to, że nie było żadnej możliwości, aby wnioskodawczyni była delegowana do pracy na innych oddziałach z uwagi na charakter wykonywanej przez nią pracy.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy zważył, że w świetle całokształtu materiału dowodowego, podnoszone przez organ rentowy zastrzeżenia o charakterze formalnym wobec świadectw pracy wykonywanej w warunkach szczególnych złożonych w ZUS-ie przez powódkę - tracą na znaczeniu. Przypomnieć bowiem należy, że brak wskazania przez pracodawcę dokładnej pozycji zarządzenia resortowego nie stoi na przeszkodzie przypisania pracy wykonywanej przez wnioskodawczynię do stosownej pozycji w postępowaniu odwoławczym. Podkreślić należy także, że dla oceny, czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach decydujące znaczenie ma nie sama nazwa stanowiska zajmowanego przez pracownika, lecz czynności przez niego wykonywane, tj. rodzaj powierzonej mu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2009r. I PK 194/08, Legalis).
W konsekwencji powyższego Sąd Okręgowy przyjął, że w obu badanych okresach zatrudnienia w(...), tj. od (...) r. do (...) r. (...)) oraz od (...) r. do(...) r. ((...)) powódka stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace lekarza - anestezjologa na oddziale anestezjologii i intensywnej terapii w (...) w bezpośrednim kontakcie z pacjentami, zgodnie z poz. 1 Dział XII Wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r. oraz na stanowisku odpowiadającym stanowisku lekarza wymienionym w poz. 1a pkt 1 w Dział XII wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12 lipca 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu zdrowia i opieki społecznej (Dz. Urz. MZiOS nr 8 poz. 41).
Łącznie daje to staż pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez powódkę w warunkach szczególnych w ilości 15 lat, 11 miesięcy, 3 dni.
Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że w świadectwie pracy z (...)r. wystawionym przez(...) (k. 11) podano, iż ubezpieczona korzystała z urlopu macierzyńskiego w okresie od (...) r. Zdaniem Sądu Okręgowego ww. okres urlopu macierzyńskiego należało zaliczyć powódce do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Jak bowiem słusznie wskazał w wyroku z dnia 5.11.2012 r., II UK 82/12 (OSNP 2013 nr 19-20, poz. 230), Sąd Najwyższy - do okresu pracy w szczególnych warunkach uprawniającego do emerytury na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zalicza się okres urlopu wypoczynkowego i urlopu macierzyńskiego. Sąd Najwyższy trafnie stwierdził w ww. orzeczeniu, że okres zwolnienia w ciąży oraz okres urlop macierzyński nie jest zwykłą niezdolnością do pracy i wykładnia odmawiająca zaliczenia okresu tego urlopu do okresu pracy w szczególnych warunkach mogłaby się spotkać z zarzutem dyskryminacji ze względu na płeć i uprawnienia kobiety związane z ciążą i urodzeniem dziecka. Do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach może być zaliczony jedynie okres niewykonywania pracy, za który pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (co wyłącza zaliczenie urlopu wychowawczego, lecz z takiego urlopu powódka nie korzystała - por. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2013 r., I UK 561/12, LEX nr 1324260, z dnia 19 kwietnia 2016 r., II UK 193/15, LEX nr 2048968; z 4 września 2014 r., , LEX nr 1511194). Zaprezentowaną wyżej linię orzeczniczą potwierdzają także wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 7.02.2006 r., I UK 154/05, (LEX nr 272581); z dnia 17.09.2007 r., (OSNP 2008 nr 21-21, poz. 328); z dnia 30.01.2008 r., I UK 204/07 (OSNP 2009 nr 7-8, poz. 106); z dnia 16.07.2009 r., II UK 388/08 (LEX nr 533107). Sąd Okręgowy w całości akceptuje powyższą linię orzeczniczą i traktuje ją jako własne stanowisko w sprawie w zakresie zaliczenia ubezpieczonej do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu urlopu macierzyńskiego.
Ponadto Sąd miał na uwadze, że powódka w obu badanych okresach zatrudnienia od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do (...) r. pobierała zasiłki chorobowe i opiekuńcze po (...) r. a przed(...) r. w okresach, które zostały wymienione w świadectwa pracy zalegającym za kartą 11 akt sprawy, a mianowicie: (...) r. W odniesieniu do kwestii okresów pobierania przez ubezpieczoną zasiłków chorobowych, okresów za które pobrała wynagrodzenie za czas choroby, to rekompensata zgodnie z art. 21 ustawy pomostowej warunkowana jest kwalifikowanym okresem pracy (w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) rozumianym według przepisów ustawy emerytalnej. Oznacza to, że przy obliczaniu stażu pracy w warunkach szczególnych celem ustalenia prawa do rekompensaty art. 12 ustawy pomostowej nie ma zastosowania. Przepis art. 12 ustawy pomostowej ma zastosowanie wyłącznie do ustalania okresu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, na potrzeby prawa do emerytury pomostowej. Nabycie prawa do rekompensaty reguluje wyłącznie art. 21 ust. 1 ustawy pomostowej, który przy ustalaniu okresów pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze odsyła do ustawy emerytalnej. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 29 października 2020 r., III UZP 3/20, OSNP 2021/3/29 podniósł, że odesłanie z art. 21 ust. 1 ustawy pomostowej ma charakter "pełny", co oznacza, że prawo do rekompensaty warunkowane jest w całości stażem w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze "w rozumieniu" przepisów ustawy emerytalnej. W myśl zaś art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Warunek posiadania "okresu pracy" z art. 21 ust. 1 ustawy pomostowej powinien być oceniany w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej tj. art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej, według stanu prawnego na dzień wejścia w życie ustawy pomostowej, czyli na dzień 1 stycznia 2009 r., czyli z pominięciem okresów niewykonywania pracy, o których mowa w art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej. Prawo do rekompensaty do porządku prawnego zostało wprowadzone bowiem od dnia 1 stycznia 2009 r. Oznacza to, że okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy emerytalnej weryfikowany jest według aktualnie obowiązujących reguł, a nie stosownie do stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 stycznia 1999 r. (czyli w dacie wejścia w życie ustawy emerytalnej). Odliczenie jednak ww. okresów zasiłkowych nie miało żadnego znaczenia dla ustalenia uprawnień powódki do rekompensaty, albowiem nawet bez doliczenia powódce tych okresów od stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych i tak wnioskodawczyni udowodniła, że spełniła wymóg posiadania co najmniej 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, bo wykazała w n/n postępowaniu odwoławczym łącznie staż pracy wykonywanej w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w ilości (...) z obu badanych okresów zatrudnienia od (...) r. do (...) r. oraz od (...) r. do(...) r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach od (...) r., o czym orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c.
W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł o kosztach procesu, zasądzając od organu rentowego na rzecz odwołującej tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwotę 360 zł razem z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na podstawie art. 98 § 1, 1[1] i 3 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).