VII U 211/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
26 maja 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie
VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.)
Magdalena Pytel
Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska
po rozpoznaniu 8 maja 2026 r. w Warszawie na rozprawie
sprawy
H. X.
przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w D.
o
podleganie ubezpieczeniom społecznym
na skutek odwołania H. X.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D.
z 3 grudnia 2024 r. nr (...)
zmienia zaskarżoną decyzję, stwierdzając że w okresie od 1 lutego do 30 lipca 2020 r. H. X. nie podlegał ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
VII U 211/25
UZASADNIENIE
Decyzją z 3 grudnia 2024 r. , nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. stwierdził, że H. X. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega od 1 lutego do 30 lipca 2020 r. obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu (akta rentowe tom I k. 21).
Ubezpieczony pismem z 1 stycznia 2025 r. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i wskazując, że działalność, z tytułu której podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w spornym okresie nigdy nie została podjęta oraz nie została wystawiona w ww. działalności faktura przychodowa przez cały okres jej zarejestrowania.
W uzasadnieniu wskazał również, że wpłaty których dokonywał na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w spornym okresie pochodziły z oszczędności i nie miał świadomości, że nie powinien dokonywać ww. wpłat w przypadku nieuruchomienia działalności (k. 2).
W odpowiedzi na odwołanie z 27 stycznia 2025 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wskazał, że odwołujący w spornym okresie prowadził działalność gospodarczą i z tego tytułu został zgłoszony w okresie od 23 lipca 2019 r. do 30 stycznia 2020 r. wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego w ramach tzw. ulgi na start, następnie w okresie od 1 lutego 2020 r. do 30 lipca 2020 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek stanowi kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. W tym okresie prowadzenie działalności gospodarczej stanowiło również jedyny tytuł do objęcia H. X. ubezpieczeniami społecznymi (k. 5).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Od 22 lipca 2019 r. H. X. zgłosił rozpoczęcie prowadzenie działalności gospodarczej pod (...) H. X., której przeważająca działalność miała dotyczyć konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli. (informacja z bazy REGON - k. 14).
Odwołujący nie miał klientów i faktycznie nie podjął działalności. Nie osiągnął zysków, nie wystawił żadnej faktury (zeznania odwołującego k. 24).
11 października 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do H. X. o złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych za okres od lipca do września 2019 r. (akta rentowe tom I k. 1).
Odwołujący w spornym okresie trzykrotnie uiścił składki na ubezpieczenia społeczne 27 kwietnia 2020 r. , 18 maja 2020 r. oraz 12 czerwca 2020 r. (niesporne ustalenia pracowników ZUS - akta rentowe tom I k. 4).
17 września 2024 r. H. X. złożył wniosek do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o wykreślenie działalności z rejestru REGON od 25 lipca 2019 r., wskazując że nigdy nie podjęto działalności. Wykreślenie nastąpiło 19 września 2024 r. (akta rentowe tom I k. 5, k. 14).
Pismem z 3 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował odwołującego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia okresu podlegania do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i podstaw wymiaru składek na te ubezpieczenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej pod (...) (akta rentowe tom I k. 11).
Naczelnik Urzędu Skarbowego D. pismem z 14 października 2024 r. wskazał, że zgodnie z posiadanymi przez ww. Urząd informacjami, w okresie od 23 lipca 2019 r. do 6 października 2020 r. firma zarejestrowana przez H. X. posiadała informację „nie podjęto działalności” (akta rentowe tom I k. 16).
25 października 2024 r. organ rentowy zawiadomił odwołującego o zakończeniu postępowania w sprawie jego podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (...), które zostało wszczęte 3 października 2024 r. (akta rentowe tom I k. 19).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych dokumentów mających walor dokumentów urzędowych, które nie były przez strony kwestionowane i zostały ocenione przez Sąd jako wiarygodne. Ponadto Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie spójnych zeznań ubezpieczonego. H. X. w sposób jasny i precyzyjny opisał jak wyglądało prowadzenie przez niego działalności gospodarczej. Sąd dał im wiarę w całości, ponieważ były spójne i wiarygodne oraz korespondowały z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Strona przeciwna, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożyła wniosków dowodowych zmierzających do ustalenia, że w spornym okresie odwołujący faktycznie prowadził działalność gospodarczą, pełnomocnik nie uczestniczył także w rozprawie, na której odbyło się przesłuchanie strony.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie H. X. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddziału w D. z 3 grudnia 2024 r. , nr (...) podlegało uwzględnieniu.
W przedmiotowej sprawie istotne znaczenie mają przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 497 - dalej jako ustawa systemowa). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Dotyczy ich także obowiązek podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, bowiem art. 12 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że obowiązkowo takiemu ubezpieczeniu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W myśl art. 8 ust. 6 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
1)
osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a,
2)
twórcę i artystę,
3)
osobę prowadzącą działalność gospodarczą w ramach wolnego zawodu:
a)
w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
b)
z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,
4)
wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej,
5)
osobę prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty.
Zgodnie z wymogami art. 3 ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. , poz. 236), działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Działalność gospodarcza musi więc odpowiadać pewnym cechom - w ujęciu tradycyjnym charakteryzuje się profesjonalnością, samodzielnością, podporządkowaniem, zasadzie racjonalnego gospodarowania, celem zarobkowym, trwałością prowadzenia, wykonywaniem w sposób zorganizowany oraz uczestniczeniem w obrocie gospodarczym. Właściwości cechujące działalność gospodarczą, które powinny występować łącznie, to działanie stałe, nieamatorskie, nieokazjonalne, z elementami organizacji, planowania i zawodowości rozumianej jako fachowość, znajomość rzeczy oraz specjalizacja (po r. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18 czerwca 1991 r. , III CZP 40/91, OSNC 1992 Nr 2, poz. 17).
Podstawowe znaczenie dla objęcia ubezpieczeniem społecznym ma fakt rzeczywistego wykonywania działalności, na dodatek w sposób ciągły i o charakterze zarobkowym. Działalność gospodarcza to prawnie określona sytuacja, którą trzeba oceniać na podstawie zbadania konkretnych okoliczności faktycznych, wypełniających znamiona tej działalności lub ich niewypełniających. Prowadzenie działalności gospodarczej jest zatem kategorią obiektywną, niezależnie od tego, jak działalność tę ocenia sam prowadzący ją podmiot i jak ją nazywa oraz czy dopełnia ciążących na nim obowiązków z tą działalnością związanych, czy też nie. Do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej, realizowanej w sposób zorganizowany i ciągły. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (po r. wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2001 r. , II UK 428/00). Samo zaś wykonywanie działalności gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie w celu zarobkowym czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także czynności zmierzające do zaistnienia takich czynności gospodarczych (czynności przygotowawcze), np. poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie, załatwianie spraw urzędowych. Wszystkie te czynności pozostają w ścisłym związku z działalnością gospodarczą, zmierzają bowiem do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania (po r. wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 r. , I UK 80/05, wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2006 r. , I UK 220/05, wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r. , II UK 51/11).
Z przepisu art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od rozpoczęcia wykonywania działalności do zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. We wskazanym przepisie ustawodawca określił czasowe granice podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu, wyznaczając je momentami rozpoczęcia i zaprzestania wykonywania tej działalności. Zaprzestanie działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, uchylające obowiązek ubezpieczenia może być okresowe, spowodowane przerwą w jej wykonywaniu. Musi to jednak wiązać się z wolą zaprzestania tej działalności w sposób definitywny, co winno znaleźć formalny wyraz w wyrejestrowaniu działalności z ewidencji działalności gospodarczej, względnie w jej zawieszeniu. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 25 listopada 2005 r. , wydanym w sprawie o sygn. akt I UK 20/05 (OSNP 2006/19 - 20/2309), wskazał, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o faktycznym prowadzeniu tej działalności, ale prowadzi do domniemania prawnego (art. 234 KPC), według którego osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca działalność gospodarczą. Domniemanie to może być obalone, co jednak wymaga przeprowadzenia przeciwdowodu. Racjonalną konsekwencją zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej jest bowiem wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji działalności gospodarczej. Dlatego też, brak wykreślenia z ewidencji, chociaż nie decydujący dla ustalenia prowadzenia działalności gospodarczej, nie może być pomijany przy ustalaniu faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2010 r. , I UK 240/09, Lex nr 585723). Dodatkowo, uwzględniając poglądy judykatury (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 25 marca 2014 r. , III AUa 759/13, Lex nr 1469388, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 10 marca 2015 r. , III AUa 1687/14 Lex nr 1711382) pamiętać należy, że sam wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie można utożsamiać go z podjęciem takiej działalności. Jeżeli więc, mimo formalnego figurowania w ewidencji działalności gospodarczej, ubezpieczony nie wykonywał żadnych usług lub sprzedaży, czy innych czynności, które wchodzą w zakres przedmiotowy działalności ujawnionej w ewidencji, ani nawet nie podejmował takich czynności jak zamawianie towarów, rekrutacja pracowników, poszukiwanie kontrahentów itp., to w konsekwencji należy uznać, że nie do utrzymania jest domniemanie wynikające z wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, iż działalność tą ubezpieczony wykonywał (- uje) (rozpoczął jej prowadzenie), a zatem nie może też dojść do objęcia go ubezpieczeniem społecznym w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Analizując to zagadnienie nie można jednak zapominać o obowiązku przedsiębiorcy jakim jest zadbanie o to, by dane zawarte w rejestrze były prawdziwe. Z tym wiązał się też przepis art. 33 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a obecnie art. 16 ustawy z 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. , poz. 2296), który wprowadza zasadę domniemania prawdziwości danych wpisanych do rejestru. Z tego domniemania wynika, że taki przedsiębiorca, który zaniedbał obowiązek uaktualnienia danych w ewidencji, musi się liczyć z tym, że to na nim będzie spoczywał ciężar jego obalenia. Tak też przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, wskazując że wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter dowodowy i stwarza domniemanie faktyczne, że osoby wpisane do ewidencji prowadzą działalność gospodarczą od daty wskazanej w zaświadczeniu o wpisie do ewidencji do daty określonej w decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji (po r. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2000 r. , II UKN 568/99, OSNAPiUS 2001 nr 22, poz. 678, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 6 czerwca 2013 r. , III AUa 1928/12, LEX nr 1339313, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 1 marca 2016 r. , III AUa 961/15). Powyższe domniemanie oczywiście może być w procesie obalone, jednakże inicjatywa dowodowa w tym zakresie należy do osoby, która z faktu tego wywodzi pozytywne dla siebie skutki prawne (art. 6 KC).
W przedmiotowej sprawie zarówno z zeznań samego odwołującego, którym Sad dał wiarę, jak i z dokumentacji nadesłanej przez Urząd Skarbowy D. wynika, że H. X. nie podjął działalności gospodarczej w ramach działalności o nazwie (...). Zgromadzony materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że choć odwołujący dokonał wpisu działalności gospodarczej do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od 22 lipca 2019 r. , to działalność ta nie została faktycznie podjęta. Okoliczność opłacenia przez odwołującego składek na ubezpieczenia społeczne oraz sam fakt wpisu do ww. ewidencji nie świadczą jeszcze o faktycznym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Całokształt materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że działalność miała charakter wyłącznie formalny i nie była wykonywana w rozumieniu przepisów regulujących obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 477
14 § 2 KPC zmienił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, iż w okresie od 1 lutego do 30 lipca 2020 r. H. X. nie podlegał ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
SSR (del.) Magdalena Pytel