Sygn. akt V ACa 622/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 września 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:
SSA Włodzimierz Gawrylczyk
Sędziowie:
SA Katarzyna Przybylska (spr.)
SA Artur Lesiak
Protokolant:
sekretarz sądowy Joanna Makarewicz
po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwa Miasta B.
przeciwko P. K.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z dnia 30 marca 2012 r., sygn. akt I C 805/11
I zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:
I.1 zasądza od pozwanego P. K. na rzecz powoda Miasta B. kwotę 39.250,60 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych i sześćdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 23 lipca 2011r. do dnia zapłaty,
I.2 zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 3.162 (trzy tysiące sto sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów procesu;
II oddala apelację w pozostałej części;
III zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.862 (dwa tysiące osiemset sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.
Sygn. akt V ACa 622/12
UZASADNIENIE
Powód Miasto Gmina B. domagał się od pozwanego P. K. kwoty76.962,23 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 lipca 2011 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotuzwaloryzowanej kwoty bonifikaty udzielonej przy sprzedaży lokalu mieszkalnego.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z dnia 30 marca 2012r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił powództwo.Sąd Okręgowy uznał, że okoliczności faktyczne opisane w pozwie związane z nabyciemlokalu przez babcię pozwanego, a następnie przez pozwanego i fakt późniejszego zbyciamieszkania przez pozwanego w celu zapewnienia godziwych warunków mieszkaniowychswojej babci i żonie, nie były sporne. Istotą sporu była interpretacja art. 68 ust. 2b ustawy zdnia 24 sierpnia 2007r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu I instancji przepisten należy interpretować łącznie z pozostałymi przepisami art. 68 tej ustawy i zuwzględnieniem wykładni celowościowej. Wykładnia dokonana w ten sposób daje podstawędo wnioskowania, że w przypadku zbycia lokalu na rzecz osób bliskich ulga odnosi się doosób bliskich, na rzecz których lokal został zbyty. Wskazał Sąd Okręgowy, że protokółrokowań w sprawie sprzedaży lokalu wyraźnie przewidywał, że zwrot kwoty równejudzielonej bonifikacie nie następuje, jeśli zbycie lokalu następuje na rzecz osób bliskich. Wprotokole tym nie zastrzeżono, że zwolnienie to nie będzie miało zastosowania, jeśli osobabliska zbędzie lokal kolejnej osobie. Protokół stanowił podstawę sporządzenia aktunotarialnego i wiąże strony. Zdaniem Sądu Okręgowego stanowisko powoda, że ma w tejsytuacji możliwość nałożenia na obdarowanego obowiązku zwrotu bonifikaty stoi wsprzeczności ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem przysługującego mu prawa i zzasadami współżycia społecznego i jako takie nie powinno korzystać z ochrony.Uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego ze względuna powołane okoliczności, a nadto ze względu na fakt, że pierwotny nabywca lokalu - babciapozwanego - nadal zamieszkuje z pozwanym, a celem dalszego zbycia przedmiotowegolokalu było nie osiągnięcie zysku i wzbogacenie się, lecz poprawa warunkówmieszkaniowych także pierwotnego nabywcy lokalu.
Apelację od przedstawionego wyroku wniósł powód zarzucając:
naruszenie prawa materialnego - art. 68 ust. 2b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. ogospodarce nieruchomościami przez błędną wykładnię w następstwie nieprawidłowego
1
uznania, że do osób bliskich, o których mowa w powołanym przepisie, należy stosować nietylko przepis art. 68 ust. 2 ustawy, ale także art. 68 ust. 2a tej ustawy,
niewłaściwe zastosowanie art. 68 ust. 2a pkt 5 ustawy polegające na jegonieuprawnionym zastosowaniu do osób wymienionych w art. 68 ust. 2b ustawy,
naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 kc przez przyjęcie, że realizowanie przezgminę prawa podmiotowego wynikającego z art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 2b ustawy tj."poszukiwanie dodatkowych środków finansowych i przerzucanie odpowiedzialności zazmianę interpretacji przepisów prawa na drugą stronę, zdecydowanie słabszą ekonomicznie -jest sprzeczne ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem przysługującego gminie prawa ijest jednocześnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nie powinnokorzystać z ochrony".
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwaw całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za obieinstancje.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja jest częściowo uzasadniona.
Skarżący trafnie zakwestionował dokonaną przez Sąd I instancji wykładnię art. 68 ust.2b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. (Dz. U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze zm.) orazzastosowanie przez ten Sąd art. 68 ust. 2 pkt 5 tej ustawy do osób wymienionych w art. 68ust. 2b ustawy, prowadzące do wniosku, że po stronie pozwanego nie powstał obowiązekzwrotu równowartości bonifikaty.
W chwili nabycia przez babkę pozwanego J. K. (1) nieruchomości od powodaobowiązujące wówczas przepisy nie nakładały na osobę bliską pierwotnego nabywcynieruchomości obowiązku zwrotu bonifikaty uzyskanej przy zakupie lokalu w sytuacji, gdypierwotny nabywca dokonał dalszego zbycia lokalu na rzecz osoby bliskiej. Z dniem 22października 2007r. do art. 68 wskazanej ustawy dodany został ust. 2b, który wprowadziłobowiązek zwrotu przez osobę bliską bonifikaty w przypadku zbycia nieruchomości przedupływem 5 lat licząc od dnia pierwotnego nabycia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, gdybyustawodawca chciał zwolnić z obowiązku zwrotu bonifikaty osobę bliską, która zbyłanieruchomość nabytą od pierwotnego nabywcy, to w art. 68 ust. 2b ustawy zastrzegłbymożliwość zastosowania nie tylko ust. 2 art. 68, lecz również ust. 2a tego przepisu, czego nie
2
uczynił (tak też SN w wyroku z dnia 14 lipca 2010r., V CSK 15/10, opubl. w LEX nr603306, Biul.SN 2010/9/13-14). Odmienna wykładnia przepisów, dokonana przez Sąd I., pozostaje w sprzeczności z literalną wykładnią art. 68 ust. 2b. Podkreślić zaśnależy, że przepisy należy w pierwszym rzędzie interpretować zgodnie z ich literalnymbrzmieniem i zastosowanie wykładni innej niż językowa winno nastąpić dopiero wówczas,gdy przepis nie jest jednoznaczny, co w ocenie Sądu Apelacyjnego na tle omawianegoprzepisu nie ma miejsca. Reasumując, art. 68 ustawy wykładać należało zgodnie z jegoliteralnym brzmieniem.
Ustęp 2b art. 68 ustawy stanowi, że ust. 2 art. 68 ustawy - zobowiązujący do zwrotukwoty równej bonifikacie - "stosuje się odpowiednio do osoby bliskiej, która zbyła lubwykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przedupływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem5 lat, licząc od dnia pierwotnego nabycia". Nabycie nieruchomości przez J. K. (2) w dniu 27 lutego 2007r. a zbycie nieruchomości przez pozwanego na rzecz osobytrzeciej - w dniu 25 maja 201 lr. Nie ulega zatem wątpliwości, że zbycie nieruchomości przezpozwanego nastąpiło przed upływem 5 lat od pierwotnego nabycia nieruchomości tj. przezJadwigę K. .
Podkreślić w tym miejscu należy, że wobec treści art. 68 ust. 2b ustawy bez znaczeniadla oceny obowiązku zwrotu bonifikaty jest okoliczność, że środki ze sprzedaży lokalumieszkalnego pozwany przeznaczył na zakup kolejnego mieszkania i zaspokoił tym samymten sam cel jakiemu służyło udzielenie bonifikaty pierwotnemu nabywcy nieruchomości. Wtej materii literalna wykładnia art. 68 ust. 2b ustawy prowadzi do jednoznacznego wniosku,że obowiązek zwrotu przez osobę bliską kwoty równej zwaloryzowanej bonifikacie powstajez chwilą zbycia przez osobę bliską nieruchomości - niezależnie od celu takiego zbycia orazosoby nabywcy - lub wykorzystania przez nią nieruchomości na inny cel niż celuzasadniający udzielenie bonifikaty.
Odnieść się jeszcze należy do kwestii, czy przepisy znowelizowanej w dniu 22października 2007r. ustawy należało zastosować w niniejszej sprawie, skoro umowa JadwigiKrack z powodem została zawarta przed wejściem w życie nowelizacji, która nakłada naosobę bliską obowiązek zwrotu równowartości bonifikaty, gdyż wątpliwość taka powstaje polekturze uzasadnienia Sądu I instancji. W ocenie Sądu Apelacyjnego przepisy te znajdujązastosowanie w niniejszej sprawie. Stosunek prawny rodzący obowiązek zwrotu bonifikatyprzez osobę bliską, która nie była stroną umowy nabycia nieruchomości od gminy, powstaje
3
w chwili dalszego zbycia prawa do lokalu. Jeśli takie zbycie miało miejsce po wejściu wżycie ustawy nowelizującej, to do oceny skutków zdarzenia, jakim jest zbycie nieruchomościprzez osobę bliską, należy stosować przepisy tej ustawy (por. uchwała Sądu Najwyższego zdnia 24 lutego 2010 r. III CZP 131/09).
Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że po stronie pozwanegopowstał obowiązek zwrotu powodowi kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji(art. 68 ust. 2 i 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. Dz. U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze zm.).
Pozwany domagał się oddalenia powództwa powołując się na sprzeczność żądaniapowoda z zasadami współżycia społecznego. W ocenie Sądu Apelacyjnego okolicznościsprawy uzasadniają częściowe oddalenie powództwa na tej podstawie. Wprawdzie, jak jużwyżej wspomniano, przeznaczenie pieniędzy uzyskanych ze zbycia lokalu na potrzebymieszkaniowe nie ma znaczenia dla samego powstania obowiązku zwrotu bonifikaty.Zdaniem Sądu odwoławczego może mieć jednak znaczenie dla oceny zasadności żądaniaudzielonej bonifikaty w kontekście zasad współżycia społecznego. Z aktu notarialnego z dnia22 czerwca 2011 r. wynika, że pozwany wpłacił zbywcy lokalu znajdującego się przy ul.(...) kwotę 70.000 zł (v. akt notarialny z dnia 22.06.2011 r. k. 41-43). Zważając nabliskość dat tej umowy i umowy zbycia lokalu pierwotnie nabytego przez J. K. (1) SądApelacyjny przyjął, że kwota 70.000 zł, wpłacona przez pozwanego na zakup kolejnegolokalu, stanowi część kwoty 143.000 zł uzyskanej ze sprzedaży lokalu dokonanej w dniu 25maja 2011 r. Najistotniejsze jest przy tym to, że na skutek zbycia lokalu pierwotnie nabytegoprzez J. K. (1) pozwany zdecydowanie poprawił warunki mieszkaniowe jego rodziny,w tym także J. K. (1), która będzie mieszkać tam bezterminowo. Podkreślić bowiemnależy, że lokal przy ul. (...), którego powierzchnia wynosiła 35m2, składający sięz jednego pokoju i zabudowanej wnęki, kuchni i dwóch przedpokojów nie zapewniałgodziwych warunków zamieszkania trzem osobom tj. pozwanemu, jego żonie i babci. J. K. (1) zajmowała w nim pokój przechodni, a pozwany z żoną wnękę. Nabyty zaczęść środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania przy ul. (...) lokal przy ul.(...) ma powierzchnię ponad 60m i składa się m.in. z trzech pokoi, z których jedenzostał oddany do dyspozycji J. K. (1). Nie budzi zatem wątpliwości, że sprzedaż lokaluprzy ul. (...) i kupno mieszkania przy ul. (...) zapewniły ww. osobom godnewarunki życia.
W ocenie Sądu Apelacyjnego na przyjęcie stanowiska, że pozwany winien zwrócićpowodowi część bonifikaty wpływa również istotnie sytuacja życiowa J. K. (1), która
4
jest osobą w podeszłym wieku (ma 77 lat) i choruje. W świetle tej sytuacji należyusprawiedliwić kroki podjęte przez pozwanego mające na celu jak najszybsze poprawieniewarunków życia J. K. (1), mimo że zostały podjęte z naruszeniem art. 68 ustawy.Nadmienić przy tym należy, że pozwany zbył nieruchomość w ostatnim roku biegu terminu,a przed sprzedażą lokalu na podstawie różnych źródeł starał się wyjaśnić kwestiędopuszczalności zbycia lokalu bez konsekwencji w postaci obowiązku zwrotu bonifikaty.Zdecydował się na sprzedaż, ponieważ uzyskał informację, że ten obowiązek nie powstanie.
Reasumując, motywacja pozwanego połączona z przekonaniem o możliwości zbycialokalu oraz skutki zbycia są okolicznościami nakazującymi złagodzić rygory wynikające zart. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny stwierdził, że żądanie zasądzenia całejrównowartości udzielonej bonifikaty nie zasługiwało na uwzględnienie. Ze względu na fakt,że kwota 70.000 zł, przeznaczona na zakup nowego mieszkania, stanowi 49% kwotyuzyskanej ze sprzedaży lokalu darowanego pozwanemu przez J. K. (1), to zdaniemSądu odwoławczego pozwany powinien zwrócić powodowi 51% żądanej w pozwie kwoty,gdyż w tym zakresie pozwany nie wykorzystał pieniędzy ze sprzedaży lokalu nazaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc orzekł jakw punkcie I wyroku, uwzględniając częściowo apelację powoda i zasądzając od pozwanegona jego rzecz kwotę 39.250,60 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 23 lipca 201 lr., którą wpozostałym zakresie na mocy art. 385 kpc oddalił w punkcie II.
W konsekwencji zmiany zaskarżonego wyroku zmianie podlegało takżerozstrzygnięcie o kosztach postępowania, o których Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie Ippkt 2 stosownie do art. 100 kpc mając na uwadze, że żądanie powoda zostało uwzględnionew części.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie wyrażonej w art. 100kpc zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów (pkt III).
5