Postanowienie Ts 98/14

605/6/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 8 września 2014 r. Sygn. akt Ts 98/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.S. w sprawie zgodności: art. 3941 oraz art. 5191 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.) z art. 2, art. 5, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 11 kwietnia 2014 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 3941 oraz art. 5191 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2, art. 5, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 Konstytucji. Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. 17 grudnia 1998 r. Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Czarnocinie wniosła do Sądu Rejonowego w Piotrkowie Trybunalskim – Wydział I Cywilny (dalej: Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim) o zasiedzenie nieruchomości gruntowej położonej w Czarnocinie. Postanowieniem z 15 listopada 1999 r. Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim dopuścił skarżącego do udziału w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt I Ns 1475/03 w charakterze uczestnika, a postanowieniem z 26 kwietnia 2004 r. zwolnił go od udziału w tym postępowaniu. 3 czerwca 2004 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 26 kwietnia 2004 r., które Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim – Wydział II Cywilny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim) oddalił w postanowieniu z 20 października 2004 r. (sygn. akt II Cz 668/04), doręczonym skarżącemu – najpierw na posiedzeniu jawnym 27 października 2004 r., a następnie (ponownie) 24 stycznia 2013 r. Postanowieniem z 27 października 2004 r. (sygn. akt I Ns 1475/03) Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim stwierdził zasiedzenie na rzecz Skarbu Państwa. 9 maja 2007 r. skarżący złożył apelację od powyższego postanowienia, którą sąd ten odrzucił w postanowieniu z 23 maja 2007 r. (sygn. akt I Ns 1475/03). Na to orzeczenie skarżący wniósł zażalenie, które Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim oddalił w postanowieniu z 31 stycznia 2008 r. (sygn. akt II Cz 8/08). 4 lutego 2013 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie z 20 października 2004 r., które Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim odrzucił w postanowieniu z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II Cz 668/04), doręczonym 25 kwietnia 2013 r. Na to orzeczenie skarżący wniósł zażalenie do Sądu Najwyższego, który odrzucił ten środek odwoławczy postanowieniem z 22 listopada 2013 r. (sygn. akt II CZ 76/13), doręczonym 13 stycznia 2014 r. Na postanowienie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 20 października 2004 r. skarżący złożył do Sądu Najwyższego także skargę kasacyjną. Postanowieniem z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II WSC 11/13), doręczonym skarżącemu 25 kwietnia 2013 r., Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim odrzucił skargę kasacyjną. To orzeczenie skarżący zaskarżył zażaleniem, które Sąd Najwyższy oddalił w postanowieniu z 22 listopada 2013 r. (sygn. akt II CZ 77/13), doręczonym skarżącemu 13 stycznia 2014 r. Zdaniem skarżącego kwestionowane przepisy naruszają przysługujące mu prawo do sądu, zagwarantowane „w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, w zw. z art. 2, [art.] 5, [art.] 32 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji”. Skarżący podnosi przy tym, że z art. 3941 k.p.c. „nie wynika wprost możliwość wywiedzenia przed Sąd Najwyższy zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji w przedmiocie niedopuszczenia do postępowania, a w danej sytuacji faktycznej wyeliminowania uczestnika z toczącego się już postępowania”. Skarżący twierdzi nadto, że art. 5191 k.p.c. „nie definiuje kwestii zaskarżenia niedopuszczenia do postępowania sądowego, a w istocie pozbawienia prawa do sądu”. Skarżący łączy naruszenie swojego prawa do sądu z postanowieniami Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r. (sygn. akt II CZ 76/13 i II CZ 77/13). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia warunki formalne określone w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) i czy zarzuty w niej sformułowane nie są oczywiście bezzasadne (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK). Skarżący twierdzi, że art. 3941 i art. 5191 k.p.c. naruszają przysługujące mu prawo do sądu, które wywodzi on nie tylko z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji, lecz również z art. 2, art. 5, art. 32 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji. Skarżący łączy naruszenie prawa do sądu z wydanymi w jego sprawie postanowieniami Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r. (sygn. akt II CZ 76/13 i 77/13) o (odpowiednio) odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2013 r. oraz o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2013 r. Zgodnie z zaskarżonym art. 3941 k.p.c. ,,[z]ażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia” (§ 1). ,,Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania” (§ 11). ,,W sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji” (§ 2). ,,Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1, art. 3986 § 3, art. 39810, art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817 i art. 39821” (§ 3). Z kolei w świetle art. 5191 k.p.c. ,,[o]d wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej” (§ 1). ,,W sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, chyba że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych” (§ 2). ,,W postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji” (§ 3). ,,Skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących: 1) przepadku rzeczy; 2) zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem; 3) zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych, zarządu spadku nieobjętego oraz zwolnienia wykonawcy testamentu; (4) zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych; 5) likwidacji niepodjętych depozytów „(§ 4). Trybunał przypomina, że przedmiotem skargi, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, może był wyłącznie ten przepis, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarga powinna więc zawierać dokładne jego określenie (art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), w przeciwnym razie nie jest dopuszczalne nadanie jej dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Trybunał zauważa, że tylko art. 5191 § 1 k.p.c. był podstawą wydanego wobec skarżącego postanowienia Sądu Najwyższego z 22 listopada 2013 r., co w pozostałej części art. 5191 k.p.c. – tj. w zakresie jego § 2, 3 i 4 – uzasadnia odmowę nadania skardze dalszego biegu. Trybunał zwraca uwagę na to, że skarżący na dwa sposoby poszukiwał dostępu do trzeciej instancji – na to samo orzeczenie (postanowienie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 20 października 2004 r.) wniósł dwa wykluczające się środki zaskarżenia: zażalenie oraz skargę kasacyjną. Dalsze działania skarżącego były więc, w ocenie Trybunału, konsekwencją odrzucenia złożonych przez niego środków zaskarżenia (postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2013 r.). Naruszenie swojego konstytucyjnego prawa do sądu skarżący łączy zaś dopiero z orzeczeniami wydanymi przez Sąd Najwyższy wskutek rozpoznania zażaleń na postanowienia Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z 12 kwietnia 2013 r. O ile jednak rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy rozstrzygał o tym, czy skarga ta przysługiwała od postanowienia z 20 października 2004 r., o tyle badając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, Sąd Najwyższy orzekał tylko o tym, czy zażalenie to przysługiwało na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, a nie o tym, czy skarżącego prawidłowo zwolniono z udziału w postępowaniu. Jak warto więc podkreślić, zażalenie skarżącego na postanowienie z 20 października 2004 r. zostało odrzucone z powodu przekroczenie termin do jego wniesienia, a nie dlatego, że skarżącemu nie przysługiwało zażalenie do Sądu Najwyższego. Trybunał stwierdza jednak, że choć w obu przedstawionych sytuacjach „zamknięcie drogi do sądu” polegało na czym innym, to zarzut skarżącego dotyczy braku trzeciej instancji i z tej przyczyny należy go ocenić jako oczywiście bezzasadny. W swoim orzecznictwie Trybunał już bowiem wielokrotnie podkreślał, że zarówno z Konstytucji (w szczególności z art. 45 ust. 1), jak i z przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami Nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem Nr 2 (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) wynika, że standardem minimalnym odnoszącym się do postępowania sądowego jest dwuinstancyjność. Wszystko, co ponad ten standard wykracza, włącznie z instytucją skargi kasacyjnej i sposobem jej ukształtowania, jest naddatkiem, podwyższeniem standardu minimalnego. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie muszą zapewniać stronom prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd Najwyższy, a możliwość odwołania się do trzeciej instancji wykracza poza konstytucyjne minimum. Strona nie ma zatem roszczenia wobec państwa o takie ukształtowanie obowiązujących przepisów, które zapewniałoby jej rozpoznanie każdej sprawy przez Sąd Najwyższy (zob. wyrok TK z 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 i tam przywołane orzecznictwo). Z przepisów Konstytucji, w szczególności tych dotyczących prawa do sądu – na płaszczyźnie pozytywnej rozumianego jako prawo dostępu do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), a na płaszczyźnie negatywnej jako zakaz zamykania drogi sądowej (art. 77 ust. 2 Konstytucji) – nie można zatem wywodzić prawa do rozpoznania sprawy przez kolejną, trzecią instancję. Zdaniem Trybunału właśnie takiego prawa dochodzi skarżący w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem rozpatrywanej skargi, co przesądza o oczywistej bezzasadności sformułowanych w niej zarzutów i jest podstawą odmowy nadania jej dalszego biegu (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Trybunał podkreśla też, że z żadnego z pozostałych konstytucyjnych wzorców kontroli przywołanych w skardze, tj. z art. 2, art. 5, art. 32 ust. 1 i art. 78, nie wynika prawo do sądu, którego ochrony domaga się skarżący w postępowaniu skargowym. Co więcej, art. 78 Konstytucji gwarantuje prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji, skarżący zaś próbuje dochodzić prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w drugiej instancji, w związku z czym jego zarzut należy uznać za oczywiście bezzasadny. Z tych przyczyn Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.