Sygn. akt VIII U 112/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia(...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził, że J. Z. jako pracownik u płatnika składek Agencja (...) Spółka z o.o. w B. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 1.07.2023 r. do 31.07.2023 r.
W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału celem spisania umowy o pracę na okres próby pomiędzy stronami nie było realizowanie stosunku pracy, a uzyskanie tytułu do ubezpieczeń i w konsekwencji uzyskanie dostępu do określonych świadczeń pieniężnych tu świadczenia emerytalnego. Organ wskazał, iż składając wniosek o emeryturę J. Z. zaznaczyła, że ma przyznane świadczenie emerytalne na Białorusi, w Polsce pracowała tylko przez miesiąc- uiszczono za nią jedną składkę na ubezpieczenie społeczne. Organ podkreślił, że umowa między Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym z dnia 13.02.2019 r., która weszła w życie 1.04.2022r. mówi o tym, że osoba, która przepracowała i podlegała ubezpieczeniom społecznym w Polsce i na Białorusi, emeryturę może uzyskać zarówno z Polski jak i Białorusi. Osoba ta musi spełniać warunki do nabycia prawa do świadczenia w tych państwach. Jeśli do nabycia prawa do emerytury lub renty przepisy państwa wymagają określonej długości okresów ubezpieczenia, instytucja ustalająca uprawnienia do świadczeń w danym państwie uwzględnia również okresy przebyte w drugim państwie - stronie umowy. Ponadto J. Z. posiadając znaczny stopień niepełnosprawności miała być zatrudniona na stanowisku sprzątaczki w pełnym wymiarze czasu pracy. Oddział jest w posiadaniu wniosków o świadczenia, które J. Z. składała do Zakładu i na tej podstawie powziął wątpliwość czy ww. mogła wykonywać czynności wymienione w zakresie obowiązków.
Wobec tego na podstawie art. 58 § 1 kc zakład uznał przedmiotowa umowę za czynność prawną nieważną - niepodlegającą ochronie przepisów prawa pracy, a także przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych, a zatem J. Z. z tego tytułu nie podlega ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie.
/decyzja k. 63-68 w aktach ZUS /
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł płatnik Agencja (...) Spółka z o.o. w B. - reprezentowany przez radcę prawnego, domagając się jej zmiany i ustalenia, iż J. Z. podlegała ubezpieczeniom w spornym okresie, nadto zasądzenia kosztów postępowania wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu powyższego stanowiska podniesiono, że kwestionowana przez ZUS umowa na okres próbny była przez strony faktycznie realizowana - J. Z. wykonywała umówione obowiązki sprzątaczki u zainteresowanego będącego zakładem pracy chronionej, co potwierdzają listy obecności, listy poboru kluczy do sprzątanych pomieszczeń, dowody z dokumentów oraz mogą potwierdzić złożone w procesie zeznania jej przełożonych i świadków. Wskazano, iż J. Z. posiadała wymagane orzeczenie o zdolności do pracy i została przeszkolona w zakresie BHP. Płatnik argumentował, iż umowa nie została przedłużona z uwagi na powolne i niezadawalające wywiązywanie się z obowiązków. Niemniej jednak wobec wykonywania pracy brak jest podstaw do uznania, że zawarcie umowy zmierzało wyłącznie do uzyskania świadczeń emerytalnych .
/odwołanie k. 3-10/
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
/odpowiedź na odwołanie k. 47-48/
Na rozprawie w dniu 11.06.2025r. ubezpieczona J. Z. przyłączyła się do stanowiska odwołującego płatnika.
/stanowisko procesowe ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 00:03:24-00:05:17/
Na rozprawie w dniu 8.10.2025 r. ustanowiony w toku procesu pełnomocnik ubezpieczonej jej córka (...) -przyłączyła się do stanowiska odwołującego.
/stanowisko procesowe pełnomocnika ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:13:40-00:14:45/
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca, płatnik Agencja (...) Spółka z o.o. z siedzibą w B. jest zakładem pracy chronionej, zatrudnia ponad 500 osób - pracowników ochrony i sprzątaczki. Płatnik ma także biuro w Ł. przy ul. (...). Pierwotne zatrudnienie osób z orzeczeniem o niepełnosprawności u wnioskodawcy zawsze następuje na okres próbny, celem sprawdzenia przede wszystkim sposobu i tempa pracy.
/bezsporne, a nadto umowy najmu k. 87-90, zeznania występującego w imieniu płatnika M. Ł. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 02:11:44-02:12:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:40:11 - 00:57:57, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 01:26:39 - 01:46:02, zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 01:46:14- 02:00:31/
J. Z. w spornym okresie miała 75 lat. Ma prawo do emerytury w Białorusi, które nie jest wypłacane z uwagi na fakt zamieszkiwania przez nią w Polsce. Ubezpieczona w Polsce przebywa od 2013 r. Ma polskie obywatelstwo. W Białorusi przepracowała 27 lat. Utrzymuje się z zasiłku stałego z MOPS.
/bezsporne, a nadto zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39 /
J. Z. posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10.02.2022 r. W świetle orzeczenia Powiatowego (...)w P. z 22.02.2022 r. oraz z 11.04.2024 r. wnioskodawczyni wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, nadto wnioskodawczyni wymaga dodatkowo konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
/ orzeczenie Powiatowego (...) w P. z 22.02.2022r. k. 157, orzeczenie Powiatowego (...) w P. z 11.04.2024 k. 58-59 /
W dniu 1.04.2022 r. weszła w życie umowa między Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym z dnia 13.02.2019 r., stanowiąca o tym, że osoba, która przepracowała i podlegała ubezpieczeniom społecznym w Polsce i na Białorusi, emeryturę może uzyskać zarówno z Polski jak i Białorusi. Osoba ta musi spełniać warunki do nabycia prawa do świadczenia w tych państwach. Jeśli do nabycia prawa do emerytury lub renty przepisy państwa wymagają określonej długości okresów ubezpieczenia, instytucja ustalająca uprawnienia do świadczeń w danym państwie uwzględnia również okresy przebyte w drugim państwie - stronie umowy.
/bezsporne/
Ubezpieczona z uwagi na trudną sytuację finansową i życiową, w 2022-2023 r. poszukiwała zatrudnienia. Od zięcia, który pracuje przy ul. (...) dowiedziała się, że płatnik poszukiwał pracownika na stanowisku sprzątaczki. Po rozmowie w biurze płatnika w Ł. ostatecznie otrzymała propozycję pracy na miesięczny okres próbny.
/wydruk korespondencji sms k. 197-203, zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02/
W dniu 30.06.2023 r. strony tj, Agencja (...) Spółka z o.o. w B. i J. Z. zawarły umowę o pracę na okres próbny od 1.07.2023r. do 31.07.2023 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku sprzątaczki, za minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano obiekty, w których Agencja (...) Spółka z o.o. w B. świadczy usługi sprzątania na trenie województwa(...).
/umowa o pracę k. 23 akt ZUS, k. 12/
Płatnik zatrudnił ubezpieczoną z uwagi na zakończenie współpracy z innym pracownikiem A. W. wykonująca do dnia 30.06.2023r. obowiązki sprzątaczki w (...) ul. (...) .
/ umowa o pracę na czas określony k. 44, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02/
Przystępując do pracy w dniu 3.07.2023r. ubezpieczona legitymowała się ważnym orzeczeniem lekarskim dopuszczającym ją do pracy na ww stanowisku z dnia 26.06.2023 r. oraz przeszła wymagane szkolenie w zakresie BHP.
/bezsporne, a nadto karta szkolenia w zakresie BHP k. 25 akt ZUS i k. 25 orzeczenie lekarskie k. 27 akt ZUS i k. 15 zeznania występującego w imieniu płatnika M. Ł. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:12:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:40:11 - 00:57:57/
W chwili zawarcia spornej umowy ubezpieczona mieszkała w P.. Do pracy dojeżdżała tramwajem lub autobusem.
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39/
Ubezpieczona została wprowadzona w obowiązki przez koordynatora S. B. a potem pracownika płatnika M. M..
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02, zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:46:14- 02:00:31/
W spornym okresie zatrudnienia ubezpieczona wykonywała obowiązki sprzątaczki. Sprzątała w wyznaczonych przez pracodawcę pomieszczeniach, które znajdowały się na IX, XI i XII piętrze w budynku przy ul. (...) w Ł.. Praca jej polegała na wyniesieniu śmieci, przetarciu kurzy blatów biurek i stołów, parapetów z biur, myciu podłóg w korytarzu, odkurzaniu 2 x w tygodniu, sprzątaniu toalet, dbaniu o zaopatrzenie w środki higieniczne i środki czystości. Środki do sprzątania były jej wydawane na parterze przez M. M.. Od godziny 13.00 ubezpieczona sprzątała na parterze schody, wc i piwnice, potem pobierała klucze do biur i pomieszczeń na piętrze. Po skończonej pracy wszystkie środki zostawiała w pomieszczeniu socjalnym na parterze. Klucze do sprzątanych pomieszczeń na piętrze wydawano jej na portierni.
/listy zdania kluczy k. 26-39, oryginał książki zdania kluczy k. 152, oryginał listy obecności pozostałych pracowników zatrudnionych u płatnika k. 154, kopia zdjęć k. 204-215, zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania świadka J. K. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:03:14 -01:20:23, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02 , zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:46:14- 02:00:31, zeznania świadka S. G. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:00:42-02:07:56, zeznania świadka E. P. protokół z rozprawy z dnia 8.10.2025r. 00:05:09-00:13:32 /
Ubezpieczona z uwagi na orzeczenie o niepełnosprawności pracę świadczyła w wymiarze 7 godzin, od poniedziałku do piątku w godzinach 13.00-20.00. Pobieranie i zdanie kluczy do sprzątanych pomieszczeń potwierdzała swoim podpisem na portierni. Podpisywała listy obecności.
/listy obecności k. 14, oryginał list obecności k. 145, listy zdania kluczy k. 26-39, oryginał książki zdania kluczy k. 152, oryginał listy obecności pozostałych pracowników zatrudnionych u płatnika k. 154, zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania świadka J. K. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:03:14 -01:20:23, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02, zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:46:14- 02:00:31, zeznania świadka S. G. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:00:42-02:07:56 /
Pracę ubezpieczonej koordynował pracownik płatnika S. B.. M. M. była uprawniona do sprawdzenia, czy są wszyscy pracownicy i czy wszystko jest dobrze wykonane.
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02, zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:46:14- 02:00:31/
Wynagrodzenie za pracę przekazywano ubezpieczonej na konto bankowe.
/kopie przelewu wynagrodzenia za(...) z (...) k. 18 v/
Płatnik sporządził następującą dokumentację pracowniczą dotyczącą ubezpieczonej:
umowę o pracę, listy obecności za lipiec, na której od 3.07.2023r. widnieją odręczne podpisy, zakres obowiązków, kartę szkolenia wstępnego w zakresie BHP, skierowanie na badania lekarskie z 26.06.2023r., orzeczenie lekarskie z 26.06.2023r., świadectwo pracy z 31.07.2023r., kopie przelewu wynagrodzenia za (...) z 9.08.2023r., szczegółowa listę płac za (...), fakturę VAT za badania lekarskie, PIT -11 za 2023 r.
/ wskazane dokumenty k. 22-32, 42-44 akt ZUS oraz 12- 39 oryginał list obecności k. 145/
Umowa o pracę z ubezpieczoną nie była kontynuowana z uwagi na brak zadowolenia płatnika z tempa świadczonej przez ubezpieczoną pracy. Na jej miejsce przesunięto innego pracownika.
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39, zeznania występującego w imieniu płatnika M. Ł. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:12:08 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami 00:40:11 - 00:57:57, zeznania świadka S. B. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:26:39 - 01:46:02, zeznania świadka M. M. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 01:46:14- 02:00:31, zeznania świadka S. G. protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:00:42-02:07:56 /
Płatnik składek, zgłosił ubezpieczoną jako pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 1.07.2023 r., a wyrejestrował od 1.08.2023 r.
/bezsporne/
Płatnik sporządził za J. Z. imienne raporty miesięczne o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach z wykazaną podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za miesiące:
- (...) - 0 zł
- (...) w wysokości 3600 zł po ustaniu tytułu do ubezpieczeń.
/bezsporne/
J. Z. oprócz zgłoszenia do ubezpieczeń przez płatnika nie posiada żadnych innych tytułów do ubezpieczeń na terenie Polski.
/bezsporne/
Po ustaniu zatrudnienia stan zdrowia ubezpieczonej uległ pogorszeniu.
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.202r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39/
W dniu 25.04.2024r. do organu rentowego wpłynął wniosek J. Z. o emeryturę. We wniosku wskazano, że J. Z. ma przyznane świadczenie - emerytura wypłacana w Białorusi - wypłata zawieszona z uwagi na fakt zamieszkiwania przez nią w Polsce, ponadto że posiada okres ubezpieczenia w państwie, z którym Polska zawarła dwustronną umowę o zabezpieczeniu społecznym. Do wniosku załączono informację o okresach składkowych i nieskładkowych, w której wskazano na okres od 1.07.2023r. do 31.07.2023 r. jako okres zatrudnienia u płatnika.
/wniosek o emeryturę k. 158-160, zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.2025r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39/
Wniosek w ZUS ubezpieczona złożyła wraz ze swoją opiekunką z MOPS
/zeznania ubezpieczonej protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 02:11:44-02:18:00 oraz protokół z rozprawy z dnia 8.12.202r. 00:06:33 -00:20:33 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 11.06.2025r. 00:05:34-00:40:11, 01:21:05-01:26:39/
W kwestionariuszu oceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem załączonym do wniosku o świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnością złożonym w dniu 9.05.2024 r. J. Z. podała, że przy staniu i utrzymaniu stabilnej pozycji stojącej, przy chodzeniu po powierzchniach płaskich, w chodzeniu po schodach, przy poruszaniu się poza domem, przy przemieszczaniu się środkami transportu, przy podnoszeniu, chwytaniu i manipulowaniu przedmiotami użytkowymi, przy wykonywaniu prac domowych wymaga pokierowania/ poinstruowania przez inne osoby. W kwestionariuszu podano, iż przy codziennym funkcjonowaniu czasami posługuje się balkonikiem.
/ wniosek o świadczenie wspierające z kwestionariuszem samooceny k. 49-57/
Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach organu rentowego i załączonych do akt, a także w oparciu o zeznania ubezpieczonej, płatnika i świadków, które ze sobą wzajemnie korespondowały i nie zostały skutecznie podważone przez organ rentowy. Sąd uznał, że zarówno zeznania ubezpieczonej i płatnika jak i przesłuchanych w procesie świadków są spójne, konsekwentne i logiczne. Z zeznań tych wynika wprost, czym w spornym okresie na podstawie zawartej umowy faktycznie zajmowała się ubezpieczona, jakie miała obowiązki. Nie budzą również zastrzeżeń Sądu okoliczności jakie legły u podstaw zatrudnienia ubezpieczonej i rozwiązania jej umowy o pracę.
Sąd zauważa przy tym, iż świadek E. P. nie miała wiedzy co do okoliczności zatrudnienia ubezpieczonej i świadczenia przez nią pracy, jednak jak sama podała nie wykonywała z nią wspólnie żadnych obowiązków, wobec tego jej zeznania nie mogą w żaden sposób zostać uznane za jedynie miarodajne dla poczynienia ustaleń. Zeznania były przydatne wyłącznie w zakresie stwierdzenia ,jak zorganizowana była praca na obiekcie, gdzie obowiązki wykonywała także ubezpieczona.
Czyniąc ustalenia Sąd na podstawie art. 235
2 § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wniosek pełnomocnika ubezpieczonej o przesłuchanie świadka A. M. - pracownika MOPS co do okoliczności jakie legły u podstaw złożenia przez ubezpieczoną wniosku o emeryturę. Okoliczności te są bowiem irrelewantne dla treści rozstrzygnięcia. Kluczową w sprawie była ocena ważności łączącej strony umowy o pracę. Co do zaś wskazanej okoliczności spornej dostępny był inny materiał dowodowy w tym zeznania stron i świadków wystarczający dla wydania orzeczenia w sprawie.
Sąd Okręgowy w Łodzi zważył co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350), obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym – podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania.
Zgodnie z art. 9 ust. 4 w/w ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 2, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
W myśl art. 36 ust. 1 w/w ustawy, każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.
Ustęp 2 stanowi, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych osób określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1 (pracowników), należy do płatnika składek.
W myśl ustępu 11 w/w przepisu, każda osoba, w stosunku, do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1, składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za ubezpieczonych, o których mowa w art. 16 ust. 1 (za pracowników), obliczają, rozliczają i przekazują co miesiąc do Zakładu w całości płatnicy składek.
W niniejszej sprawie organ rentowy podważał skuteczność umowy o pracę zawartej między ubezpieczoną, a płatnikiem składek w okresie od 1.07.2023 r. do 31.07.2023 r., wskazując na jej jedynie pozorny charakter.
Należy wskazać, że organ rentowy ma prawo do badania, a także kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, ponieważ rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych. Jednak w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął także Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78 oraz w wyroku z dnia 24 sierpnia 2010 r. I UK 74/10, w którym stwierdził, iż:
„1. Na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli.
2. Podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa umowę o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.” (LEX nr 653664)
Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił, iż zakwestionowana przez niego umowa o pracę miała charakter pozorny a strony zmierzały wyłącznie w celu uzyskania statusu pracownika przez zainteresowaną, oraz świadczeń z ubezpieczeń społecznych - tu emerytury, wobec wejścia w życie w dniu 1.04.2022 r. umowy między Polską a Republiką Białorusi o zabezpieczeniu społecznym z dnia 13.02.2019 r., co zarzucał stronom umowy o pracę. Pełnomocnik reprezentujący ZUS nie zgłosił, w toku procesu, takich wniosków dowodowych, za pomocą których wykazałby pozorność zawartej między stronami umowy lub alternatywnie jej niezgodność z zasadami współżycia społecznego. Strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swoich twierdzeń, ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał, a Sąd musi wyciągnąć ujemne konsekwencje z braku udowodnienia faktów przytoczonych na uzasadnienie żądań lub zarzutów – por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2013 r. I ACa 613/12 LEX nr 1294695.
Stosownie do treści art. 22 § 1 kp, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia z dnia 17 stycznia 2006 roku III AUa 433/2005, Wspólnota 2007/25/51). Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).
W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, iż umowa o pracę zawarta w okresie od 1.07.2023 r. do 31.07.2023 r. między ubezpieczoną a płatnikiem składek, jest nieważna, bowiem została zawarta dla pozoru.
Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku (sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).
O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.
W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa (wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt II UK 334/07, opubl. Legalis).
Sąd Okręgowy w Łodzi podziela również pogląd Sądu Najwyższego (wyrok z dnia
25 stycznia 2005 roku, II UK 141/04, OSNP 2005/15/235), w którym to SN stwierdza, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).
Ponownie podkreślić należy, iż w niniejszej sprawie to na organie rentowym spoczywał ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli, a więc, że nie miały zamiaru wywołania żadnych skutków prawnych, gdyż pracownik nie podjął wykonywania pracy, a pracodawca świadczenia tego nie przyjmował, bądź by praca była wykonywana na innej podstawie prawnej niż umowa o pracę. Z tych bowiem faktów organ rentowy wywodzi skutki prawne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 roku, I UK 269/2006, LEX nr 328015).
Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09 (lex nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.
W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 roku w sprawie o sygn. akt I UK 43/10 (Lex nr 619658) wskazano, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. Tym samym nie można byłoby czynić zainteresowanej zarzutów, że zawarła umowę o pracę jedynie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych- tu emerytury, pod tym wszakże warunkiem, że na podstawie kwestionowanej umowy realizowałby zatrudnienie o cechach pracowniczych.
Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż prawo nie zabrania zatrudniania ani osób starszych ani niepełnosprawnych, a powyższe okoliczności w kontekście pozorności umowy o prace mogą mieć znaczenie jedynie wtedy, gdyby stan zdrowia lub podeszły wiek w momencie zawarcia umowy o pracę w sposób oczywisty wykluczał możliwość świadczenia pracy przez pracownika. Zawarcie umowy o pracę, nawet jeśli głównym powodem jest chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie jest naganne ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeśli umowa faktycznie jest realizowana /por odpowiednio wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi - VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2022 r. VIII U 1950/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 czerwca 2022 r., III AUa 62/21 /.
Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego musiał zatem badać, czy pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę ubezpieczoną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze /III USK 117/21 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 24-03-2021/.
Przy tym bezwzględnie należy mieć na uwadze, iż nawet krótkotrwałe świadczenie pracy przed skorzystaniem ze świadczeń nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia nieważności umowy o pracę w sytuacji, gdy zamiarem stron tej umowy było nawiązanie stosunku pracy, a zgodna wola stron znalazła odzwierciedlenie w faktycznej realizacji pracowniczego zatrudnienia, czyli wówczas, gdy został wdrożony proces świadczenia pracy, a pracodawca z tejże pracy korzystał /III AUa 38/18 - wyrok SA Kraków z dnia 07-04-2021/.
W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.
W tym celu Sąd zbadał, czy zainteresowana w spornym okresie osobiście świadczyła pracę podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy) w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla objęcia zainteresowanej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika.
Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że ubezpieczona osobiście, w sposób stały na rzecz płatnika składek w spornym okresie wykonywała umówioną pracę sprzątaczki. W świetle spójnej relacji stron i świadków sprzątała w wyznaczonych do tego godzinach, określone przez pracodawcę pomieszczenia w budynku przy ul. (...) w Ł.. Jej obecność w pracy bezpośrednio potwierdzają nie tylko zeznania przesłuchanych w procesie osób, ale i podpisane przez zainteresowaną i ochronę obiektu listy poboru kluczy do pomieszczeń, które bezpośrednio sprzątała i listy obecności. Powierzenie jej tych obowiązków przy jednoczesnej chęci aktywacji zawodowej (wobec trudnej sytuacji materialnej - ubezpieczona utrzymywała się tylko z zasiłku z MOPS) było wywołane doraźną potrzebą pracodawcy rezygnacją z współpracy z dotychczasowym pracownikiem.
Przy wykonywaniu obowiązków zainteresowana była bezpośrednio podporządkowana płatnikowi składek. Zeznania świadków, jak i samej zainteresowanej jednoznacznie wskazują, że ubezpieczona w wyznaczonym przez pracodawcę wymiarze miejscu i czasie, aż do chwili upływu terminu na jaki zawarła umowę na okres próbny wykonywała czynności w zakresie sprzątania. J. Z. sprzątała na parterze schody, wc i piwnice, potem pobierała klucze do biur i pomieszczeń na piętrze. Praca jej polegała na wyniesieniu śmieci, przetarciu kurzy blatów biurek i stołów parapetów z biur, myciu podłóg w korytarzu odkurzaniu, sprzątaniu toalet dbaniu o zaopatrzenie w środki higieniczne i środki czystości. Pracę wykonywała bezpośrednio pod kontrolą M. M., która sprawdzała jakość wykonywanej przez nią pracy, wydawała ubezpieczonej środki myjące i środki czystości.
Za pomocą tych dowodów zostało też wykazane, co jest podstawowym składnikiem stosunku pracy, podporządkowanie ubezpieczonej poleceniom pracodawcy. Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym. Powyższe niewątpliwie miało miejsce na gruncie rozpatrywanego przypadku. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że płatnik składek kierował pracą ubezpieczonej, gdyż decydował o codziennie wykonywanych na bieżąco czynnościach, kontrolował sposób i czas ich wykonania. Płatnik oczekiwał od zainteresowanej jako pracownika obecności i rzetelnego wykonywania pracy. Jest to także istotne, jeżeli uwzględni się, że zatrudnienie pracownicze odwołuje się do staranności, a nie rezultatu. Zatrudnienie ubezpieczonej było oparte na rzeczywistej potrzebie pracodawcy wynikającej z warunków prowadzenia działalności, potrzeby obsadzenia stanowiska sprzątaczki. Pracując ubezpieczona faktycznie więc podejmowała czynności, co do których została zatrudniona, za co otrzymywała umówione wynagrodzenie a gdy okazało się że nie do końca spełnia oczekiwania pracodawcy, do wykonywania powiężonych jej pierwotnie obowiązków został skierowany inny pracownik a zawarta umowa nie była kontynuowana.
Podkreślić należy też, iż praca świadczona przez zainteresowaną była wykonywana na ryzyko płatnika. To płatnik dostarczał narzędzia pracy: ścierki, szczotki, mopy, środki czyszczące, ponosił ryzyko osobowe i ekonomiczne związane z brakiem należytej obsady pracowniczej oraz ewentualnych nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków. Po tym jak po okresie próby uznał, że ubezpieczona nie nadaje się do pracy wykonywanej w oczekiwany przez niego sposób, w jej miejsce - o czym już wspominano zatrudnił inną osobę.
Podnieść należy, iż zaoferowany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje co sugerował organ rentowy - by ubezpieczona faktycznie w ogóle pracy nie podjęła, bądź by była zatrudniona na warunkach innych niż wynikające z charakteru umowy o pracę. Strony nie działały zatem tylko i wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez ubezpieczoną - co w zaskarżonej decyzji zarzucał organ rentowy. Płatnik w zakreślonych okolicznościach potrzebował pracownika a zainteresowana chciała podjąć pracę. Oceny tej nie zmienia, iż zainteresowana faktycznie posiadała znaczny stopień niepełnosprawności i nie miała wcześniej żadnych okresów ubezpieczenia na terenie Polski. Nawet jeśli płatnik zatrudniając zainteresowaną na miesiąc zagwarantował ubezpieczonej tytuł do ubezpieczeń niezbędny dla uzyskania świadczeń z Polskiego systemu, motywacja ta nie miała rozstrzygającego znaczenia, skoro praca była faktycznie wykonywana a tak było w rozpoznawanym przypadku. Nie należy też pomijać, że zainteresowana będąc faktycznie osobą niepełnosprawną została dopuszczona do pracy przez lekarza profilaktyka, nie można więc przyjmować, iż nie była zdolna do wykonywania pracy sprzątaczki i pracy tej z uwagi na stan zdrowia nie podjęła – okoliczność ta nie została w żaden sposób wykazana.
Z wszystkich powyższych względów, Sąd Okręgowy uznał, że strony były związane umową o pracę, gdyż sporny stosunek prawny rzeczywiście nosił konstytutywne cechy umowy o pracę, wynikające z art. 22 § 1 k.p.
Natomiast z uzyskaniem przez (...) statusu pracownika w związku z zatrudnieniem u płatnika wiązał się skutek w postaci nabycia przez nią uprawnień do świadczeń ubezpieczenia społecznego. Skutek ten nie został wywołany działaniem niezgodnym z przepisami obowiązującego prawa, ale wynika z obowiązującego systemu prawnego. W ocenie Sądu, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż umowa o pracę zawarta przez wnioskodawcę z J. Z. była realizowana. Na pracę zainteresowanej w spornym okresie istniało zapotrzebowanie. WW. wykonywała pracę na podstawie umowy o pracę, a płatnik pracę przyjmował. Jeszcze raz podkreślić należy, że z żadnego z dowodów nie wynika, że zamiarem ubezpieczonej, nie było świadczenie pracy, a jedynie stworzenie pozorów jej wykonywania, w celu uzyskania świadczeń emerytalnych. Fakt, że zainteresowana wcześniej nie posiadała żadnych innych okresów ubezpieczenia w Polsce sam w sobie nie może stanowić podstawy uznania zatrudnienia za pozorne, bowiem umowa o pracę była faktycznie realizowana.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art.98 § 1 -3 k.p.c., w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).