Sygn. akt V ACa 869/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 listopada 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:
SSA Katarzyna Przybylska
Sędziowie:
SA Włodzimierz Gawrylczyk
SO del. Arkadiusz Kuta (spr.)
Protokolant:
sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz
po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwa J. O. (1)
przeciwko U. F. G. w (...)
o zapłatę i ustalenie
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w (...)
z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt I C 1995/11
I zmienia zaskarżony wyrok:
1 w punkcie 3 (trzecim) i zasądza od pozwanego U. F. G. w W. na rzecz powoda J. O. (1) dodatkowo kwotę 150.000 (sto pięćdziesiąt tysięcy) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 13 grudnia 2011 roku do dnia zapłaty,
2 w punkcie 4 (czwartym) i podwyższa zasądzone od pozwanego na rzecz powoda koszty procesu do kwoty 4.617 (cztery tysiące sześćset siedemnaście) złotych,
3 w punkcie 5 (piątym) i 7 (siódmym) i nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...), w miejsce kwoty 2.703 złote, kwotę 9.810,25 (dziewięć tysięcy osiemset dziesięć i 25/100) złotych;
I oddala apelację w pozostałym zakresie;
II zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję;
III nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...) kwotę 7.500 (siedem tysięcy pięćset) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.
Sygn. akt VACa 869/12
UZASADNIENIE
J. O. (1) domagał się zasądzenia od (...)kwoty 20.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 9 kwietnia2008 roku tytułem zadośćuczynienia za krzywdę jakiej doznać miał na skutek wypadkukomunikacyjnego z dnia 18 lutego 2007 roku oraz ustalenia odpowiedzialności pozwanegona przyszłość za skutki tego wypadku . W piśmie procesowym datowanym na 29 września2011 roku powód rozszerzył żądanie zadośćuczynienia o kwotę 180.000 zł z odsetkamiustawowymi od dnia doręczenia tego pisma pozwanemu , a w piśmie datowanym na 29marca 2012 roku zażądał nadto kwoty 1.167 zł odszkodowania .
U. F. G. w W. wniósł o oddalenie powództwa .
Sąd Okręgowy w (...) , wyrokiem z 17 lipca 2012 roku , zasądził (...)na rzecz J. O. (2) 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2010 roku od kwoty
20.000 zł i od dnia 29 września 2011 roku od kwoty 30.000 zł , ustalił że pozwany ponosiodpowiedzialność za skutki wypadku mogące ujawnić się u powoda w przyszłości , oddaliłpowództwo w pozostałej części oraz rozstrzygnął o kosztach procesu i sądowych .
Ustalił Sąd pierwszej instancji , że w dniu 18 lutego 2007 roku jadącego rowerem dopracy J. O. (1) potrącił samochód osobowy , którego kierowca odjechał z miejscazdarzenia nie udzielając powodowi pomocy . Wobec nieustalenia sprawcy wypadku śledztwow tej sprawie umorzono . Powód doznał wieloogniskowego stłuczenia(...). Do 16 marca 2007 roku był hospitalizowany w WojewódzkimSzpitalu Zespolonym w T. gdzie dokonano repozycji(...)
1
(...) . Do 19 kwietnia 2007 roku powód przebywał w Wojewódzkim Ośrodku (...) w T. z powodu zaburzeń (...) . WOśrodku tym przebywał jeszcze kilkakrotnie , a w listopadzie 2008 roku także na (...) Wojewódzkiego Szpitala (...) w T. z powodu zaburzeńświadomości (...) . Postanowieniem z 24 czerwca 2009 roku powódzostał (...) . O. została jego żona G. O. . Ustalił także Sąd pierwszej instancji , że wdniu wypadku J. O. (1) miał 54 lata , był zatrudniony jako pracownik ochrony i niechorował przewlekle .(...). Uszczerbek na jego zdrowiu wynosi 100 % , a poprawa niejest możliwa . Obecnie przebywa w Zakładzie (...) w W. .Pobiera rentę chorobową w wysokości 1.050 zł , z której 80 % przeznaczane jest na jegoutrzymanie w Zakładzie.
U. F. G. przyjął odpowiedzialność za skutkiwypadku , ustalił uszczerbek na zdrowiu powoda na 60 % i wypłacił zadośćuczynienie wkwocie 90.000 zł . W dniu 11 września 2009 roku powód zwrócił się do (...) oprzyznanie zadośćuczynienia w kwocie 200.000 zł , ale żądania tego nie uwzględniono . Z. dotychczas zadośćuczynienia pozostało powodowi jeszcze 30.000 zł . Kwotę 30.000 zł przeznaczył natomiast na wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniuubezpieczeniowym .
Odnotował dalej Sąd Okręgowy , że okoliczności wypadku były bezsporne . Odnośniezaś rozmiaru krzywdy przyjął za wiarygodne źródło dowodowe opinie biegłych lekarzy ,dokumentację medyczną oraz zeznania świadka G. O. . W świetle tychdowodów powództwo o zapłatę dodatkowej kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynieniauznał za częściowo uzasadnione . Przytoczono normę art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 444 §1 k.c. przedstawiając stanowisko , zasadniczo oparte na poglądach judykatury , odnośniefunkcji zadośćuczynienia i jego wysokości . W tym kontekście postawiono tezę , żeprzyznane przez pozwanego zadośćuczynienie jest „ stanowczo za niskie , nieodpowiednie i
2
rażąco krzywdzące w stosunku do rozmiaru cierpień i wielkości uszczerbku na zdrowiu ,którego doznał powód ” . Powtarzając ustalenia odnośnie aktualnego stanu powoda uznał SądOkręgowy , że powodowi należy się dodatkowo 50.000 zł . Kwota ta nie jest nadmierna wstosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa . Odsetkizasądzono z osobna od pierwotnie dochodzonej kwoty 20.000 zł i kwoty 30.000 zł ,odpowiednio : od dnia wniesienia pozwu i od dnia rozszerzenia powództwa , bowiem pismate miały pełnić funkcje wezwań do zapłaty . Sąd pierwszej instancji widział także podstawydo ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość skoro biegli wskazali, że poprawastanu zdrowia powoda jest niemożliwa , proces (...)ma charakter postępujący i źlerokuje na przyszłość , a więc mogą się ujawnić kolejne następstwa wypadku .
Powództwo o zadośćuczynienie w pozostałym zakresie oddalono wyjaśniając , żeopiekun powoda częściowo roztrwoniła otrzymane dotychczas zadośćuczynienie wypłacającnadmierne wynagrodzenie pełnomocnikom zatrudnionym w postępowaniu likwidacyjnym ,czym spowodowała znaczny uszczerbek w majątku powoda . Tymczasem zadośćuczynieniepowinno być przeznaczone na leczenie , rehabilitacje i inne potrzeby J. O. (1) .Oddalono także żądanie zasądzenia zwrotu kosztów wózka inwalidzkiego i przejazdu zOśrodka w W. do T. bowiem powód mógł je sfinansować z wcześniejotrzymanego od pozwanego zadośćuczynienia .
Apelacje od opisanego wyroku złożył J. O. (1) , zaskarżając to orzeczenie wczęści oddalającej powództwo o zadośćuczynienie ponad kwotę 50.000 zł i zarzucającnaruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu , że kwota 50.000 zł jest odpowiednia i w pełni rekompensuje powodowi doznane krzywdy . Zażądałskarżący zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodadalszej kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dniarozszerzenia powództwa do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancjelub jego uchylenia w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji doponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu apelacji przypomniano zakres obrażeń jakich doznał powód i ichobecne skutki oraz niepomyślne rokowania , przebieg leczenia i okoliczność uzależnieniajego egzystencji od pomocy osób trzecich . Odnosząc się do kwestii rozchodowania
3
świadczenia wypłaconego w postępowaniu likwidacyjnym wskazano , że wysokośćwynagrodzenia pełnomocnika nie ma znaczenia dla określenia odpowiedniegozadośćuczynienia . Przywołano tezy z orzecznictwa dotyczące kryteriów istotnych przyustalaniu jego wysokości. Przypomniano , że Sąd pierwszej instancji uznałzadośćuczynienie w kwocie 90.000 zł za rażąco krzywdzące powoda i dopiero w wynikudziałań pełnomocnika doszło do dopłaty zadośćuczynienia . Zasądzona kwota nadal nierekompensuje jednak krzywdy . Zdrowie jest dobrem szczególnie cennym , a przyznanie zbytniskiego zadośćuczynienia w przypadku najcięższych uszkodzeń ciała prowadzi doniepożądanej deprecjacji tego dobra .
W odpowiedzi na apelację U. F. G. zażądał jejoddalenia i zasadzenia kosztów procesu za drugą instancję przekonując , że zadośćuczynieniema charakter indywidulany , a określenie kwoty odpowiedniej należy do swobodnego uznaniasędziowskiego . Kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy jest adekwatna do poniesionej przezpowoda krzywdy . Zadośćuczynienie nie może być źródłem wzbogacenia , a pozwany niemoże ponosić konsekwencji nieprawidłowego rozporządzania majątkiem powoda przez jegoopiekuna.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje :
Apelacja J. O. (1) okazała się w zasadniczej części trafna i doprowadziła dozmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia powodowi dalszej kwoty 150.000 zł tytułemzadośćuczynienia.
Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszejinstancji , a więc nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania . Wniosków jakie z tychpoprawnych ustaleń wyprowadził Sąd Okręgowy , odnośnie wysokości należnego powodowizadośćuczynienia , nie podziela się .
W postępowaniu odwoławczym ustalono dodatkowo , że operacja nastawieniazłamanej kości ramiennej polegała na jej stabilizacji płytą i śrubami i wykonana zostałajeszcze w lutym 2007 roku . W marcu 2007 roku zaobserwowano u powoda przymglenieświadomości i zaburzenia uwagi . Miesięczny pobyt w Wojewódzkim Ośrodku (...)
(...)w T. ( na przełomie marca i kwietnia 2007 toku ) zasadniczejpoprawy stanu (...) powoda nie przyniósł . Wiadomo jednak , że występowaływówczas stany okresowego(...) . Powód rozpoznawał bliskich ,podawał swoje imię i nazwisko oraz adres . Już w okresie poprzedzającym kolejnąhospitalizację w tym Ośrodku na przełomie sierpnia i września oraz listopadzie i grudniu2008 roku pojawiła się u powoda słowna i czynna agresja , również wobec członkówrodziny . Orientacja w czasie i miejscu była niepełna , a kontakt utrudniony . Wystąpiłyzaburzenia(...) . W zasadzie nieprzerwany pobyt w Ośrodkuod listopada 2008 roku do końca lutego 2009 roku przyniósł skutki przy wypisie w postaciuzyskania lepszego kontaktu i częściowego ustąpienia zaburzeń(...) . Następnie jednak stan JózefaOlkiewicza zaczął się pogarszać . Od 2009 roku nie wstawał, niezbędna stała się całodobowaopieka osób trzecich , utracono kontakt werbalny , a wkrótce utrwalił się obraz stanu powodaopisany przez Sąd pierwszej instancji, zwłaszcza za opinią biegłych z 26 stycznia 2012 roku .
dowód : karty informacyjne leczenia szpitalnego z 21 lutego , 16 marca i 19 kwietnia 2007roku , 4 września , 19 listopada , 20 listopada i 12 grudnia 2008 roku , 27 lutego 2009 roku ,18 maja 2010 roku - karty 18 - 33 akt sprawy .
Zasada odpowiedzialności U. F. G. (...)nie była przedmiotem sporu . Według art. 98 ust. 1 w związku z art. 34 - 36ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych , (...) /.../( Dziennik Ustaw Numer 124 pozycja 1152 ze zmianami ) dozadań Funduszu należy zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych OCposiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe na osobie gdy szkoda zostaławyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadaczapojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym , a nie ustalono ichtożsamości . Odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnejposiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym , najwyżej jednak do sumgwarancyjnych określonych w ustawie , o których przekroczeniu nie ma mowy w niniejszejsprawie . Odpowiedzialność ta aktualizuje się także w przypadku krzywdy wywołanejuszkodzeniem ciała i polega na obowiązku zapłaty zadośćuczynienia , o którym mowa w art.445 § 1 k.c. w związku z art. 444 § 1 k.c.
5
Zadośćuczynienie spełniające dyrektywy z art. 445 § 1 k.c. powinno być„ odpowiednie ” , a zatem adekwatne do rozmiaru szkody niemajątkowej wyrażającej sięzwłaszcza intensywnością i czasem utrzymywania się dolegliwości bólowych , zakresem itrwałością konsekwencji zdrowotnych , innymi skutkami uszkodzenia ciała na różnychpłaszczyznach życia poszkodowanego , w tym jego stanu psychicznego . Obrażenia ciałajakich doznał powód na skutek wypadku z 18 lutego 2007 roku , zwłaszcza w obrębie (...) ,były bardzo poważne . (...) . Poza drastycznym obrazem obecnegostanu powoda przejmujące jest i to , że proces ten nieubłaganie postępował przez okres okołodwóch lat , od względnie zachowanej sprawności ruchowej po pierwszej hospitalizacji iutrzymanej świadomości , po całkowite (...) i zupełną degradacjęsprawności fizycznej i funkcji psychicznych u mężczyzny w sile wieku , sprawnego iczynnego zawodowo . Na podstawie opinii biegłych z zakresu (...)ustalono , że powód jest całkowicie zdany na pomoc osób trzecich , rokowania sązłe ( Sąd Okręgowy szczegółowo opisał obecny stan powoda ) , a trwały uszczerbek nazdrowiu wyniósł 100 % . Stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu stanowi jedyniepomocnicze kryterium dla określenia odpowiedniego zadośćuczynienia , ale też nie sposóbprzyjąć , że kwota 140.000 zł zadośćuczynienia , przy tym natężeniu trwałych konsekwencjizdrowotnych , jest adekwatna do okoliczności sprawy . Odmienna ocena Sądu pierwszejinstancji nie przekonuje . Przede wszystkim zaskakiwać musi dysonans pomiędzy deklaracją ,że wypłacona w postępowaniu ubezpieczeniowym kwota 90.000 zł jest stanowczo za niska irażąco krzywdzi powoda , a uwzględnieniem powództwa tylko odnośnie kwoty 50.000 zł .Poczyniono przecież ustalenia co do trwałego uszczerbku na zdrowiu powoda zasadniczoodmienne od przyjmowanych przez ubezpieczyciela . Uznanie za bezzasadne żądaniazadośćuczynienia ponad ogólną kwotę 140.000 zł opierać się zaś miało na zarzucieczęściowego roztrwonienia kwoty już uzyskanej . Jest to tymczasem kwestia marginalna .Wysokość wynagrodzenia wydaje się rzeczywiście nieadekwatna do wysiłku włożonegoprzez pełnomocnika w postępowanie ubezpieczeniowe , ale o wysokości zadośćuczynieniastanowić powinna potrzeba kompensacji cierpień psychicznych i fizycznych w ich pełnymwymiarze , a nie celowość poszczególnych wydatków pokrywanych z zadośćuczynienia .
6
Wbrew przekonaniu U. F. G. , który w odpowiedzi naapelację nawiązuje do tej argumentacji , nie uszczuplono przecież środków przeznaczonychna rehabilitację i leczenie bowiem te kompensować winien właśnie pozwany , w granicachodpowiedzialności odszkodowawczej . J. O. (1) nie wytoczył powództwa twierdząc ,że spożytkował dotychczas wypłacone świadczenie i utracił źródło utrzymania . Pobieraprzecież rentę chorobową , a z wypłaconego wcześniej zadośćuczynienia zachował 30.000 zł
w niniejszej sprawie odszkodowania nie dochodził, poza drobnymi kwotami, co do którychpowództwo zostało już prawomocnie oddalone . Wykazano natomiast wyżej , że skalauszczerbku na zdrowiu powoda i jego nieodwracalność uzasadniają podwyższeniezadośćuczynienia do kwoty 290.000 zł , co wyrażało się w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego ozasądzeniu dodatkowo kwoty 150.000 zł.
O odsetkach od tej kwoty orzeczono na mocy art. 481 §§ 1 i 2 k.c. w związku z art.109 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych . Zasądzonego świadczenia powódzażądał w piśmie procesowym datowanym na 29 września 2011 roku , domagając się odsetekod dnia odbioru przez pozwany (...) odpisu tego pisma ( zgłoszone w apelacji żądanie ichzasądzenia „ od dnia rozszerzenia powództwa ” stanowiło zatem niedopuszczalne wpostępowaniu apelacyjnym wyjście poza żądanie pozwu ) . Nie zadbał jednak o wykazaniekiedy pozwanemu odpis ten doręczono . Pewne jest tylko to , że (...) odniósł się donowych żądań w piśmie datowanym na 28 listopada 2011 roku , wyjaśnienie okoliczności wówczesnym stanie sprawy nastąpić mogło niezwłocznie , a zatem 14 dniowy termin dospełnienia świadczenia upływał 12 grudnia 2011 roku . W opóźnieniu Fundusz pozostawałzatem od 13 grudnia 2011 roku .
W tym stanie rzeczy , na mocy art. 386 § 1 k.p.c. i przy zastosowaniu art. 445 § 1 k.c. wzwiązku z art. 444 § 1 k.c. i art. 481 §§ 1 i 2 k.c. (jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniemświadczenia pieniężnego , wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia ), orzeczono jakw sentencji.
O kosztach procesu za obie instancję orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. ( odnośniepostępowania apelacyjnego - w związku z art. 391 § 1 k.p.c. ) przyjmując , że JózefOlkiewicz uległ tylko w nieznacznej części swego żądania ( w pierwszej instancji co dokwoty 1.167 zł odszkodowania i części odsetek , a w postępowaniu apelacyjnym co doodsetek ustawowych za okres od 29 września do 12 grudnia 2011 roku ) . Uwzględniającponiesione przez powoda koszty , to jest opłatę od pozwu ( 1.000 zł ) , wynagrodzenie
7
pełnomocnika ( 3.600 zł ) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa ( 17 zł ) zasądzono odpozwanego ich sumę w kwocie 4.617 zł, a w postępowaniu apelacyjnym 2.700 zł stanowiącąwynagrodzenie pełnomocnika określone na podstawie §§6 pkt 6 w związku z § 13 ust. 1 pkt
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat zaczynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocyprawnej udzielonej z urzędu ( Dziennik Ustaw Numer 162 pozycja 1349 ).
Kosztami sądowymi , których strona nie miała obowiązku uiścić , sąd w orzeczeniukończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika , jeżeli istnieją do tego podstawy , przyodpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu ( art. 113ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - tekstjednolity z 2010 roku Dziennik Ustaw Numer 90 pozycja 594 ze zmianami ) . Zasadazastosowana przy kosztach procesu zmusza do obciążenia pozwanego nieuiszczonymikosztami sądowymi . Na koszty te w pierwszej instancji składała się opłata w wysokości 9.000 zł od rozszerzonego powództwa o zadośćuczynienie i suma wydatków nawynagrodzenie biegłych w kwocie 810,25 zł , a w drugiej instancji opłata od apelacji wwysokości 7.500 zł.
8