Postanowienie Ts 192/13

227/3/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 25 lutego 2014 r. Sygn. akt Ts 192/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.B. w sprawie zgodności: art. 168 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101) z art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 czerwca 2013 r. K.B. (dalej: skarżąca) wystąpiła o zbadanie zgodności art. 168 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; dalej: k.p.c.) z art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 28 marca 2012 r. (sygn. akt III R Nsm 268/11) Sąd Rejonowy w Jarosławiu – Wydział III Rodzinny i Nieletnich (dalej: Sąd Rejonowy w Jarosławiu) ograniczył skarżącej władzę rodzicielską nad małoletnią córką. W postępowaniu zakończonym wydaniem tego postanowienia za skarżącą działał kurator dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, którym sąd ustanowił ojca skarżącej. W dniu 18 czerwca 2012 r. pełnomocnik skarżącej wystąpił do Sądu Rejonowego w Jarosławiu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia z 28 marca 2012 r. oraz o wydanie odpisu tego postanowienia wraz z uzasadnieniem, a 18 lipca 2012 r. wystąpił jeszcze z wnioskiem o uzupełnienie tego postanowienia. Postanowieniem z 27 czerwca 2012 r. (sygn. akt III R Nsm 268/11) Sąd Rejonowy w Jarosławiu oddalił wniosek o przywrócenie terminu, a postanowieniem z 4 września 2012 r. (sygn. akt III R Nsm 268/11) odrzucił wniosek o wydanie odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem (pkt 1 postanowienia) i oddalił wniosek o uzupełnienie postanowienia (pkt 2 postanowienia). Na postanowienie Sądu Rejonowego w Jarosławiu z 4 września 2012 r. skarżąca złożyła zażalenie. Postanowieniem z 22 października 2012 r. (sygn. akt Cz 244/12) Sąd Okręgowy w Przemyślu – Wydział I Cywilny uchylił pkt 1 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Jarosławiu do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w Jarosławiu postanowieniem z 4 lutego 2013 r. odrzucił wniosek o wydanie odpisu postanowienia z 28 marca 2012 r. wraz z uzasadnieniem. Zażalenie skarżącej oddalił Sąd Okręgowy w Przemyślu – Wydział I Cywilny postanowieniem z 20 marca 2013 r. (sygn. akt I Cz 65/13). Zdaniem skarżącej niezgodna z Konstytucją jest utrwalona w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnia zaskarżonego przepisu, zgodnie z którą niedokonanie w terminie czynności procesowej przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu jest uznawane za zaniechanie samej strony i nie uzasadnia przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Jak stwierdziła skarżąca, wykładnia taka narusza prawo do sprawiedliwego procesu, prawo do obrony swoich interesów i do aktywnego udziału w postępowaniu oraz prawo do profesjonalnego zastępstwa procesowego (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji). Skarżąca podniosła, że nie mogła aktywnie uczestniczyć w postępowaniu w sprawie ograniczenia jej władzy rodzicielskiej, ponieważ przebywała za granicą. Według niej wnioskodawca celowo nie podał sądowi informacji o jej miejscu pobytu, aby doprowadzić do ustanowienia kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Kurator ten podejmował – jak stwierdziła skarżąca – niekorzystne dla niej czynności, w ogóle nie dbając o jej interesy. Nie złożył nawet wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Jarosławiu z 28 marca 2012 r. Skarżąca podkreśliła, że bez swojej winy nie brała udziału w toczącym się postępowaniu, a z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia postanowienia wystąpiła w ciągu siedmiu dni od otrzymania wiadomości o rozstrzygnięciu wydanym w sprawie. Skarżąca zauważyła również, że Sąd Rejonowy w Jarosławiu nie przeprowadził żadnego postępowania mającego ustalić, czy jej miejsce pobytu rzeczywiście było nieznane. Zarządzeniem z 10 września 2013 r. sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi przez doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącej przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz odpisów brakujących rozstrzygnięć, wydanych w sprawie skarżącej. Skarżąca uzupełniła powyższe braki w terminie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest kwalifikowanym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać wiele przesłanek warunkujących jej dopuszczalność, które zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Gdy skarga konstytucyjna ich nie spełnia, a także gdy jest oczywiście bezzasadna, jej braki nie zostały usunięte w określonym terminie lub zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Zgodnie z przywołanymi regulacjami skarga, poza spełnieniem warunków określonych dla pisma procesowego, powinna zawierać: dokładne określenie ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i wobec którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie oraz dokładny opis stanu faktycznego sprawy. Zarzuty sformułowane w skardze muszą uprawdopodabniać niekonstytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza konieczność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, przywołanie właściwych wzorców konstytucyjnych zawierających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym lub prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej niezgodności. Jeżeli w sprawie nie doszło do naruszenia praw skarżącego lub skarżący nie potrafi uprawdopodobnić tego naruszenia, to merytoryczne rozpoznanie skargi konstytucyjnej jest niedopuszczalne. W myśl zaskarżonego art. 168 § 1 k.p.c. „jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu”. Skarżąca uczyniła przedmiotem skargi wskazany przepis, ponieważ wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu z powodu nieprawidłowego ustanowienia i działania kuratora procesowego, a wniosek ten został oddalony. Sąd Rejonowy w Jarosławiu uznał bowiem – zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie – że strona, za którą działał kurator, może skutecznie złożyć wniosek o przywrócenie terminu tylko wtedy, gdy kuratorowi procesowemu, nie można przypisać winy za niedochowanie terminu. Trybunał zwraca uwagę, że na podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana, albo też – wskutek naruszenia przepisów prawa – była pozbawiona możności działania. Skoro skarżąca twierdzi, że w wyniku nieprawidłowego ustanowienia i postępowania kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu została pozbawiona możliwości działania, to powinna była złożyć skargę o wznowienie postępowania. Ma to potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „zaniechania kuratora procesowego traktowane być muszą tak jak zaniechania strony, dla której kurator taki został ustanowiony, a ewentualne nieprawidłowości związane z jego ustanowieniem i działaniem mogą stanowić jedynie podstawę nieważności postępowania przewidzianej w art. 379 pkt 5 k.p.c., uwzględnianej w ramach kontroli instancyjnej albo wznowienia postępowania w oparciu o art. 401 pkt 2 k.p.c.” (wyrok SN z 13 marca 2012 r., sygn. akt IV CSK 284/11, opublikowany na stronie: www.sn.pl). Na tej podstawie Trybunał stwierdza, że w związku z zarzutami, które skarżąca sformułowała wobec procedury ustanowienia dla niej kuratora procesowego w sprawie o ograniczenie władzy rodzicielskiej, powinna była ona wnieść skargę o wznowienie postępowania, a nie wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia. Zaniechawszy złożenia tego środka prawnego, skarżąca doprowadziła do utrwalenia zarzucanego w skardze naruszenia praw i wolności konstytucyjnych. Z tego względu nie można uznać, że spełniła ona przesłankę uprawdopodobnienia naruszenia swoich praw przez zaskarżony art. 168 k.p.c. (a ściślej – przez jego utrwaloną wykładnię). Skarga konstytucyjna nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych przez stronę lub jej pełnomocnika procesowego na etapie postępowania przed sądem powszechnym (zob. postanowienie TK z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77, a także postanowienie TK z 18 września 2012 r., Ts 207/10). Dodatkowo Trybunał zauważa, że skarżąca nieprawidłowo wskazała rozstrzygnięcie, z którym wiąże zarzucane w skardze naruszenie praw i wolności konstytucyjnych. Jej zdaniem było nim postanowienie Sądu Okręgowego w Przemyślu z 22 października 2012 r. To jednak Sąd Rejonowy w Jarosławiu w postanowieniu z 4 lutego 2013 r. stwierdził, że zawinione przez kuratora procesowego naruszenie terminu jest uchybieniem samej strony, za którą działał kurator. Natomiast Sąd Okręgowy w Przemyślu, rozpatrzywszy zażalenie na powyższe postanowienie, uznał, że skarżąca nie dbała należycie o swoje interesy i ponosi winę za niedochowanie terminu. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.