Sygn. akt VIII GC 832/25 upr
POSTANOWIENIE
Dnia 6 marca 2026 r.
Sąd Rejonowy w Białymstoku VIII Wydział Gospodarczy w składzie:
Przewodniczący: sędzia Artur Andrysewicz
po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2026 r. w Białymstoku
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa
Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...)
przeciwko
C. C.
i
L. C.
o zapłatę
postanawia:
I.
odrzucić pozew.
II.
zasądzić od powoda solidarnie na rzecz pozwanych kwotę 1834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Powód Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...) wniósł o zasądzenie od pozwanych solidarnie kwoty 7.534,32 zł z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych od 16 lipca 2024 do dnia zapłaty, a także obciążenie ich kosztami procesu. W uzasadnieniu podał, że pozwani we wskazanych okresach wynikających z danych Krajowego Rejestru Sądowego pełnili role członków zarządu Fabryka (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w sprawie XI (...) z dnia 3 stycznia 2023 zasądzono od spółki na rzecz powoda kwotę 5079,32 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu. Dochodzona kwota dotyczyła zwrotu części niewykorzystanych zgodnie z przeznaczeniem środków wypłaconych spółce z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które były w dyspozycji Dyrektora (...) w (...) na ochronę miejsc pracy w związku z obniżonym wymiarem czasu pracy będącym następstwem epidemii (...) 19. Egzekucja komornicza prowadzona przeciw spółce zakończyła się postanowieniem z dnia 11 stycznia 2024 o jej umorzeniu wobec bezskuteczności. W ocenie powoda utrata płynności płatniczej spółki nastąpiła już w grudniu 2019 roku, gdy zaprzestała ona regulowania swoich wymagalnych zobowiązań, co nakładało na pozwanych obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Zdaniem powoda wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z 1 lutego 2022 został złożony ze znacznym opóźnieniem, które uniemożliwiło powodowi skuteczne zaspokojenie. Stąd powód wywodzi odpowiedzialność członków zarządu wobec wierzyciela za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.
Sąd zważył, co następuje:
Wojewódzki Urząd Pracy w (...) jest wojewódzką samorządową jednostką organizacyjną prowadzoną w formie jednostki budżetowej przez Województwo (...), utworzoną z dniem 1 lipca 2000 r. na mocy Uchwały Nr XXIII/163/2000 Sejmiku Województwa (...) z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie utworzenia jednostki budżetowej – Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...). Podstawę prawną uchwały stanowi art. 18 pkt 20 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 z późn.zm.). Konsekwencją powyższego było udzielenie przez Zarząd Województwa (...) uchwałą numer 14/284/2024 z dnia 1 lipca 2024 pełnomocnictwa L. Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...) do dokonywania wszelkich czynności z zakresu zwykłego zarządu, związanych z funkcjonowaniem Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...), w tym zawierania umów cywilnoprawnych w imieniu Województwa (...). Obejmuje także upoważnienie do składania oświadczeń woli i reprezentowania Województwa (...) przed sądami powszechnymi w sprawach związanych z działalnością statutową (...).
Nie ulega więc wątpliwości, że (...) nie ma osobowości prawnej, a co za tym idzie nie może być podmiotem praw i obowiązków w znaczeniu cywilnoprawnym. Co do zasady nie ma także zdolności sądowej (art. 64 § 1 kpc). Zdarza się natomiast, że ustawodawca w drodze wyjątku przyznaje danemu podmiotowi niebędącemu osobą prawną możliwość bycia stroną stosunków cywilnoprawnych, najczęściej posługując się formułą „może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania”. Z tym zazwyczaj łączy się możliwość posiadania zdolności sądowej (art. 64 §1
1 kpc) jak i procesowej (art. 65 § 1 kpc), co zamyka się formułą „może pozywać i być pozywany”.
Zgodnie z art. 15g ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm. – dalej jako „ustawa covid-19”) przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, (…), u których wystąpił spadek obrotów gospodarczych w następstwie wystąpienia (...)19, (…), może zwrócić się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy, o wypłatę ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych świadczeń na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy, w następstwie wystąpienia (...)19, na zasadach określonych w ust. 7 i 10. W ust. 20 tego artykułu przewidziano, że zadania organów administracji wynikające z ust. 1 realizują dyrektorzy wojewódzkich urzędów pracy. W rezultacie dysponowaniem środków z Funduszu zajęli się dyrektorzy wojewódzkich urzędów pracy.
Na gruncie niniejszej sprawy wynikiem tych zapisów był wniosek Fabryka (...) spółki z o.o. z dnia 24 kwietnia 2020 o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, skierowany do (...) w (...) (k. 31-32), a następnie umowa między Fabryka (...) spółką z o.o. a Wojewódzkim Urzędem Pracy (k. 33-34, brak daty na umowie). Zważywszy, że umowa odwołuje się do załączonego wniosku, na którym widnieje zatwierdzenie go przez L. (...) w dniu 28 kwietnia 2020, uznać należy tę datę za dzień zawarcia umowy. Umowa w § 5 przewidywała regulację dotyczącą zwrotu środków w przypadku ich niewykorzystania lub wykorzystania niezgodnie z warunkami określonymi w umowie.
Zgodnie z art. 15g ust. 17 ustawy covid-19
do
wypłaty i rozliczania świadczeń wypłacanych ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, o których mowa w ust. 1 i 1a, oraz środków, o których mowa w ust. 2, stosuje się odpowiednio przepisy art. 7-16 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy, z wyjątkiem art. 8 ust. 3 pkt 8 oraz art. 13 pkt 2 tej ustawy, oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Przepis ten mówi wyłącznie o wypłacie i rozliczaniu świadczeń. Z kolei z art. 15g ust. 17c odczytywany
a contrario może sugerować podstawę do dochodzenia od beneficjenta zwrotu środków, gdyż stanowi, że dyrektor wojewódzkiego urzędu pracy nie dochodzi zwrotu, jeżeli zajdą przewidziane w przepisie okoliczności. Zaznaczyć przy tym należy, że w tym wypadku mowa jest o zwrocie środków uzyskanych na podstawie art. 15g ust. 1 ustawy covid-19, a więc od przedsiębiorcy będącego beneficjentem świadczenia, w tym wypadki spółki prowadzonej przez pozwanych.
Stosowane odpowiednio przepisy art. 7-16 ustawy z dnia 11 października 2013 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy prowadzą do art. 15 tej ustawy, który nakazuje przedsiębiorcy zwrot na rachunek marszałka województwa otrzymanych środków lub pomocy, gdy nie spełnił warunków w niej zawartych lub nie poddał się kontroli, o której mowa w art. 14 ust. 3 (art. 15 ust. 1) lub wykorzystał pomoc, o której mowa w art. 10, niezgodnie z przeznaczeniem (art. 15 ust. 2). Przepisy te, w zakresie, w jakim odwołuje się do nich ustawa covid-19, nie zawierają regulacji dotyczącej sposobu dochodzenia zwrotu od przedsiębiorcy niewłaściwie wydatkowanych środków.
Powód wywodzi możliwość domagania się od pozwanych zwrotu środków, których nie udało się odzyskać od spółki, na podstawie art. 57 ustawy z dnia 14 maja 2020 r.
o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa (...) 2, który stanowi, że w sprawach wynikających z art. 15g ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dyrektor wojewódzkiego urzędu pracy może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywany. Ustawodawca najwyraźniej w pośpiechu związanym z epidemią w pierwotnym brzmieniu ustawy covid-19 nie zawarł tego zapisu i starał się błąd uzupełnić kolejną ustawą. Powyższy przepis wszedł w życie w dniu 16 maja 2020, a więc 2 dni po jego uchwaleniu. Nie dawał jednak uprawnienia do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego od osoby odpowiedzialnej subsydiarnie za długi spółki będącej beneficjentem środków FGŚP. Nie sposób zgodzić się więc z pełnomocnikiem powoda, że pomimo braku jednoznacznego zapisu w art. 57 ww. ustawy przepis ten może być podstawą do dochodzenia w drodze analogii roszczeń z art. 299 ksh przez Dyrektora (...).
Dalszy ciąg gorączki legislacyjnej spowodował uchwalenie kolejnej nowelizacji i dodanie art. 15gg ustawy covid-19, który w ust. 1 przewidywał dofinansowanie wynagrodzenia pracowników w przypadku spadku obrotów przedsiębiorcy i zawierał bardziej kompleksową regulację sposobu rozliczenia pomocy z funduszu gwarantowanych świadczeń pracowniczych, w tym regulację dotyczącą zwrotu środków. Artykuł ten wszedł w życie z dniem 24 czerwca 2020. W tym wypadku ustawodawca poszedł drogą postępowania administracyjnego, gdyż w ust. 28 przewidział, że do zadań dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy należy w szczególności wydawanie decyzji administracyjnych o:
1) odmowie przyznania świadczeń, o których mowa w ust. 1 lub środków, o których mowa w ust. 2;
2)
obowiązku zwrotu świadczeń, o których mowa w ust. 1, lub środków, o których mowa w ust. 2.
Od decyzji dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy, o których mowa w ust. 28, przysługiwało odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego (ust. 27), zaś należności do zwrotu podlegały ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 29).
W rezultacie w zależności od warunków i celów przyznania pomocy ze środków FGŚP mogło się to odbyć w drodze umowy cywilnoprawnej (art.15g) lub decyzji administracyjnej (art.15gg).
Na tym inwencja ustawodawcy nie skończyła się, gdyż z dniem 19 grudnia 2020 wszedł w życie artykułu 15gga ustawy covid-19, który w ust. 1 przewidywał wsparcie dla określonej grupy przedsiębiorców działający w branżach wymienionych enumeratywnie kodów (...) i stanowił, że taki przedsiębiorca może zwrócić się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników. Dofinansowanie było udzielane na podstawie umowy o świadczenia na rzecz ochrony miejsc pracy i przysługiwało przez łączny okres 3 miesięcy kalendarzowych, przypadających od miesiąca złożenia wniosku (ust. 11). Pojawił się też nowy zapis, że w sprawach dotyczących zawierania, realizacji lub rozwiązywania umów, o których mowa w ust. 11, dyrektor wojewódzkiego urzędu pracy może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywany (ust. 24).
W kolejnej transzy pomocy nastąpił więc powrót do rozwiązań cywilnoprawnych. O ile jednak nie budzi wątpliwości, że dyrektor (...) mógł domagając się zwrotu środków z zawartej przez siebie umowy pozwać beneficjenta, mając do tego przyznaną ustawowo zdolność sądową i procesową, o tyle nie jest to takie oczywiste w przypadku roszczenia odszkodowawczego wobec osób odpowiedzialnych subsydiarnie. W rezultacie nie dziwi nakaz zapłaty z 3 stycznia 2023 przeciwko Fabryka (...) spółce z o.o. z powództwa Dyrektora (...). Żaden przepis ustawowy nie rozciągał jednak uprawnień dyrektora (...) na dochodzenie w stosunku do członków zarządu spółki zwrotu należności nie wyegzekwowanych od samej spółki.
Kierując się regułą racjonalnego ustawodawcy powyższy zabieg uznać należy za celowy, w szczególności biorąc pod uwagę zapisy istniejące już wcześniej w ustawie z 13 lipca 2006 r.
o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
, tj. z dnia 24 marca 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 433). Art. 23 ust. 1 ustawy stanowi bowiem, że przekazanie środków finansowych Funduszu na wypłatę świadczeń, a także wypłata świadczeń ze środków Funduszu
powoduje z mocy prawa przejście na marszałka województwa, działającego w imieniu dysponenta Funduszu,
roszczenia wobec pracodawcy albo innej osoby zarządzającej majątkiem pracodawcy, w szczególności likwidatora albo
członka zarządu, albo roszczenia do masy upadłości o zwrot wypłaconych świadczeń.
Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest państwowym funduszem celowym (art. 24 ust. 1 ww. ustawy). Dysponentem Funduszu jest minister właściwy do spraw pracy (ust. 2). Z art. 24 ust. 3 ustawy wynikają dwie istotne konsekwencje. Dysponent Funduszu:
1) może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, z zastrzeżeniem art. 26, pozywać i być pozywany;
2) prowadzi sprawy i występuje w obrocie prawnym pod nazwą Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Fundusz jest więc tzw. ułomną osobą prawną, która nie posiadając osobowości prawnej ma przyznaną ustawowo zdolność prawną (bycia podmiotem stosunków prawnych). Przejście z mocy prawa z Funduszu na marszałka województwa roszczenia o zwrot środków do Funduszu nakazuje zadać pytanie o skutki takiej ustawowej cesji. Zgodnie bowiem z art. 6 ust.2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa osobowość prawną ma województwo. Organami samorządu województwa są sejmik województwa i zarząd województwa (art. 15 ustawy). Zarząd województwa jest organem wykonawczym województwa, a w jego skład wchodzi między innymi marszałek województwa (art. 31 ust. 1 i 2 ustawy). Problematyczna jest więc możliwość nabycia przez marszałka województwa roszczeń cywilnoprawnych, czego ustawodawca nie zauważa od lat. Z pewnością zaś ani on ani dyrektor (...) bez wyraźnej dyspozycji ustawowej nie mogą być podmiotem stosunków cywilnoprawnych. Również koncepcja przyznania pośrednio przez ustawodawcę marszałkowi zarządu województwa zdolności prawnej poprzez zapis art. 23 ust.1 ustawy z 13 lipca 2006 r.
o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
wydaje się zbyt daleko idąca.
W orzecznictwie sądowym zauważyć można wyraźnie, że w przypadku roszczeń wobec członków zarządu spółki opartych na treści art. 299 ksh, stosowanych przez pryzmat art. 23 ust. 1 ustawy z 13 lipca 2006 r.
o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
, powodem pozostaje Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 12 lutego 2016 r., II CSK 229/15, O. nr (...); wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach - I Wydział Cywilny z dnia 16 października 2020 r., I ACa (...)19, O. nr (...); wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie - I Wydział Cywilny, z dnia 13 kwietnia 2022 r., I AGa 257/20, O. nr (...)), ewentualnie także reprezentowany przez marszałka województwa (wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu - XIII Wydział Cywilny z siedzibą w O. z dnia 3 sierpnia 2016 r., XIII C 208/15, O. nr (...)).
Reasumując powyższe uznać należy, że
Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy ani Wojewódzki Urząd Pracy, któremu w pewnych sytuacjach ustawodawca nadaje status ułomnej osoby prawnej, która może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania oraz pozywać i być pozwaną, nie ma zdolności sądowej w procesie przeciwko członkom zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o roszczenie z art. 299 § 1 ksh, będące wynikiem bezskutecznej egzekucji od spółki z o.o. zwrotu świadczeń uzyskanych na podstawie art. 15g ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Powyższy brak nie może być sanowany w toku procesu przez sąd poprzez właściwe określenie
statio fisci/statio municipalis. Dyrektor urzędu pracy wystąpił z pozwem o zasądzenie kwoty na swoją rzecz, do czego jest uprawniony w innych sytuacjach niż występująca w tym procesie. Zresztą dzięki temu uzyskał nakaz zapłaty przeciwko spółce jako powód. Pozew nie jest wynikiem działania w imieniu i na rzecz innego podmiotu. W zależności od charakteru roszczenia może on występować w imieniu własnym bądź reprezentując Województwo (...), ewentualnie może wywodzić swoje uprawnienia jako reprezentant marszałka województwa działającego na rzecz FGŚP. Nie jest to więc tylko kwestia właściwego określenia jednostki budżetowej reprezentującej państwo lub samorząd, lecz dalej idący problem wystąpienia z pozwem podmiotu, który działając w imieniu własnym nie posiada zdolności sądowej.
Z powyższych względów pozew należało odrzucić na mocy art. 199 § 1 pkt 3 kpc.
Konsekwencją rozstrzygnięcia jest także obciążenie powoda kosztami procesu powstałymi po stronie pozwanej (art. 98 § 1 kpc w zw. z art. 105 § 1 kpc), do których należy 1800 zł wynagrodzenia pełnomocnika pozwanych (§2 pkt 4 rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz 34 zł opłat skarbowych od pełnomocnictw wystawionych przez pozwanych.