Postanowienie Ts 237/12

507/5/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 8 października 2013 r. Sygn. akt Ts 237/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz – przewodnicząca Andrzej Wróbel – sprawozdawca Teresa Liszcz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 marca 2013 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej W.Ż., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 września 2012 r. (data nadania) W.Ż. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 118 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.; dalej: ustawa o kosztach sądowych) z art. 32 ust. 1, art. 176, art. 177 i art. 178 ust. 1 Konstytucji. Skarżący zarzucił, że referendarz sądowy – jako podmiot pozbawiony przymiotu niezawisłości – nie ma „uprawnienia do orzekania w sprawach z zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości”. Postanowieniem z 5 marca 2013 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 11 marca 2012 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. W uzasadnieniu tego postanowienia Trybunał – powoławszy się na swoje dotychczasowe orzecznictwo, w szczególności wyrok z 12 maja 2011 r. (P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33) – wskazał, że postanowienie dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych nie jest formą wymierzania sprawiedliwości, lecz czynnością z zakresu ochrony prawnej. W związku z tym nie ma przeszkód, by ustawodawca, w ramach przysługującej mu swobody legislacyjnej, powierzył orzekanie w tym zakresie organom, które nie sprawują wymiaru sprawiedliwości. Ponadto – jak podkreślił Trybunał – dla zagwarantowania jednostce prawa do sądu w zakresie orzekania o zwolnieniu od kosztów sądowych przez referendarza sądowego konieczne i – co istotne – wystarczające jest zapewnienie możliwości zaskarżenia takiego rozstrzygnięcia do sądu powszechnego lub administracyjnego, który o zwolnieniu od kosztów orzeknie ostatecznie. Trybunał ustalił, że w sprawie skarżącego gwarancję tę zachowano. Trybunał pokreślił również, że przywołane w skardze wzorce kontroli nie są dla skarżącego źródłem przysługujących mu praw i wolności podmiotowych. W sporządzonym przez pełnomocnika zażaleniu z 18 marca 2013 r. skarżący, zarzuciwszy naruszenie art. 79 ust. 1 Konstytucji, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do rozpoznania na rozprawie. Skarżący wskazał na zdanie odrębne w sprawie o sygn. SK 10/01 i stwierdził, że pozbawienie możliwości samodzielnego powołania się na naruszenie zasady prawa do równego traktowania „stanowi niczym nieuprawnione ograniczenie możliwości dochodzenia obrony konstytucyjnie zagwarantowanych praw jednostki”. W odniesieniu do pozostałych przepisów Konstytucji (tj. art. 177, art. 178 ust. 1 i art. 176 ust. 1 Konstytucji) wskazanych w skardze zauważył, że „nawet, jeżeli ze swej istoty są to przepisy o charakterze ustrojowo-organizacyjnym, to jednak w powiązaniu z prawem do sądu i równego traktowania, które są podstawą konstytucyjnych praw i wolności jednostek wskazują one na kształt rzetelnej procedury sądowej. Powierzenie możliwości orzekania w przedmiocie zwolnienia od kosztów procesu referendarzom sądowym stanowi naruszenie tego prawa”. W zażaleniu skarżący zarzucił również, że w postanowieniu Trybunał nie odniósł się do przedstawionej przez niego argumentacji, lecz oparł się jedynie na stanowisku przedstawianym w orzecznictwie, niewynikającym bezpośrednio z litery prawa. W zażaleniu pełnomocnik wniósł o zwrot kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu – jak oświadczył – nieopłaconej w całości ani w części. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6-7 i z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty zażalenia nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Analiza wniesionego środka odwoławczego pozwala stwierdzić, że skarżący nie zauważa, iż postanowienie w sprawie o sygn. SK 10/01 jest orzeczeniem pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego. Wyraża ono pogląd prawny, którym są związane pozostałe składy orzekające, odstąpić zaś od niego może – w myśl art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK – wyłącznie Trybunał w pełnym składzie. W związku z tym postanowienie to kształtuje orzecznictwo Trybunału w sprawach zainicjowanych wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. postanowienia TK z: 28 sierpnia 2002 r., Ts 57/02, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 285; 20 lipca 2004 r., Ts 62/04, OTK ZU nr 5/B/2004, poz. 301; 27 czerwca 2007 r., Ts 80/07, OTK ZU nr 5/B/2007, poz. 250). Trybunał zwraca uwagę na to, że w zażaleniu skarżący formułuje zarzut niezgodności art. 118 ustawy o kosztach sądowych z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie prawa do rzetelnej procedury. Taki zarzut nie zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim dlatego, że w skardze konstytucyjnej skarżący nie podnosił niezgodności art. 118 ustawy o kosztach sądowych z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Ponadto skarżący nie zauważa, że w przywołanym przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 12 maja 2011 r. Trybunał orzekł m.in., że art. 118 ustawy o kosztach sądowych w zakresie, w jakim „przewiduje kompetencje referendarza sądowego nieposiadającego statusu sędziego zawodowego do orzekania jako sąd rejonowy – sąd pierwszej instancji (m.in. w przedmiocie kosztów sądowych, w tym w sprawach stricte spornych z zakresu wymiaru sprawiedliwości)”, jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Trybunał przypomina, że na tę kwestię zwracał uwagę w zaskarżonym postanowieniu z 5 marca 2013 r. W zacytowanym orzeczeniu w sprawie o sygn. P 38/08 podkreślił bowiem, że „postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie stanowi formy wymierzania wymiaru sprawiedliwości, lecz jest czynnością z zakresu ochrony prawnej. Nie ma zatem przeszkód, by ustawodawca, w ramach przysługującej mu swobody legislacyjnej, powierzył orzekanie w tym zakresie organom, które nie sprawują wymiaru sprawiedliwości”. Nawet gdyby zatem skarżący zakwestionował zgodność art. 118 ustawy o kosztach sądowych z art. 45 ust. 1 Konstytucji, to skardze konstytucyjnej należałoby odmówić nadania dalszego biegu ze względu na wystąpienie negatywnej przesłanki procesowej ne bis in idem, tj. przesłanki zbędności wydania merytorycznego orzeczenia w wyniku dokonania wcześniejszego – pozytywnego – rozstrzygnięcia przez Trybunał kwestii zgodności zaskarżonych przepisów z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu także w odniesieniu do pozostałych wzorców kontroli. Skoro – jak ustalił Trybunał – z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie wynikają dla skarżącego żadne prawa podmiotowe, natomiast art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej nie został przez niego wskazany jako podstawa skargi, to bez wątpienia art. 176, art. 177 i art. 178 ust. 1 Konstytucji zostały wskazane w niniejszej sprawie jako samodzielne wzorce kontroli. Trybunał podziela stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu z 5 marca 2013 r., dotyczące niemożności powoływania się w skardze na naruszenie powyższych przepisów ustawy zasadniczej. Mając zatem na względzie, że zażalenie nie podważa podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK – orzekł jak w sentencji.