Ochrona prawna

Ochrona prawna oznacza ogół środków przewidzianych przez prawo, które służą zabezpieczeniu określonych praw, wolności, dóbr, interesów lub osób przed naruszeniem, a także umożliwiają przywrócenie stanu zgodnego z prawem albo uzyskanie odpowiedniej rekompensaty. Nie jest jedną, jednolicie uregulowaną instytucją. Zakres tego pojęcia zależy od dziedziny prawa i kontekstu, w którym zostało użyte.

Ochrona prawna może mieć charakter:

• materialny, gdy polega na przyznaniu określonego uprawnienia, zakazie naruszania dobra lub ustanowieniu odpowiedzialności za naruszenie;
• procesowy, gdy zapewnia środki dochodzenia praw przed sądem albo szczególne reguły postępowania;
• osobisty lub zawodowy, gdy dotyczy określonych osób z uwagi na wykonywane przez nie zadania;
• instytucjonalny, gdy obejmuje symbole państwowe, tytuły zawodowe, tajemnice lub inne dobra podlegające szczególnemu zabezpieczeniu.

W prawie karnym ochrona prawna może oznaczać objęcie funkcjonariusza publicznego, żołnierza albo adwokata szczególną ochroną przed zamachami związanymi z wykonywaniem obowiązków. W określonych sytuacjach podobna ochrona przysługuje także osobie odpierającej bezprawny zamach na dobro chronione prawem. Jej naruszenie może prowadzić do odpowiedzialności karnej.

W prawie cywilnym ochrona prawna służy między innymi naprawieniu szkody, także szkody doznanej przed urodzeniem, oraz zabezpieczeniu interesów stron postępowania. W postępowaniu cywilnym może obejmować dobór środków, które skutecznie chronią uprawnionego, ale nie nakładają na drugą stronę nadmiernych obciążeń. Ochroną mogą być objęte również dokumenty zawierające tajemnicę przedsiębiorstwa.

Termin ten występuje także przy ochronie praw człowieka i wolności, ochronie życia prywatnego i rodzinnego, ochronie konkurencji i konsumentów oraz ochronie prawnej godła, barw i hymnu Rzeczypospolitej Polskiej. W niektórych przepisach oznacza również ochronę określonego tytułu zawodowego, uzyskiwanego po spełnieniu ustawowych warunków. Jej praktyczne znaczenie polega na tym, że naruszenie chronionego dobra może uruchomić przewidziane prawem sankcje, środki ochrony lub szczególne gwarancje proceduralne.