Wyrok V KK 32/13

Sygn. akt V KK 32/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 maja 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący) SSN Kazimierz Klugiewicz SSN Michał Laskowski (sprawozdawca) Protokolant Joanna Sałachewicz w sprawie podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. w Z. o pociągnięcie do odpowiedzialności za czyn zabroniony po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 8 maja 2013 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść podmiotu zbiorowego od wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia 22 września 2008 r., uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 22 września 2008 r., uznał, na podstawie art. 2, art. 3 pkt 1 i art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, że 2 podmiot zbiorowy „S. S.” Sp. z o.o. ponosi odpowiedzialność za czyn zabroniony pod groźbą kary popełniony przez R. G., działającego w imieniu i na rzecz Spółki jako Prezesa Zarządu uprawnionego do jednoosobowej reprezentacji, polegający na tym, że pełniąc funkcję Prezesa Zarządu Spółki, będącej płatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, nierzetelnie prowadził w miesiącu czerwcu 2006 r. ewidencję zakupu i sprzedaży przez to, że w ewidencji sprzedaży nie zaewidencjonował określonych faktur i kwot, co stanowiło przestępstwo z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. oraz podał nieprawdziwe dane zaniżając kwotę podatku i narażając ten podatek na uszczuplenie, co stanowiło przestępstwo z art. 56 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s., za co R. G. skazany został wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Z. z dnia 28 sierpnia 2007 r., i za to na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary orzekł wobec podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości 1.000 złotych. Wyrok ten nie został zaskarżony i uprawomocnił się z dniem 2 października 2008 r. Kasację od tego wyroku na korzyść podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. z siedzibą w Z. wniósł Prokurator Generalny. Zarzucił w niej wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary poprzez wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że czyn zabroniony, będący zachowaniem R. G. jako Prezesa Zarządu „S. S.” Sp. z o.o. może być podstawą odpowiedzialności za czyn zabroniony podmiotu zbiorowego - „S. S.” Sp. z o.o. Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest w stopniu oczywistym zasadna, co pozwala na jej rozpoznanie i uwzględnienie na posiedzeniu. 3 Biorąc pod uwagę treść ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary w kształcie, w jakim obowiązywała ona w chwili wydawania zaskarżonego kasacją wyroku, stwierdzić należy, że podmiot zbiorowy podlegał odpowiedzialności za czyn zabroniony, którym było zachowanie osoby fizycznej, w razie jednoczesnego spełnienia warunków określonych w art. 3, art. 4 i art. 5 ustawy. Przepis art. 3 określał jakie zachowania i jakiej osoby, stanowiły podstawę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Musiała to być osoba fizyczna: 1. działająca w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku, 2. dopuszczona do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa w punkcie 1, 3. działająca w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby, o której mowa w punkcie 1, przy czym zachowanie takie osoby przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową. W art. 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, jako warunek odpowiedzialności podmiotu zbiorowego określona jest konieczność potwierdzenia czynu zabronionego popełnionego przez osobę fizyczną jednym z orzeczeń karnych wymienionych w tym przepisie, a także możliwość przypisania podmiotowi zbiorowemu zawinienia. Zgodnie z art. 5 omawianej ustawy zawinienie podmiotu zbiorowego polegało na braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 lub 3, lub co najmniej na braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Warunki odpowiedzialności podmiotu zbiorowego zostały w przedmiotowej sprawie spełnione jedynie częściowo. Spółka z o.o. jest 4 podmiotem zbiorowym, który podlega odpowiedzialności na podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, a R. G. jest osobą fizyczną, o której mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy, zaś dokonanie przez niego przestępstwa zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym (warunek z art. 4). Uznać jednak należy, że sąd wydający zaskarżony kasacją wyrok nie uwzględnił warunku określonego w art. 5 ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Przepis ten w brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 28 lipca 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 180, poz. 1492) odnosił przesłankę zawinienia jedynie do osób wymienionych w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy. To w stosunku do tych osób podmiot zbiorowy mógł ponosić winę w ich wyborze lub w nadzorze nad nimi. Wykładnia przepisu art. 3 prowadzi do wniosku, że zawinienie, o którym mowa w art. 5 przedmiotowej ustawy nie mogło odnosić się do kategorii osób wymienionych w art. 3 ust. 1, a więc osób zarządzających podmiotem zbiorowym. Taką osobą natomiast był Prezes Zarządu Spółki z o.o. R. G. Taka interpretacja przepisów art. 3 i 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary znalazła potwierdzenie w ustalonej linii orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie SN z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 427/08, OSNKW 2009, z. 7, poz. 57; oraz wyroki SN: z dnia 6 kwietnia 2011, V KK 15/11, OSNKW 2011, z. 8, poz. 72; z dnia 12 lipca 2012 r. wydane w sprawach V KK 128/12, V KK 181/12, V KK 195/12 nie publ.). W orzeczeniach tych stwierdzono, że podmiot zbiorowy nie może ponosić odpowiedzialności za czyny zabronione popełnione przez prezesów spółek prawa handlowego, jeśli działali oni w ramach własnego uprawnienia lub obowiązku. Ta sama wykładnia przepisu art. 5 omawianej ustawy przedstawiona została w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 2004 r., sygn. K 18/03 (OTK – A 2004, nr 10, poz. 103). W ustawie z dnia 29 lipca 2011 r. nowelizującej ustawę o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych wprowadzono nowy kształt przepisu art. 5. Obecnie podmiot zbiorowy ponosi odpowiedzialność także za czyny 5 popełnione przez prezesów spółek kapitałowych. Przepis ten jednak nie może działać wstecz. Wystarczającą podstawą do takiej konstatacji jest treść art. 42 ust. 1 Konstytucji. Uznać zatem należy, że zaskarżony kasacją wyrok wydany został z obrazą przepisu art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny pod groźbą kary, w kształcie, w jakim przepis ten obowiązywał w chwili wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w Z. Rażący charakter naruszenia tego przepisu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku. Wobec braku podstaw do umorzenia postępowania i brzmienia art. 537 § 2 k.p.k. konieczne stało się przy tym przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy nie może bowiem wydać orzeczenia oddalającego wniosek o pociągnięcie podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności, uczynić to może jedynie sąd ponownie rozpoznający sprawę.